Pazariçi, Ordu Cd. No:306, 34240 Gaziosmanpaşa/İstanbul
+09 (0534) 625 48 49
ilmedavetdernegi@gmail.com

Emsile ders notları

Emsile ders notları

ﺎﺘﻛ ﺔﻠﺜﻣﻷا (Ders Notu) ﻦﺳأ ﺮﻔﻇ يزﺎﯿﻗآ ٢٠١٣ ﻢِﻴﺣِﺮﱠﻟا ﻦِ ﲪْٰﺮﱠﻟا ﻟﻠﻪِّٰ ا ﻢِﺴْ ِﺑ .ﲔَ ِﻌَﲨْ َأ ﻪِِﻟآوَ ﺪٍ ﻤﱠ َﳏُ ﯽَﻠﻋَ مُ ﻼَﺴﱠ ﻟاوَ ُةﻼَﺼﱠ ﻟاوَ ﲔَ ﻤَِﻟﺎﻌَْﻟا بِّ رَ ﻟﻠﻪِِّٰ ﺪُ ﻤَْﳊْ َا ُﺔﻔَِﻠَﺘﺨْ ﻤُ ْﻟا ُﺔﻠَِﺜﻣَْﻷَْا ﺮٌﺻِ ﺎـَﻧ (Emsile-i Muhtelife) اﺮًﺼْ َﻧ ﺮُﺼُ ﻨَْـﻳ ﺮَﺼَ َﻧ İsm-i Fâil Yardım eden. Masdar-ı Gayr-ı Mîmî Yardım etmek. Fiil-i Muzâri Yardım ediyor. Yardım eder. Yardım edecek. Fiil-i Mâzi Yardım etti. ﺮُﺼُ ﻨْـَﻳ ﺎﻣَ ﺮْﺼُ ﻨْـَﻳ ﺎﻤﱠَﻟ ﺮْﺼُ ﻨْـَﻳ ﻢْ ـﻟَ رٌﻮﺼُ ﻨْﻣَ Nefy-i Hâl Yardım etmiyor. Cahd-ı Mustağrak Henüz (hiç) yardım etmedi. Cahd-ı Mutlak Yardım etmedi. İsm-i Mef’ul Yardım edilen. ﺮْﺼُ ﻨَْـﻳ َﻻ ﺮْﺼُ ﻨْـَﻴـِﻟ ﺮَﺼُ ﻨْـَﻳ ﻦْ َﻟ ﺮُﺼُ ﻨَْـﻳ َﻻ Nehy-i Gâib Yardım etmesin! ﺮْﺼُ ﻨْـَﺗ َﻻ Emr-i Gâib Yardım etsin! Te’kid-i Nefy-i İstikbâl Asla (elbette) yardım etmeyecek. ﺮْﺼُ ْﻧُا Nefy-i İstikbâl Yardım etmeyecek. ًةﺮَﺼْ ِﻧ Nehy-i Hâzır Yardım etme! ًةﺮَﺼْ َﻧ ﺮٌﺼَ ﻨْﻣِ Emr-i Hâzır Yardım et! ﺮٌﺼَ ﻨْﻣَ Masdar Bina-i Nev’ Bir türlü (çeşit) yardım etmek. Masdar Bina-i Merre Bir defa yardım etmek. İsm-i Âlet Yardım etme aleti. İsm-i Zaman İsm-i Mekân Masdar-ı Mîmî Yardım etme zamanı. Yardım etme mekânı. Yardım etmek. ﺮُﺼَ ْﻧَأ رٌﺎﺼﱠ َـﻧ يﱞ ﺮِﺼْ َﻧ ﺮٌـﻴْﺼَ ُﻧ İsm-i Tafdil En çok (daha çok) yardım eden. ﻪِِﺑ ﺮْﺼِ Mübalağa İsm-i Fâil Çok (mübalağalı) yardım eden. ْﻧَأ İsm-i Mensub Yardıma mensup olan. ُﻩﺮَﺼَ ْﻧَأ İsm-i Tasğir Az yardım eden. (Küçük bir yardım) ﺎﻣَ Fiil-i Taaccübü Sânî Ne acayip (ne kadar da) yardım etti! Fiil-i Taaccübü Evvel Acayip yardım etti! Zafer ESEN | Emsile Ders Notu 2013 1 ➢ ﺮْﺼُ AÇIKLAMALAR ْﻧُا ’un başındaki hemze; vasıl hemzesidir ( أ ) şeklinde yazılmaz ve geçildiğinde okunmaz. ➢ ﺮْﺼُ ْﻧُا ’un aslı ﺮْﺼُ ﻨْـَﺘِﻟ ’dur. ➢ ﺮٌﺼَ ﻨْﻣَ , ﻞٌ ﻌَﻔْﻣَ kalıbındandır. Bu siyga için kullanılan bir diğer kalıp da ﻞٌ ِﻌﻔْﻣَ kalıbıdır. ➢ ﺮٌﺼَ ﻨْﻣِ , ﻞٌ ﻌَﻔْﻣِ kalıbındandır. Bu siyga için kullanılan bir diğer kalıp da لٌﺎﻌَﻔْﻣِ ve ٌﺔَﻠﻌَﻔْﻣِ kalıbıdır. ➢ يﱞ ﺮِﺼْ َﻧ Masdar-ı Gayr-ı Mîmî’den yapılır. ➢ ُﻩﺮَﺼَ ْﻧَأ ﺎﻣَ ve ﻪِِﺑ ﺮْﺼِ ْﻧَأ ’nin sonundaki ه ’ler ismin yerini tutan zamirdir. Bunun yerine isim de konulabilir. ❖ Emsile-i Muttaride şahıslara göre çekildiği için şahıs zamirlerinin bilinmesi gerekir. ŞAHIS ZAMİRLERİ (AYRI ZAMİRLER) ﻊٌ ْﲨَ Çoğul ﻢْ ﻫُ Onlar ﻦﱠ ﻫُ ﲎًَّﺜﻣُ İkil ﺎﻤَ ـﻫُ O ikisi ﺎﻤَ ـﻫُ دٌﺮﻔْﻣُ Tekil ﻮَﻫُ O ﻲَ ﻫِ ﺐِﺋﺎَﻐْﻟَا Müzekker 3. Şahıslar ُﺔَﺒِﺋﺎَﻐْﻟَا Müennes ﻢُْﺘـْﻧَأ ﺎﻤَُﺘـْﻧَأ ﺖَ ْﻧَأ ﺐُ َﻃﺎﺨَ ﻤُ ْﻟَا Siz Siz ikiniz Sen Müzekker 2. Şahıslar ﱳﱠُْﻧَأ ﺎﻤَُﺘـْﻧَأ ﺖِ ْﻧَأ ُﺔَﺒَﻃﺎﺨَ ﻤْﻟَا Müennes ﻦُ ﺤْ ـَﻧ ﻦُ ﺤْ ـَﻧ �ََأ ﻢِّﻠﻜَ َﺘﻤْﻟَا Ortak Biz İkimiz Ben 1. Şahıslar Zafer ESEN | Emsile Ders Notu 2013 2 ُةدَﺮِﱠﻄﻤْﻟا ُﺔَﻠِﺜﻣَْﻷَْا (Emsile-i Muttaride) Fiil-i Mâzi Bina-i Malȗm اوﺮُﺼَ َﻧ اﺮَﺼَ َﻧ ﺮَﺼَ َﻧ نَﺮْﺼَ َﻧ ﻢْ ـُﺗﺮْﺼَ َﻧ ﺗﺎَﺮَﺼَ َﻧ ﺎﻤَ ـُﺗﺮْﺼَ َﻧ تْ ﺮَﺼَ َﻧ تَ ﺮْﺼَ َﻧ ﻦﱠ ُﺗﺮْﺼَ َﻧ ﺎﻤَ ـُﺗﺮْﺼَ َﻧ تِ ﺮْﺼَ َﻧ �َﺮْﺼَ َﻧ تُ ﺮْﺼَ َﻧ ✓ Fiil-i Mâzinin Meçhȗl çekimi şu şekilde yapılır: 1. Sondan bir önceki harfin harekesi kesra ( ـــِــــــ ) yapılır. 2. Kesra yapılan harften önceki harekeliler damme ( ـــُــــــ ) yapılır. Cezimli harflere dokunulmaz. Fiil-i Mâzi Bina-i Meçhȗl اوﺮُﺼِ ُﻧ اﺮَﺼِ ُﻧ ﺮَﺼِ ُﻧ نَﺮْﺼِ ُﻧ ﻢْ ـُﺗﺮْﺼِ ُﻧ ﺗﺎَﺮَﺼِ ُﻧ ﺎﻤَ ـُﺗﺮْﺼِ ُﻧ تْ ﺮَﺼِ ُﻧ تَ ﺮْﺼِ ُﻧ ﻦﱠ ُﺗﺮْﺼِ ُﻧ ﺎﻤَ ـُﺗﺮْﺼِ ُﻧ تِ ﺮْﺼِ ُﻧ �َﺮْﺼِ ُﻧ تُ ﺮْﺼِ ُﻧ Zafer ESEN | Emsile Ders Notu 2013 3 AÇIKLAMA : Muzâri fiil, mazi fiilin başına siygasına göre ن \ ي \ ت \ أ getirilerek elde edilir. Bu harflere muzaraat harfleri denir. Fiil-i Muzâri Bina-i Malȗm ( ﻦَ ـﻴْـَﺗَأ ) harflerinden biri نَ وﺮُﺼُ نَﺮْﺼُ نَ وﺮُﺼُ نَﺮْﺼُ ﻨْـَﻳ ﻨْـَﻳ ﻨْـَﺗ ﻨْـَﺗ ﺮُﺼُ ﻨْـَﻧ نِ اﺮَﺼُ نِ اﺮَﺼُ نِ اﺮَﺼُ نِ اﺮَﺼُ ﻨْـَﻳ ﻨْـَﺗ ﻨْـَﺗ ﻨْـَﺗ ﺮُﺼُ ﺮُﺼُ ﺮُﺼُ ﻦَ ﻳﺮِﺼُ ﺮُﺼُ ﻨْـَﻳ ﻨْـَﺗ ﻨْـَﺗ ﻨْـَﺗ ْﻧَأ ✓ Fiil-i Muzâri’nin Meçhȗl çekimi şu şekilde yapılır: 1. Sondan bir önceki harfin harekesi fetha ( ـــَــــــ ) yapılır. 2. Muzaraat harfinin harekesi damme ( ــُـــــــ ) yapılır. Fiil-i Muzâri Bina-i Meçhȗl نَ وﺮُﺼَ نَﺮْﺼَ نَ وﺮُﺼَ نَﺮْﺼَ ﻨُْـﻳ ﻨُْـﻳ ﻨْـُﺗ ﻨْـُﺗ ﺮُﺼَ ﻨُْـﻧ نِ اﺮَﺼَ نِ اﺮَﺼَ نِ اﺮَﺼَ نِ اﺮَﺼَ ﻨُْـﻳ ﻨْـُﺗ ﻨْـُﺗ ﻨْـُﺗ ﺮُﺼَ ﺮُﺼَ ﺮُﺼَ ﻦَ ﻳﺮِﺼَ ﺮُﺼَ ﻨُْـﻳ ﻨْـُﺗ ﻨْـُﺗ ﻨْـُﺗ ْﻧُأ Zafer ESEN | Emsile Ders Notu 2013 4 Masdar-ı Gayr-ı Mîmî Çoğul İkil Tekil تٌ اﺮَﺼْ َﻧ نِ اﺮَﺼْ َﻧ اﺮًﺼْ َﻧ AÇIKLAMA : İsm-i failin sema-î olarak kullanılan kuralsız (cemi mükesser) siygaları 10 tanedir. Burada hepsi verilmemiştir. İsm-i Fâil Kırık Çoğullar Çoğul İkil Tekil ٌةﺮَﺼَ َﻧ ﺮٌﺼﱠ ُﻧ رٌﺎﺼﱠ ُﻧ نَ وﺮُﺻِ �َ نِ اﺮَﺻِ �َ ﺮٌﺻِ �َ ﺮُﺻِ اﻮَـَﻧ تٌ اﺮَﺻِ �َ نِ ﺗﺎَﺮَﺻِ �َ ٌةﺮَﺻِ �َ AÇIKLAMA : İsm-i mef’ul’un kırık çoğulu emsile kitaplarında ﺮُﺻِ ﺎَﻨﻣَ olarak yazar. Fakat uygulamada ُﲑﺻِ ﺎَﻨﻣَ olarak geçer. İsm-i Mef’ul Kırık Çoğul Çoğul İkil Tekil ﺮُﺻِ ﺎﻨَﻣَ نَ ورُﻮﺼُ ﻨْﻣَ نِ ارَﻮﺼُ ﻨْﻣَ رٌﻮﺼُ ﻨْﻣَ ـــــــــــــ تٌ ارَﻮﺼُ ﻨْﻣَ نِ ﺗﺎَرَﻮﺼُ ﻨْﻣَ ٌةرَﻮﺼُ ﻨْﻣَ Zafer ESEN | Emsile Ders Notu 2013 5 AÇIKLAMA : ﻢـَﻟ Olumsuzluk (Nefy) edatıdır. Mazinin herhangi bir anında hükmü biten işler için kullanılır. Bu edat Muzâri fiilin başına geldiğinde lafzında ve manasında değişiklik yapar. 1. Lafzında: a) Cemi müennes nunları hariç; tesniye, cemi müzekker ve müfred muhataba nunlarını düşürür. b) Müfredlerde ise; fiilin sonu sahih harf ise cezm eder, illetli harf ise cezm yerine son harfi düşürür. 2. Manada: a) Olumlu olan fiili olumsuza çevirir. b) Muzâri fiilin manasını maziye çevirir. * ﻢْ ـَﻟ edatı, Allah-ü Teâlâ hakkında kullanıldığında muvakkat değildir. Zira Allah-ü Teâlâ zamandan münezzehtir. Cahd-ı Mutlak Bina-i Malȗm اوﺮُﺼُ نَﺮْﺼُ اوﺮُﺼُ نَﺮْﺼُ ﻨْـَﻳ ﻨْـَﻳ ﻨْـَﺗ ﻨْـَﺗ ﻢْ ـَﻟ ﻢْ ـَﻟ ﻢْ ـَﻟ ﻢْ ـَﻟ اﺮَﺼُ اﺮَﺼُ اﺮَﺼُ اﺮَﺼُ ﻨْـَﻳ ﻨْـَﺗ ﻨْـَﺗ ﻨْـَﺗ ﻢْ ـَﻟ ﻢْ ـَﻟ ﻢْ ـَﻟ ﻢْ ـَﻟ ﺮْﺼُ ﺮْﺼُ ﺮْﺼُ يﺮِﺼُ ﻨْـَﻳ ﻨْـَﺗ ﻨْـَﺗ ﻨْـَﺗ ﻢْ ـَﻟ ﻢْ ـَﻟ ﻢْ ـَﻟ ﻢْ ـَﻟ ﺮْﺼُ ﻨْـَﻧ ﻢْ ـَﻟ ﺮْﺼُ ْﻧَأ ﻢْ ـَﻟ ✓ Cahd-ı Mutlak’ın Meçhȗl çekime dönüşümü, aynen Muzâri’nin Meçhȗle dönüşümü gibi yapılır. Cahd-ı Mutlak Bina-i Meçhȗl اوﺮُﺼَ نَﺮْﺼَ اوﺮُﺼَ نَﺮْﺼَ ﻨُْـﻳ ﻨُْـﻳ ﻨْـُﺗ ﻨْـُﺗ ﻢْ ـَﻟ ﻢْ ـَﻟ ﻢْ ـَﻟ ﻢْ ـَﻟ اﺮَﺼَ اﺮَﺼَ اﺮَﺼَ اﺮَﺼَ ﻨُْـﻳ ﻨْـُﺗ ﻨْـُﺗ ﻨْـُﺗ ﻢْ ـَﻟ ﻢْ ـَﻟ ﻢْ ـَﻟ ﻢْ ـَﻟ ﺮْﺼَ ﺮْﺼَ ﺮْﺼَ يﺮِﺼَ ﻨُْـﻳ ﻨْـُﺗ ﻨْـُﺗ ﻨْـُﺗ ﻢْ ـَﻟ ﻢْ ـَﻟ ﻢْ ـَﻟ ﻢْ ـَﻟ ﺮْﺼَ ﻨُْـﻧ ﻢْ ـَﻟ ﺮْﺼَ ْﻧُأ ﻢْ ـَﻟ Zafer ESEN | Emsile Ders Notu 2013 6 AÇIKLAMA : ﺎﻤﱠَﻟ Olumsuzluk (Nefy) edatıdır. Mazide bahsi yapılan konunun konuşulma anına kadar yapılmadığını ama konuşma anından sonra yapıla-bilineceğini ya da yapılmasının beklendiğini ifade etmek için kullanılır. Bu edat Muzâri fiilin başına geldiğinde lafzında ve manasında değişiklik yapar. 1. Lafzında: a) Cemi müennes nunları hariç; tesniye, cemi müzekker ve müfred muhataba nunlarını düşürür. b) Müfredlerde ise; fiilin sonu sahih harf ise cezm eder, illetli harf ise cezm yerine son harfi düşürür. 2. Manada: a) Olumlu olan fiili olumsuza çevirir. b) Muzâri fiilin manasını maziye çevirir. Cahd-ı Mustağrak Bina-i Malȗm اوﺮُﺼُ ﻨْـَﻳ ﺎﻤﱠَﻟ اﺮَﺼُ ﻨْـَﻳ ﺎﻤﱠَﻟ ﺮْﺼُ ﻨْـَﻳ ﺎﻤﱠَﻟ نَﺮْﺼُ اوﺮُﺼُ نَﺮْﺼُ ﻨْـَﻳ ﺎﻤﱠَﻟ ﻨْـَﺗ ﺎﻤﱠَﻟ ﻨْـَﺗ ﺎﻤﱠَﻟ ﺮْﺼُ اﺮَﺼُ اﺮَﺼُ اﺮَﺼُ ﻨْـَﻧ ﺎﻤﱠَﻟ ﻨْـَﺗ ﺎﻤﱠَﻟ ﻨْـَﺗ ﺎﻤﱠَﻟ ﻨْـَﺗ ﺎﻤﱠَﻟ ﺮْﺼُ ﺮْﺼُ يﺮِﺼُ ﺮْﺼُ ﻨْـَﺗ ﺎﻤﱠَﻟ ﻨْـَﺗ ﺎﻤﱠَﻟ ﻨْـَﺗ ﺎﻤﱠَﻟ ْﻧَأ ﺎﻤﱠَﻟ ✓ Cahd-ı Mustağrak’ın Meçhȗl çekime dönüşümü, aynen Muzâri’nin Meçhȗle dönüşümü gibi yapılır. Cahd-ı Mustağrak Bina-i Meçhȗl اوﺮُﺼَ نَﺮْﺼَ اوﺮُﺼَ ﻨُْـﻳ ﺎﻤﱠَﻟ ﻨُْـﻳ ﺎﻤﱠَﻟ ﻨْـُﺗ ﺎﻤﱠَﻟ اﺮَﺼَ اﺮَﺼَ اﺮَﺼَ ﻨُْـﻳ ﺎﻤﱠَﻟ ﻨْـُﺗ ﺎﻤﱠَﻟ ﻨْـُﺗ ﺎﻤﱠَﻟ ﺮْﺼَ ﺮْﺼَ ﺮْﺼَ ﻨُْـﻳ ﺎﻤﱠَﻟ ﻨْـُﺗ ﺎﻤﱠَﻟ ﻨْـُﺗ ﺎﻤﱠَﻟ نَﺮْﺼَ ﻨْـُﺗ ﺎﻤﱠَﻟ ﺮْﺼَ اﺮَﺼَ ﻨُْـﻧ ﺎﻤﱠَﻟ ﻨْـُﺗ ﺎﻤﱠَﻟ يﺮِﺼَ ﺮْﺼَ ﻨْـُﺗ ﺎﻤﱠَﻟ ْﻧُأ ﺎﻤﱠَﻟ Zafer ESEN | Emsile Ders Notu 2013 7 AÇIKLAMA : ﺎﻣَ Olumsuzluk (Nefy) edatıdır. Şimdiki zamanı olumsuz yapmak için kullanılır. Bu edat Muzâri fiilin başına geldiğinde lafzında, hiçbir değişiklik yapmayıp; manada, Muzâri fiilin manasını yalnız şimdiki zamana tahsis ederek olumsuz yapar. Nefy-i Hâl Bina-i Malȗm نَ وﺮُﺼُ نَﺮْﺼُ نَ وﺮُﺼُ ﻨْـَﻳ ﺎﻣَ ﻨْـَﻳ ﺎﻣَ ﻨْـَﺗ ﺎﻣَ نِ اﺮَﺼُ نِ اﺮَﺼُ نِ اﺮَﺼُ ﻨْـَﻳ ﺎﻣَ ﻨْـَﺗ ﺎﻣَ ﻨْـَﺗ ﺎﻣَ ﺮُﺼُ ﺮُﺼُ ﺮُﺼُ ﻨْـَﻳ ﺎﻣَ ﻨْـَﺗ ﺎﻣَ ﻨْـَﺗ ﺎﻣَ نَﺮْﺼُ ﻨْـَﺗ ﺎﻣَ ﺮُﺼُ نِ اﺮَﺼُ ﻨْـَﻧ ﺎﻣَ ﻨْـَﺗ ﺎﻣَ ﻦَ ﻳﺮِﺼُ ﺮُﺼُ ﻨْـَﺗ ﺎﻣَ ْﻧَأ ﺎﻣَ ✓ Nefy-i Hal’in Meçhȗl çekime dönüşümü, aynen Muzâri’nin Meçhȗle dönüşümü gibi yapılır. Nefy-i Hâl Bina-i Meçhȗl نَ وﺮُﺼَ ﻨُْـﻳ ﺎﻣَ نِ اﺮَﺼَ ﻨُْـﻳ ﺎﻣَ ﺮُﺼَ ﻨُْـﻳ ﺎﻣَ نَﺮْﺼَ ﻨُْـﻳ ﺎﻣَ نِ اﺮَﺼَ ﻨْـُﺗ ﺎﻣَ ﺮُﺼَ ﻨْـُﺗ ﺎﻣَ نَ وﺮُﺼَ نَﺮْﺼَ ﻨْـُﺗ ﺎﻣَ ﻨْـُﺗ ﺎﻣَ ﺮُﺼَ نِ اﺮَﺼَ نِ اﺮَﺼَ ﻨُْـﻧ ﺎﻣَ ﻨْـُﺗ ﺎﻣَ ﻨْـُﺗ ﺎﻣَ ﺮُﺼَ ﻦَ ﻳﺮِﺼَ ﺮُﺼَ ﻨْـُﺗ ﺎﻣَ ﻨْـُﺗ ﺎﻣَ ْﻧُأ ﺎﻣَ Zafer ESEN | Emsile Ders Notu 2013 8 AÇIKLAMA : َﻻ Olumsuzluk (Nefy) edatıdır. Gelecek zamanı olumsuz yapmak için kullanılır. Bu edat Muzâri fiilin başına geldiğinde lafzında, hiçbir değişiklik yapmayıp; manada, Muzâri fiilin manasını yalnız gelecek zamana tahsis ederek olumsuz yapar. Nefy-i İstikbâl Bina-i Malȗm نَ وﺮُﺼُ نَﺮْﺼُ نَ وﺮُﺼُ نَﺮْﺼُ ﻨْـَﻳ َﻻ ﻨْـَﻳ َﻻ ﻨْـَﺗ َﻻ ﻨْـَﺗ َﻻ ﺮُﺼُ نِ اﺮَﺼُ نِ اﺮَﺼُ نِ اﺮَﺼُ نِ اﺮَﺼُ ﻨْـَﻧ َﻻ ﻨْـَﻳ َﻻ ﻨْـَﺗ َﻻ ﻨْـَﺗ َﻻ ﻨْـَﺗ َﻻ ﺮُﺼُ ﺮُﺼُ ﺮُﺼُ ﻦَ ﻳﺮِﺼُ ﺮُﺼُ ﻨْـَﻳ َﻻ ﻨْـَﺗ َﻻ ﻨْـَﺗ َﻻ ﻨْـَﺗ َﻻ ْﻧَأ َﻻ ✓ Nefy-i İstikbâl’in Meçhȗl çekime dönüşümü, aynen Muzâri’nin Meçhȗle dönüşümü gibi yapılır. Nefy-i İstikbâl Bina-i Meçhȗl نَ وﺮُﺼَ نَﺮْﺼَ نَ وﺮُﺼَ نَﺮْﺼَ ﻨُْـﻳ َﻻ ﻨُْـﻳ َﻻ ﻨْـُﺗ َﻻ ﻨْـُﺗ َﻻ ﺮُﺼَ نِ اﺮَﺼَ نِ اﺮَﺼَ نِ اﺮَﺼَ نِ اﺮَﺼَ ﻨُْـﻧ َﻻ ﻨُْـﻳ َﻻ ﻨْـُﺗ َﻻ ﻨْـُﺗ َﻻ ﻨْـُﺗ َﻻ ﺮُﺼَ ﺮُﺼَ ﺮُﺼَ ﻦَ ﻳﺮِﺼَ ﺮُﺼَ ﻨُْـﻳ َﻻ ﻨْـُﺗ َﻻ ﻨْـُﺗ َﻻ ﻨْـُﺗ َﻻ ْﻧُأ َﻻ Zafer ESEN | Emsile Ders Notu 2013 9 AÇIKLAMA : ﻦَﻟ Kuvvetli olumsuzluk (Nefy) edatıdır. Gelecek zamanı kuvvetli olumsuz yapmak için kullanılır. Bu edat Muzâri fiilin başına geldiğinde lafzında ve manasında değişiklik yapar. 1. Lafzında: a) Cemi müennes nunları hariç; tesniye, cemi müzekker ve müfred muhataba nunlarını düşürür. b) Müfredlerde ise; fiilin sonunu nasb (üstün) eder. 2. Manada: a) Kuvvetli olumsuzluk manası verdirir. b) Muzâri fiilin manasını gelecek zamana tahsis eder. Te’kid-i Nefy-i İstikbâl Bina-i Malȗm اوﺮُﺼُ نَﺮْﺼُ اوﺮُﺼُ نَﺮْﺼُ ﻨْـَﻳ ﻨْـَﻳ ﻨْـَﺗ ﻨْـَﺗ ﻦْ َﻟ ﻦْ َﻟ ﻦْ َﻟ ﻦْ َﻟ اﺮَﺼُ اﺮَﺼُ اﺮَﺼُ اﺮَﺼُ ﻨْـَﻳ ﻨْـَﺗ ﻨْـَﺗ ﻨْـَﺗ ﻦْ َﻟ ﻦْ َﻟ ﻦْ َﻟ ﻦْ َﻟ ﺮَﺼُ ﺮَﺼُ ﺮَﺼُ يﺮِﺼُ ﻨْـَﻳ ﻨْـَﺗ ﻨْـَﺗ ﻨْـَﺗ ﻦْ َﻟ ﻦْ َﻟ ﻦْ َﻟ ﻦْ َﻟ ﺮَﺼُ ﻨْـَﻧ ﻦْ َﻟ ﺮَﺼُ ْﻧَأ ﻦْ َﻟ ✓ Te’kid-i Nefy-i İstikbâl’in Meçhȗl çekime dönüşümü, aynen Muzâri’nin Meçhȗle dönüşümü gibi yapılır. Te’kid-i Nefy-i İstikbâl Bina-i Meçhȗl اوﺮُﺼَ نَﺮْﺼَ اوﺮُﺼَ نَﺮْﺼَ ﻨُْـﻳ ﻨُْـﻳ ﻨْـُﺗ ﻨْـُﺗ ﻦْ َﻟ ﻦْ َﻟ ﻦْ َﻟ ﻦْ َﻟ اﺮَﺼَ اﺮَﺼَ اﺮَﺼَ اﺮَﺼَ ﻨُْـﻳ ﻨْـُﺗ ﻨْـُﺗ ﻨْـُﺗ ﻦْ َﻟ ﻦْ َﻟ ﻦْ َﻟ ﻦْ َﻟ ﺮَﺼَ ﺮَﺼَ ﺮَﺼَ يﺮِﺼَ ﻨُْـﻳ ﻨْـُﺗ ﻨْـُﺗ ﻨْـُﺗ ﻦْ َﻟ ﻦْ َﻟ ﻦْ َﻟ ﻦْ َﻟ ﺮَﺼَ ﻨُْـﻧ ﻦْ َﻟ ﺮَﺼَ ْﻧُأ ﻦْ َﻟ Zafer ESEN | Emsile Ders Notu 2013 10 AÇIKLAMA : Emr-i Gâib: Hazır olmayan şahsa bir işin yapılmasını emretmektir. Muzâri fiilin gâib ve gâibe siygalarının başlarına emir lâm’ı ( لِ ) getirilerek elde edilir. Emr-i Gâib Bina-i Malȗm çekimi sadece gâib ve gâibe siygaları için çekilir. Diğerleri için çekilmez. Bu edat Muzâri fiilin başına geldiğinde lafzında ve manasında değişiklik yapar. 1. Lafzında: a) Cemi müennes gaibe nunu hariç; tesniye ve cemi müzekker nunlarını düşürür. b) Müfredlerde ise; fiilin sonu sahih harf ise cezm eder, illetli harf ise cezm yerine son harfi düşürür. 2. Manada: a) Manayı ihbâri iken inşâi yapar. b) Muzâri fiilin manasını gelecek zamana tahsis eder. Emr-i Gâib Bina-i Malȗm اوﺮُﺼُ نَﺮْﺼُ ــــــــ ــــــــ ﻨْـَﻴِﻟ ﻨْـَﻴِﻟ ــــــــ اﺮَﺼُ اﺮَﺼُ ــــــــ ــــــــ ﻨْـَﻴِﻟ ﻨْـَﺘِﻟ ﺮْﺼُ ﺮْﺼُ ﻨْـَﻴِﻟ ﻨْـَﺘِﻟ ــــــــ ــــــــ ــــــــ ✓ Emr-i Gâib’in Meçhȗl çekime dönüşümü, aynen Muzâri’nin Meçhȗle dönüşümü gibi yapılır. Malȗm çekime ek olarak Mütekellim siygaları da çekilir. Emr-i Gâib Bina-i Meçhȗl اوﺮُﺼَ نَﺮْﺼَ ــــــــ ــــــــ ﻨْـُﻴِﻟ ﻨْـُﻴِﻟ ﺮْﺼَ ﻨْـُﻨِﻟ اﺮَﺼَ اﺮَﺼَ ــــــــ ــــــــ ﻨْـُﻴِﻟ ﻨْـُﺘِﻟ ﺮْﺼَ ﺮْﺼَ ﺮْﺼَ ﻨْـُﻴِﻟ ﻨْـُﺘِﻟ ــــــــ ــــــــ ْﻧُﻷِ Zafer ESEN | Emsile Ders Notu 2013 11 AÇIKLAMA : Nehy-i Gâib: Hazır olmayan şahsa bir işin yapılmasını nehyetmektir (yasaklamaktır). Muzâri fiilin gâib ve gâibe siygalarının başlarına nehiy lâ’sı ( َﻻ ) getirilerek elde edilir. Nehy-i Gâib Bina-i Malȗm çekimi sadece gâib ve gâibe siygaları için çekilir. Diğerleri için çekilmez. Bu edat Muzâri fiilin başına geldiğinde lafzında ve manasında değişiklik yapar. 1. Lafzında: a) Cemi müennes gaibe nunu hariç; tesniye ve cemi müzekker nunlarını düşürür. b) Müfredlerde ise; fiilin sonu sahih harf ise cezm eder, illetli harf ise cezm yerine son harfi düşürür. 2. Manada: a) Olumsuz yapar. b) Manayı ihbâri iken inşâi yapar. c) Muzâri fiilin manasını gelecek zamana tahsis eder. Nehy-i Gâib Bina-i Malȗm اوﺮُﺼُ نَﺮْﺼُ ﻨْـَﻳ َﻻ ﻨْـَﻳ َﻻ ــــــــ ــــــــ ــــــــ اﺮَﺼُ اﺮَﺼُ ﻨْـَﻳ َﻻ ﻨْـَﺗ َﻻ ــــــــ ــــــــ ﺮْﺼُ ﺮْﺼُ ﻨْـَﻳ َﻻ ﻨْـَﺗ َﻻ ــــــــ ــــــــ ــــــــ ✓ Nehy-i Gâib’in Meçhȗl çekime dönüşümü, aynen Muzâri’nin Meçhȗle dönüşümü gibi yapılır. Malȗm çekime ek olarak Mütekellim siygaları da çekilir. Nehy-i Gâib Bina-i Meçhȗl اوﺮُﺼَ نَﺮْﺼَ ﻨُْـﻳ َﻻ ﻨُْـﻳ َﻻ ــــــــ ــــــــ ﺮْﺼَ ﻨُْـﻧ َﻻ اﺮَﺼَ اﺮَﺼَ ﻨُْـﻳ َﻻ ﻨْـُﺗ َﻻ ــــــــ ــــــــ ﺮْﺼَ ﺮْﺼَ ﺮْﺼَ ﻨُْـﻳ َﻻ ﻨْـُﺗ َﻻ ــــــــ ــــــــ ْﻧُأ َﻻ Zafer ESEN | Emsile Ders Notu 2013 12 AÇIKLAMA : Emr-i Hâzır: Karşımızda hazır bulunan şahsa bir işin yapılmasını emretmektir. Emr-i Hâzır Bina-i Malȗm çekimi sadece muhatab ve muhataba siygaları için çekilir. Diğerleri için çekilmez. Emr-i Hâzır, Muzâri fiilin muhatab siygasından iki aşamada elde edilir: 1. Muzâri fiilin sonu cezm ( ـــْــــــ ) edilir. 2. Muzaraat harfi atılır. a) Kalan ilk harf harekeli ise; başka bir şey yapılmaz. b) Kalan ilk harf cezimli ise; başına bir vasıl hemzesi ( ا ) getirilir. Bu hemze, sondan bir önceki harf ötreli ise ötreli; değil ise, esreli olur. Meydana gelen değişiklikler: 1. Lafızda: a) Cemi müennes muhataba nunu hariç; tesniye, müfred muhataba ve cemi müzekker nunları düşer. b) Müfredlerde ise; fiilin sonu sahih harf ise cezimli olur, illetli harf ise cezm yerine son harf düşer. 2. Manada: a) Mana inşâi’ye döner. b) Muzâri fiilin manası şimdiki zamana tahsis edilir. Emr-i Hâzır Bina-i Malȗm ــــــــ ــــــــ ــــــــ ــــــــ ــــــــ ــــــــ اوﺮُﺼُ نَﺮْﺼُ ْﻧُا ْﻧُا ــــــــ اﺮَﺼُ اﺮَﺼُ ْﻧُا ْﻧُا ﺮْﺼُ يﺮِﺼُ ــــــــ ْﻧُا ْﻧُا ✓ ﺮْﺼُ ْﻧُا ’un aslı ﺮْﺼُ ﻨْـﺘﻟَِ ’dur. Emr-i Hâzır’in Meçhȗl çekime dönüşümü, aynen Emr-i Gâib’in Meçhȗle dönüşümü gibi yapılır. Malȗm çekime ek olarak Mütekellim siygaları da çekilir. Emr-i Hâzır Bina-i Meçhȗl ــــــــ ــــــــ ــــــــ ــــــــ ــــــــ ــــــــ اوﺮُﺼَ نَﺮْﺼَ ﻨْـُﺘِﻟ ﻨْـُﺘِﻟ ﺮْﺼَ ﻨْـُﻨِﻟ اﺮَﺼَ اﺮَﺼَ ﻨْـُﺘِﻟ ﻨْـُﺘِﻟ ﺮْﺼَ يﺮِﺼَ ﺮْﺼَ ﻨْـُﺘِﻟ ﻨْـُﺘِﻟ ْﻧُﻷِ Zafer ESEN | Emsile Ders Notu 2013 13 AÇIKLAMA : Nehy-i Hâzır: Karşımızda hazır bulunan şahsa bir işin yapılmasını yasaklamaktır. Nehy-i Hâzır Bina-i Malȗm çekimi sadece muhatab ve muhataba siygaları için çekilir. Diğerleri için çekilmez. Nehy-i Hâzır, Muzâri fiilin muhatab ve muhataba siygalarının başlarına nehiy lâ’sı ( َﻻ ) getirilerek elde edilir. Meydana gelen değişiklikler: 1. Lafızda: a) Cemi müennes muhataba nunu hariç; tesniye, müfred muhataba ve cemi müzekker nunları düşer. b) Müfredlerde ise; fiilin sonu sahih harf ise cezimli olur, illetli harf ise cezm yerine son harf düşer. 2. Manada: a) Olumsuz olur. b) Mana inşâi’ye döner. c) Muzâri fiilin manası şimdiki zamana tahsis edilir. ــــــــ ــــــــ Nehy-i Hâzır Bina-i Malȗm ــــــــ ــ ــــــــ ــــــــ اوﺮُﺼُ نَﺮْﺼُ ﻨْـَﺗ َﻻ ﻨْـَﺗ َﻻ ــــــــ اﺮَﺼُ اﺮَﺼُ ﻨْـَﺗ َﻻ ﻨْـَﺗ َﻻ ﺮْﺼُ يﺮِﺼُ ﻨْـَﺗ َﻻ ﻨْـَﺗ َﻻ ــــــــ ✓ Nehy-i Hâzır’in Meçhȗl çekime dönüşümü, aynen Nehy-i Gâib’in Meçhȗle dönüşümü gibi yapılır. Malȗm çekime ek olarak Mütekellim siygaları da çekilir. ــــــــ ــــــــ Nehy-i Hâzır Bina-i Meçhȗl ــــــــ ــــــــ ــــــــ ــــــــ اوﺮُﺼَ نَﺮْﺼَ ﻨْـُﺗ َﻻ ﻨْـُﺗ َﻻ ﺮْﺼَ اﺮَﺼَ اﺮَﺼَ ﻨُْـﻧ َﻻ ﻨْـُﺗ َﻻ ﻨْـُﺗ َﻻ ﺮْﺼَ يﺮِﺼَ ﺮْﺼَ ﻨْـُﺗ َﻻ ﻨْـُﺗ َﻻ ْﻧُا َﻻ Zafer ESEN | Emsile Ders Notu 2013 14 İsm-i Zaman, İsm-i Mekân, Masdar-ı Mîmî Kırık Çoğul Çoğul İkil Tekil ﺮُﺻِ ﺎَﻨﻣَ ـــــــــــــ نِ اﺮَﺼَ ﻨْﻣَ ﺮٌﺼَ ﻨْﻣَ İsm-i Alet Kırık Çoğul Çoğul İkil Tekil ﺮُﺻِ ﺎَﻨﻣَ ـــــــــــــ نِ اﺮَﺼَ ﻨْﻣِ ﺮٌﺼَ ﻨْﻣِ AÇIKLAMA : Kemmiyete delâlet eden masdarlara Masdar Bina-i Merre denir. Masdar Bina-i Merre Çoğul İkil Tekil تٌ اﺮَﺼْ َﻧ نِ ﺗﺎَﺮَﺼْ َﻧ ًةﺮَﺼْ َﻧ AÇIKLAMA : Keyfiyete delâlet eden masdarlara Masdar Bina-i Nev’ denir. Uygulamada daha çok müfredi (tekili) kullanılır. Masdar Bina-i Nev’ Çoğul İkil Tekil تٌ اﺮَﺼْ ِﻧ نِ ﺗﺎَﺮَﺼْ ِﻧ ًةﺮَﺼْ ِﻧ Zafer ESEN | Emsile Ders Notu 2013 15 AÇIKLAMA : İsm-i Tasğir’in Üç vezni vardır. 1- ﻞٌ ﻴْﻌَـُﻓ 2- ﻞٌ ِﻌﻴْﻌَـُﻓ 3- ﻞٌ ﻴِﻌﻴْﻌَـُﻓ Birinci vezin 3 harfli isimlerin, ikinci vezin 4 harfli isimlerin, üçüncü vezin 5 harfli isimlerin tasğirinde kullanılır. Aşağıda ﻞٌ ﻴْﻌَـُﻓ veznine ait çekim yapılmıştır. İsm-i Tasğir Çoğul İkil Tekil نَ وُﲑْﺼَ ُﻧ نِ اﲑَْﺼَ ُﻧ ٌﲑْﺼَ ُﻧ تٌ اﲑَْﺼَ ُﻧ نِ ﺗﺎَﲑَْﺼَ ُﻧ ٌةﲑَْﺼَ ُﻧ AÇIKLAMA : İsm-i Mensub, bir işe, bir yere veya bir şeye mensubiyeti ya da alâkayı ifade eden isimdir. Bir şeyin hâlini yâhut mahallini bildirir. Modern Türkçedeki karşılığı isme eklenen -sal, -sel ekleridir. Mimsiz masdarın sonuna şeddeli bir yâ ( يﱞ … ) getirip, yâ’den önceki son harfi kesralamakla yapılır. *İsm-i Mensub, bir şahıs isminden yapılırsa; taallȗk ve münasebeti bildirir. Örneğin: يﱞ *Ülke, şehir, köy vb. isminden yapılırsa; mahal bildirir. Örneğin: ﻲﱞ ـِﻟﻮُﺒـْﻧﺎَﺘﺳْ ِإ İstanbul’lu. *Diğer isimlerden yapılırsa hâl bildirir. Örneğin: ﻲﱞ ـﻤِ ـﺣْ رَ Merhametli. ﺪِ ﻤﱠ َﳏُ Muhammedî. İsm-i Mensub Çoğul نَ ﻮﱡﻳﺮِﺼْ َﻧ İkil نِ �ﱠﺮِﺼْ َﻧ Tekil يﱞ ﺮِﺼْ َﻧ تٌ �ﱠﺮِﺼْ َﻧ نِ ﺎَﺘﱠـﻳﺮِﺼْ َﻧ ٌﺔﱠﻳﺮِﺼْ َﻧ AÇIKLAMA : Mübalağa İsm-i Fail kalıbı modern arapçada alet ismi olarak da kullanılır. Örneğin: Buzdolabı دٌاﺮﱠـَﺑ , Çamaşır makinesi ٌﺔَﻟﺎﺴﱠ ﻏَ Mübalağa İsm-i Fâil Çoğul İkil Tekil نَ ورُﺎﺼﱠ َﻧ نِ ارَﺎﺼﱠ َﻧ رٌﺎﺼﱠ َﻧ تٌ ارَﺎﺼﱠ َﻧ نِ ﺗﺎَرَﺎﺼﱠ َﻧ ٌةرَﺎﺼﱠ َﻧ Zafer ESEN | Emsile Ders Notu 2013 16 İsm-i Tafdil Kırık Çoğul Çoğul İkil Tekil ﺮُﺻِ �ََأ نَ وﺮُﺼَ ْﻧَأ نِ اﺮَﺼَ ْﻧَأ ﺮُﺼَ ْﻧَأ ﺮُﺼَ ُﻧ تٌ �َﺮَﺼْ ُﻧ نِ �َﺮَﺼْ ُﻧ ىﺮَﺼْ ُﻧ AÇIKLAMA : Fiil-i Taaccübü Evvel ve Fiil-i Taaccübü Sânî çekimleri fiilin kendisiyle değil zamirler (bitişik zamirler) ile yapılır. Malȗmdan olup meçhulleri gelmez. ŞAHIS ZAMİRLERİ (BİTİŞİK ZAMİRLER) ﻊٌ ْﲨَ Çoğul ﻢْ ﻫُ Onların ﻦﱠ ﻫُ ﲎًَّﺜﻣُ İkil ﺎﻤَ ـﻫُ O ikisinin ﺎﻤَ ـﻫُ دٌﺮﻔْﻣُ Tekil هُ Onun ﺎﻫَ ﺐِﺋﺎَﻐْﻟَا Müzekker 3. Şahıslar ُﺔَﺒِﺋﺎَﻐْﻟَا Müennes ﻢْ ﻛُ ﺎﻤَ ﻛُ كَ ﺐُ َﻃﺎﺨَ ﻤُ ْﻟَا Sizin ﻦﱠ ﻛُ �َ Bizim Siz ikinizin ﺎﻤَ ﻛُ �َ İkimizin Senin كِ ي Benim Müzekker 2. Şahıslar ُﺔَﺒَﻃﺎﺨَ ﻤْﻟَا Müennes ﻢِّﻠﻜَ َﺘﻤْﻟَا Ortak 1. Şahıslar Zafer ESEN | Emsile Ders Notu 2013 17 Zafer ESEN | Emsile Ders Notu 2013 18 Fiil-i Taaccübü Evvel ﻢْ ﻫُﺮَﺼَ ﻦﱠ ﻫُﺮَﺼَ ﻢْ ﻛُﺮَﺼَ ﻦﱠ ﻛُﺮَﺼَ ْﻧَأ ﺎﻣَ ْﻧَأ ﺎﻣَ ْﻧَأ ﺎﻣَ ْﻧَأ ﺎﻣَ �َﺮَﺼَ ﺎَﳘُﺮَﺼَ ﺎَﳘُﺮَﺼَ ﺎﻤَ ﻛُﺮَﺼَ ﺎﻤَ ﻛُﺮَﺼَ ْﻧَأ ﺎﻣَ ْﻧَأ ﺎﻣَ ْﻧَأ ﺎﻣَ ْﻧَأ ﺎﻣَ ْﻧَأ ﺎﻣَ ُﻩﺮَﺼَ ﺎﻫَﺮَﺼَ كَﺮَﺼَ كِﺮَﺼَ ﱐِﺮَﺼَ ْﻧَأ ﺎﻣَ ْﻧَأ ﺎﻣَ ْﻧَأ ﺎﻣَ ْﻧَأ ﺎﻣَ ْﻧَأ ﺎﻣَ NOT : ﻦﱠ ﻫُ \ ﻢْ ﻫُ \ ﺎَﳘُ \ هُ zamirlerinde ki ه ’ler bu zamirlerin öncesinde kesra ( ـــِــــــ ) veya sakin yâ ( يْ ) varsa kesralı okunur. Örneğin: ﻦﱠ ِﺑﻬِ \ ﻢِْﺑﻬِ \ ﺎﻤَِﺑﻬِ \ ﻪِِﺑ Fiil-i Taaccübü Sânî ﻢِْﺑﻬِ ﻦﱠ ِﺑﻬِ ﺮْﺼِ ﺮْﺼِ ْﻧَأ ْﻧَأ ﺎﻤَِﺑﻬِ ﺎﻤَِﺑﻬِ ﺮْﺼِ ﺮْﺼِ ْﻧَأ ْﻧَأ ﻪِِﺑ ﺎَﺑﻬِ ﺮْﺼِ ﺮْﺼِ ْﻧَأ ْﻧَأ ﻢْ ﻜُ ِﺑ ﻦﱠ ﻜُ ِﺑ ﺮْﺼِ ﺮْﺼِ ْﻧَأ ْﻧَأ ﺎﻤَ ﻜُ ِﺑ ﺎﻤَ ﻜُ ِﺑ ﺮْﺼِ ﺮْﺼِ ْﻧَأ ْﻧَأ ﻚَ ِﺑ ﻚِ ِﺑ ﺮْﺼِ ﺮْﺼِ ْﻧَأ ْﻧَأ ﺎَﻨِﺑ ﺮْﺼِ ْﻧَأ ﰊِ ﺮْﺼِ ْﻧَأ