Vitir, Allah Rasulu s.av’ in özen gösterdiği azim bir kulluk eylemi ve büyük itaatlerden biridir. Öyle ki Allah Rasulu s.a.v ne yolculukta nede yolculuk dışında vitir namazını terk etmemiştir.

عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فِي السَّفَرِ عَلَى رَاحِلَتِهِ، حَيْثُ تَوَجَّهَتْ بِهِ يُومِئُ إِيمَاءً صَلاَةَ اللَّيْلِ، إِلَّا الفَرَائِضَ وَيُوتِرُ عَلَى رَاحِلَتِهِ

[رواه البخاري في صحيحه : 1000]

İbn Ömer r.a şöyle demiştir: “Allah Rasulu s.a.v yolculuk sırasında bineğinin üzerinde namaz kılardı. Bineği ne tarafa yönelirse yönelsin namazına devam eder ve gece namazını ima ile eda ederdi. Ancak farz namazlarını binek üzerinde kılmazdı. Vitir namazını da yolculuk sırasında binek üzerinde kılardı.” [ Sahih-i Buhari: 1000 ]

عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ زَادَكُمْ صَلَاةً، فَحَافِظُوا عَلَيْهَا، وَهِيَ الْوِتْرُ

[ رواه أحمد في مسنده : 6919 ]

[ حكم الألباني صحيح ]

Amr b. Şuayb babası kanalıyla dedesinin şöyle dediğini bildirmiştir: Allah Rasulu s.a.v şöyle buyurmuştur: “ Şüphesiz Allah namazlarınıza bir namaz ziyade etmiştir bu namazı koruyun. Bu namaz vitirdir.” [ Müsned-i Ahmed : 4919 ], [ El- Elbani: Sahih ]

عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: يَا أَهْلَ الْقُرْآنِ، أَوْتِرُوا، فَإِنَّ اللَّهَ وِتْرٌ، يُحِبُّ الْوِتْرَ

[رواه ابي داود في سننه : 1416 ]

[ حكم الألباني صحيح ]

Ali r.a’dan rivayete göre Allah Rasulu s.a.v şöyle buyurmuştur: “Ey Kur’an ehli! Vitir kılın. Çünkü Allah vitirdir (tektir) vitri (tek) olanı sever.” [ Sünen-i Ebu Davud: 1416 ], [ El- Elbani: Sahih ]

قال صالح بن الإمام أحمد رحمه الله وسألته عن الرجل يترك الوتر متعمدا ما عليه في ذلك قال أبي هذا رجل سوء هو سنة سنها رسول الله وأصحابه

[ 216 : مسائل الإمام أحمد بن حنبل رواية ابن أبي الفضل صالح ]

Salih b. İmam Ahmed rahimehullah şöyle demiştir: “Ona (babam İmam Ahmed’e) kasten vitir namazını terk eden bir kimse hakkında sordum:
Bunun hükmü nedir? Babam şöyle dedi: Bu kötü bir adamdır. Vitir Allah Rasulu ve ashabının icra ettiği bir sünnettir.” [ Mesailu İmam Ahmed İbn Hanbel Rivayetu’l ibn Ebi Fadli Salih : 206 ]

Lügat Ve Istılah Yönünden Kunut’ un Tarifi

Lügat Tarifi :

قال ابن حجر رحمه الله : القنوت يطلق على الدعاء والقيام والخضوع والسكون والسكوت والطاعة والصلاة والخشوع والعبادة وطول القيام

[ ابن حجر فتح البارِي : ج 1 ص 176 ]

İbn Hacer rahimehullah şöyle demiştir: “Kunut; dua, kıyam, boyun eğme, sükünet, susma, itaat, namaz, tazim, ibadet, uzun bir şekilde kıyamda durmak olarak adlandırılır.” [İbn Hacer Fethu’l Bari: Cild 1 Sayfa 176]

İtaat:

وَلَهُ مَنْ فِي السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِؕ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ

Göklerde ve yerde kim varsa hepsi O´nundur. Hepsi de O´na itaat etmektedirler. [ Rum Suresi: 26. Ayet ]

اِنَّ اِبْرٰهٖيمَ كَانَ اُمَّةً قَانِتاً لِلّٰهِ حَنٖيفاًؕ وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكٖينَۙ

Şüphesiz ki İbrahim tek başına bir ümmetti; Allah’a gönülden itaat eden, hanif (tevhide yönelmiş) idi ve müşriklerden değildi. [ Nahl Suresi: 120. Ayet ]

Namaz:

اَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ اٰنَٓاءَ الَّيْلِ سَاجِداً وَقَٓائِماً يَحْذَرُ الْاٰخِرَةَ وَيَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهٖؕ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذٖينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذٖينَ لَا يَعْلَمُونَؕ اِنَّمَا يَتَذَكَّرُ اُو۬لُوا الْاَلْبَابِࣖ

Yoksa geceleyin secde ederek ve kıyamda durarak ibadet eden, ahiretten çekinen ve Rabbinin rahmetini dileyen kimse (o inkarcı gibi) midir? De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Doğrusu ancak akıl sahipleri bunları hakkıyla düşünür. [ Zümer Suresi: 9. Ayet ]

Dua:

عَنْ أَنَسٍ: أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَنَتَ شَهْرًا يَدْعُو عَلَى أَحْيَاءٍ مِنْ أَحْيَاءِ الْعَرَبِ، ثُمَّ تَرَكَهُ

[ رواه مسلم في صحيحه : 304 – 677 ]

Enes b. Malik r.a’ın bildirdiğine göre “Allah Rasulu s.a.v bir ay boyunca Arap kabilelerinden bir kabileye beddua etti, daha sonra bunu terk etti.” [ Sahih-i Müslim : 304 – 677 ]

Kıyam:

عَنْ جَابِرٍ، قَالَ: سُئِلَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أَيُّ الصَّلَاةِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: طُولُ الْقُنُوتِ

[ رواه مسلم في صحيحه : 165 – 756 ]

Cabir r.a şöyle demiştir :“Allah Rasulu s.a.v’e Hangi namaz daha faziletlidir? diye soruldu : Bunu üzerine Allah Rasulu s.a.v ‘ Kıyamı uzun olandır’ buyurdu.” [ Sahih-i Müslim : 756 – 165 ]

Istılah Tarifi:

قال ابن حجر رحمه الله : القنوت يطلق على معان والمراد به هنا الدعاء في الصلاة في محل مخصوص من القيام

[ ابن حجر فتح البارِي : ج 2 ص 490 ]

İbn Hacer rahimehullah şöyle demiştir: “Kunut kelimesinin birçok anlamı vardır. Burada kastedilen anlam ise kıyamda iken namazın belli bir bölümünde yapılan duadır.” [ İbn Hacer Fethu’l Bari: Cild 2 Sayfa 490 ]

Sünnet’te Geçen Vitir’deki Kunut Dualarının Lafızları

قَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ رَضِيَ عَنْهُمَا: عَلَّمَنِي رَسُولُ صَلَّى عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَلِمَاتٍ أَقُولُهُنَّ فِي الْوِتْرِ، قَالَ ابْنُ جَوَّاسٍ: فِي قُنُوتِ الْوِتْرِ: اللَّهُمَّ اهْدِنِي فِيمَنْ هَدَيْتَ، وَعَافِنِي فِيمَنْ عَافَيْتَ، وَتَوَلَّنِي فِيمَنْ تَوَلَّيْتَ، وَبَارِكْ لِي فِيمَا أَعْطَيْتَ، وَقِنِي شَرَّ مَا قَضَيْتَ، إِنَّكَ تَقْضِي وَلَا يُقْضَى عَلَيْكَ، وَإِنَّهُ لَا يَذِلُّ مَنْ وَالَيْتَ، وَلَا يَعِزُّ مَنْ عَادَيْتَ، تَبَارَكْتَ رَبَّنَا وَتَعَالَيْتَ

[ رواه ابي داود في سننه : 1425]

[ حكم الألباني صحيح ]

Hasan b. Ali r.a’dan rivayete göre, şöyle demiştir: “Allah Rasulu s.a.v bana vitir namazında ibn Cevvas’ın dediğine göre vitir namazının kunutunda şöyle söylememi öğretti:” Allah’ım hidayete erdirdiklerinin arasında benide hidayete eriştir. Afiyete eriştirdiklerinin arasında bana da afiyet ver. Gözettiklerinin arasında beni de kollayıp gözetle. Verdiğin şeylerde benim için bereketler kıl, hakkında şer hükmettiğin kimselerin şerrinden beni koru, şüphesiz Sen hükmedersin, Senin takdirine karşı gelinmez Senin işini üzerine aldığın kimse asla alçalamaz. Senin düşman olduğun kimse de asla şeref bulamaz. Rabbimiz Senin hayrın pek çoktur ve Sen layık olmayan şeylerden münezzehsin. [ Sünen-i Ebu Davud : 1425 ], [ El- Elbani: Sahih ]

عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ عَنْهُ، أَنَّ رَسُولَ صَلَّى عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ فِي آخِرِ وِتْرِهِ: اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سُخْطِكَ، وَبِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ، لَا أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ

[ رواه ابي داود في سننه : 1427]

[ حكم الألباني صحيح ]

Ali b. Ebi Talib r.a’dan rivayete göre, Allah Rasulu s.a.v vitir namazının sonunda şöyle derdi: “Allah’ım! Senin gazabından rızana cezalandırılmaktan affina, Senden, Sana sığınırım. Seni övmeyi sayıp bitiremem sen kendini nasıl övdün ise öylesin.” [ Sünen-i Ebu Davud : 1427 ], [ El- Elbani: Sahih ]

Kişi Kunutta İstediği Gibi Dua Edebilir Mi ?

وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونٖٓي اَسْتَجِبْ لَكُمْؕ

Rabbiniz şöyle buyurdu: Bana dua edin, kabul edeyim. [ Gafir : 60 ]

عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِنَّمَا أَقْنُتُ لِتَدْعُوا رَبَّكُمْ، وتَسْأَلُوهُ حَوَائِجَكُمْ

[ رواه الطبراني في معجم الأوسط : 7027 ]

[ حسنه الهيثمي في معجم الزوائد : ج 2 ص 138]

Aişe r.anha ‘dan rivayete göre Allah Rasulu s.a.v şöyle buyurmuştur: “Dua edip ihtiyaçlarınızı Rabbinizden istemeniz için kunut yapıyorum.” [ Tabarani Mu’cemu’l-Evsat : 7027 ], [ El-Heysemi Mecmu’uz Zevaid’de Cild: 2 Sayfa: 138 Hasen Demiştir: ]

سئل فضيلة الشيخ العثيمين رحمه الله : نرجو من فضيلتكم توضيح السنة في دعاء القنوت، وهل له أدعية مخصوصة؟ وهل تشرع إطالته في صلاة الوتر؟
فأجاب فضيلته بقوله: دعاء القنوت منه ما علمه النبي صلى الله عليه وسلم للحسن بن علي بن أبي طالب: “اللهم اهدني فيمن هديت، وعافني فيمن عافيت ، إلى آخر الدعاء المشهور. والإمام يقول: اللهم اهدنا بضمير الجمع؛ لأنه يدعو لنفسه ولمن خلفه، وإن أتى بشيء مناسب فلا حرج، ولكن لا ينبغي أن يطيل إطالة تشق على المأمومين، أو توجب مللهم لأن النبي صلى عليه الصلاة والسلام غضب على معاذ رضي الله عنه حين أطال الصلاة بقومه وقال: أفتان أنت يا معاذ

[ مجموع فتاوى ورسائل العثيمين : ج 14 / ص 135 ]

Değerli Şeyh El Useymin rahimehullah’a şöyle soruldu: “Sizden kunut duası konusundaki sünneti açıklamanızı rica ediyoruz. Kunuta ait özel dualar var mıdır? Vitir namazında kunutu uzatmak meşru mudur?”

Değerli Şeyh Şöyle Cevap verdi: Kunut duası Allah Rasulu s.a.v’in , torunu Hasan’a öğrettiği şu duadır: “Allah’ım! Hidayet verdiklerinin arasında bana da hidayet ver. Afiyet verdiklerinin arasında bana da afiyet ver…” Bu meşru bir duadır. İmam bu duayı yaparken “bana” yerine “bize” diye çoğul sigası kullanır. Çünkü hem kendisi, hem de başkası için dua etmektedir. Dua ederken uygun bir şeyler isterse bunda sakınca yoktur. Fakat cemaate meşakkat verecek ve onları bıktıracak şekilde uzatmamalıdır. Çünkü Allah Rasulu s.a.v , Muaz’a, kavmine kıldırdığı namazı uzattığı zaman Sen fitneci misin Ey Muaz! demiştir. [ Mecmuu Fetava ve Resailu El Useymin : Cild 14 / Sayfa : 135 ]

Kunutta Elleri Kaldırmak

عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ فِي قِصَّةِ الْقُرَّاءِ وَقَتْلِهِمْ قَالَ: فَقَالَ لِي أَنَسٌ: لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُلَّمَا صَلَّى الْغَدَاةَ رَفَعَ يَدَيْهِ يَدْعُو عَلَيْهِمْ، يَعْنِي عَلَى الَّذِينَ قَتَلُوهُمْ

[ رواه البيهقي في سنن الكبري : 3188 ]

[ قال ابن الملقن رحمه الله في تحفة المحتاج ج 1 ص 307 إسناده جيد ]

Sabit bildiriyor: Enes b. Malik bana öldürülen Kur’an hafızlarının kıssasını anlatırken: “Allah Rasulu s.av’in her sabah namazında onları öldürenlere ellerini kaldırarak beddua ettiğini gördüm dedi.” [ Beyhaki Sünen-ul Kübra: 3188 ], [ İbn Mulakkin rahimehullah Tuhfetü’l-Muhtac Cild : 1 Sayfa 307 ‘de İsnadı ceyyiddir demiştir ]

قال البيهقي رحمه الله إن عدداً من الصحابة رضي الله عنهم رفعوا أيديهم في القنوت مع ما رويناه عن أنس بن مالك عن النبي صلى الله عليه وسلم

[ السنن الكبرى : ج 2 ص 299 ]

Beyhaki rahimehullah şöyle demiştir: “Allah Rasulu s.a.v ‘den olan rivayetin yanında sahabeden birden fazla kişi kunutta ellerini kaldırmıştır. [ Es-Sünen -ul Kübra : Cild 2 Sayfa : 299 ]

عَنْ أَبِي عُثْمَانَ ، قَالَ : كَانَ عُمَرُ يَقْنُتُ بِنَا بَعْدَ الرُّكُوعِ وَيَرْفَعُ يَدَيْهِ حَتَّى يَبْدُوَ ضَبْعَاهُ وَيُسْمَعَ صَوْتُهُ مِنْ وَرَاءِ الْمَسْجِدِ.

رواه ابن أبى شيبة في مصنفه : 7144

162 :والبخارى فى رفع اليدين 

[ قال البيهقي رحمه الله في : السنن الكبرى : ج 4 ص 155 وهذا عن عمر رضي الله عنه صحيح ]

Ebu Osman r.a şöyle demiştir : “ Ömer r.a , bize rükudan sonra kunut okur ve mescidin ötesindekilere sesini işittirirdi ve pazularının altı gözükecek derecede ellerini kaldırırdı. [ İbn Ebi Şeybe Musannef: 7114 ve Buhari, Rafu’l-Yedeyn : 162 ], [Beyhaki rahimehullah şöyle demiştir: Ömer r.a’dan gelen, sahih bir rivayettir. Es-Sünen -ul Kübra : Cild 4 Sayfa : 155 ]

Kunut Duasından Cemaatin Amin Demesi

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: قَنَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَهْرًا مُتَتَابِعًا فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَالْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ وَصَلَاةِ الصُّبْحِ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ، إِذَا قَالَ: سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ مِنَ الرَّكْعَةِ الْآخِرَةِ، يَدْعُو عَلَى أَحْيَاءٍ مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ، عَلَى رِعْلٍ، وَذَكْوَانَ، وَعُصَيَّةَ، وَيُؤَمِّنُ مَنْ خَلْفَهُ

[ رواه ابي داود في سننه : 1443]

[ حكم الألباني  حسن ]

İbn Abbas r.a şöyle demiştir “Allah Rasulu s.a.v bir ay boyunca her gün öğle, ikindi, akşam, yatsı ve sabah namazlarında son rekatta Semiallahu limen hamideh dedikten sonra kunut yapıp Süleym oğullarından olan Ri’l Zekvan ve Usayye kabilelerine beddua etti. Arkasındaki cemaat de bu bedduaya Amin diyordu.” [ Sünen-i Ebu Davud :1443 ], [ El- Elbani: Hasen ]

Kunut Rukudan Sonra mı Okunur Yoksa Rukudan Önce mi Okunur ?

عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ: أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَنَتَ شَهْرًا بَعْدَ الرُّكُوعِ فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ يَدْعُو عَلَى بَنِي عُصَيَّةَ

[ رواه مسلم في صحيحه : 300 – 677 ]

Enes b. Malik r.a bildirdiğine göre “Allah Rasulu s.a.v bir ay boyunca sabah namazında rukudan sonra kunut yapıp Usayye oğullarına beddua etmiştir.” [ Sahih-i Müslim : 030 – 677 ]

عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، كَانَ يُوتِرُ فَيَقْنُتُ قَبْلَ الرُّكُوعِ

[ رواه ابن ماجة في سننه : 1182]

[ حكم الألباني صحيح ]

Übey b. Ka’b r.a ‘dan rivayete göre “Allah Rasulu s.a.v vitir namazını kılar , son rekatta ruku’dan önce kunut okurdu.” [ Sünen-i İbn Mace : 1182 ], [ El- Elbani: Sahih ]

عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ: سُئِلَ عَنِ الْقُنُوتِ فِي صَلَاةِ الصُّبْحِ، فَقَالَ: كُنَّا نَقْنُتُ قَبْلَ الرُّكُوعِ وَبَعْدَهُ

[ رواه ابن ماجة في سننه : 1183]

[ حكم الألباني صحيح ]

Enes b. Mâlik r.a’den rivayete göre, “Kendisine sabah namazındaki okunan kunuttan soruldu: O da: Biz ruku’dan önce de ruku’dan sonra da kunut okurduk dedi.” [ Sünen-i İbn Mace : 1183 ], [ El- Elbani: Sahih ]

قال ابن تيمية رحمه الله: وأما القنوت فالناس فيه طرفان ووسط, فمنهم من لا يرى القنوت إلا قبل الركوع, ومنهم من لا يراه إلا بعد, وأما فقهاء أهل الحديث كأحمد وغيره فيجوزون كلا الأمرين لمجيء السنة الصحيحة بهما

[ مجموع الفتاوي ج 23 ص 100 ]

İbn Teymiyye rahimehullah şöyle demiştir: “Kunuta gelince , bu konuda insanlar iki çeşittir bunun içinde vasat olanlarda vardır. İçlerinden kunutu ancak rukudan önce yapılması gerektiğini düşünenler olduğu gibi, Yine içlerinden kunutun ancak rukudan sonra olacağını düşünenlerde vardır. Ahmed gibi ve diğer Hadis ehlinin fakihlerine gelince, rukudan önce de sonra da kunut caizdir demişlerdir. Çünkü her ikiside sahih sünnete sabit olmuştur.” [ Mecmu’ul Fetava : Cild 23 Sayfa 100 ]

قال ابن عثيمين رحمه الله : أكثر الأحاديث والذي عليه أكثر أهل العلم أن القنوت بعد الركوع ، وإن قنت قبل الركوع فلا حرج ، فهو مخيَّر بين أن يركع إذا أكمل القراءة ، فإذا رفع قال : ربنا ولك الحمد قنت ، كما هو أكثر الروايات عن النبي صلى الله عليه وسلم وعليه أكثر أهل العلم ، وبين أن يقنت إذا أتم القراءة ثم يكبِّر ويركع ، وكل هذا جاءت به السنة

[ الشرح الممتع على زاد المستقنع ج 4 ص 47 ]

İbn Useymin rahimehullah şöyle demiştir: “Hadislerin çoğu, ilim ehlinin de üzerinde olduğu görüşe göre Kunut duası, rukudan doğrulduktan sonradır. Bir kimse, rükudan önce Kunut duasını okursa, bunda bir sakınca yoktur. Kıraatını tamamladığı zaman rukuya eğilir, rukudan doğrulduktan sonra: Rabbena ve leke’l-hamd dedikten sonra Kunut duasını okur. Allah Rasulu s.a.v’ den gelen rivâyetlerin çoğu ve ilim ehlinin büyük çoğunluğu bu yöndedir veya kıraatını tamamladıktan sonra kunut duasını okuyup tekbir getirerek ve rukuya gidebilir. Allah Rasulu s.a.v’in sünneti, her iki şekilde de gelmiştir.” [ Eş Şerhu’l Mumti ala Zadi’l Müstakni : Cild 4 Sayfa 47 ]

Hazırlayan: Onur Dinçer

Makalemizi Türkçe-Arapça PDF halinde indirebilirsiniz:

Kur’an ve Sünnet Işığında Vitir Namazındaki Kunut Hükümleri yazısı ilk önce üzerinde ortaya çıktı.

Şimdi Tağut’un çeşitleri ile ilgili kısımlara giricez, son bölümde de beşinci kısım olan yani beş tane tağuttan bahsedicez. Tabi bununla sınırlı değil aynı İslam’ın şartı beş, imanın şartı altı olmadığı gibi burada da en önemlilerini dile getireceğiz.

Muhammed Takiyuddin El-Hilali şöyle der: (kitabut tevhid şerhihde) “Ulema şöyle demiştir: Tağutlar çoktur. Ancak şu beşi en başlıcalarıdır: İblis (Allah’ın laneti üzerine olsun), Allah’ın indirdiğiyle hükmetmeyenler, kendisine ibadete davet eden veya mahlukattan başkasına ibadete davet eden, gayb ilminden haber verdiğini iddia eden, kahin ve sihirbazlar.”

Birincisi İblis

Birincisi İblis, biliyorsunuz Allah subhanehu ve tealanın Sad 78’de rahmetinden kovmuş olduğu varlık olarak İblis, Tağutlar içerisinde yer almakta.
Yasin 60.ayet Şeytanın tağut olduğuna işarettir: “Ey Âdemoğulları! Ben size demedim mi, şeytana kulluk etmeyin, o sizin apaçık düşmanınızdır! Bana kulluk edin, doğru yol budur.”

Şeytana bir ibadet var, bu söz konusu. Şeytana bir ibadet varsa neden Tağut oluyor, ilah kavramı da buna girer. Eğer ibadet olunan varlık ilah ise şeytana da ibadet oluyorsa şeytan ilah kavramı ile de nitelendirilir. Neden Tağut kavramı ile nitelendiriyoruz diye bir soru gelebilir. İşte burada ayırıcı özellik neydi rıza şartının olması.

O bizatihi, kendisi, Allah’ın dosdoğru yoluna oturuyor. Araf 16. İblîs, “Öyle ise beni azdırmana karşılık, yemin ederim ki ben de onları saptırmak için senin doğru yolunun üstüne oturacağım” dedi. Demek ki burada kasti bir girişgahı var İblis’in.

İbrahim 22. İş hükme bağlanıp-bitince, şeytan der ki: ‘Doğrusu, Allah, size gerçek olanı va’detti, ben de size vaadde bulundum, fakat size yalan söyledim. Benim size karşı zorlayıcı bir gücüm yoktu, yalnızca sizi çağırdım, siz de bana icabet ettiniz. Öyleyse beni kınamayın, siz kendinizi kınayın. Ben sizi kurtacak değilim, siz de beni kurtaracak değilsiniz. Doğrusu daha önce beni ortak koşmanızı da red etmiştim. Gerçek şu ki, zalimlere acı bir azab vardır.’

Şeytana ibadet deyince satanistler akla gelmesin. Her Allah’tan gayrısına yapılan ibadet, küfür veya şirk olsun bu şeytana ibadet olarak nitelendirilir. Mesela içki içen birisi de aslında şeytana ibadet eder. Allah’a ortak koşan birisi de yine şeytana ibadet eder. Bunların biri ebedi cehennemlik olurken diğeri olmaz. Bunları ibadetin tanımında işlemiştik.

İblis’in isteği ve rızası olduğu için Tağut kavramı içerisine giriyor. Peki şunu soralım, Tağut kelimesini izah ederken hangi ifadeden yola çıkarak bu kelimeye ulaşmıştık? Azgınlık. Nuh tufanında su tuğyan etti yani azdı. Normal yağması gereken litreden daha fazlası yağdığı için oradaki o ifadeyi Allah bu şekilde kullandı. Bu tarafa geldiğimiz zaman tuğyan kelimesinin azgınlık olarak kullanıldığını görüyoruz.

Firavun, diğer kâfirler gibi değil, onun farklı bir azgınlığı vardı. O yüzden de Allah ayette “Ona gidin, o azdı” ifadesinde tuğyan kelimesini kullandı.

Kendisinin Rızası ile Allah’tan Başka Kendisine İbadet Edilen Varlıklar

İkincisi, kendisinin rızası ile Allah’tan başka kendisine ibadet edilen varlıklar. Hatta burada yazarın ifadesiyle Tağutların elebaşlarıdır. İster kendileri hayattayken kendisine ibadet edilsin ister kendisi öldükten sonra kendisine ibadet edilsin, kendisine ibadetten rızası varsa bu kişi Tağut ismini almış olur. Hatta şöyle de deniliyor; adam kendisine ibadet edilmeye davet edilmesine rağmen ibadet eden birini bulamasa dahi, sırf kendisine ibadet edilmesine razı olduğundan dolayı Tağut ismini alır.

Kendisine ibadet edilmeye çağırarak kendisinin yüceltilmesini kabul eden Firavun bu konuya örnek olabilir. Kasas 38’de Firavun dedi ki: “Ey önde gelenler, sizin için benden başka ilah olduğunu bilmiyorum…”

Eğer bir varlığa bir ibadet edilecekse o varlık ben olmalıyım diye dile getiriyor Firavun. Hatta bu işte o kadar azmış ki sihirbazlar secdeye kapandığı zaman kendilerine izin vermediğinden bunu yapmalarını kınıyor. “Nasıl benden onay almazsınız da böyle bir şey yaparsınız?” tarzında. Azgınlıkta İslam tarihinde en önde gelenlerden Firavun gösterilir. Daha yakın tarihte de Ebu Cehil gösterilir mesela. Her ikisi de küfürde çok ileri gidenlerden. Ölürken bile Ebu Cehil, “Beni kim öldürdü?” diyor, bakıyor ki gençlerden biri öldürüyor, beğenmiyor.

Bir de çağımızda kendisine ibadet edilmesini isteyenler var. Fakat bunu çok farklı bir metot ile yapıyorlar. Mesela Türkiye’de “Cuma namazı kılınmaz” ifadesi, normalde fıkhî bir mesele gibi dursa da aslında insanları kendi ideolojisine, kendi düşüncesine, kendi edinmiş olduğu yapıya davet eden bir pozisyonda olarak değerlendiriliyor. Çünkü Cuma namazını farz kılan Allah hiçbir ayetinde, Resulü de hiçbir hadisinde Cuma namazını neshetmemiş. Yani onun bakiliğini veya câriyyeliğini ortadan kaldırmamış mesela. Ama o kişiler kalkıyorlar “Türkiye’de Cuma namazı kılınmaz” tarzında bir ifade kullanabiliyorlar veya “oy kullanmak küfürdür” diyorlar. Şimdi oy kullanmak bir hükümle ilgilidir. “Allah’ın indirdiği ile hükmetmeyenler, kâfirdir, zalimdir, fâsıktır”. Eğer birisi bir hüküm koyduğunda bu İslamiyet’te yoksa, Allah böyle bir şey söylememişse bu adamın durumu, arkadaki yazılardan birine düşer.

Çevremizde bugünkü hayatımızda veya bundan sonraki hayatımızda kendisine veya kendi mezhebine, kendi ideolojisine ibadete davet edenler de çıkabilir. İbadet kelimesini çok yanlış anlıyor Türk toplumu. Şeytana ibadet demek asla ve asla ona rukû veya secde etmek demek değil. Adiy bin Hatim kıssasını hemen hatırlamamız gerek. Orada Muhammed a.s. Adiyy bin Hatim’e geldiği zaman boynundaki istavroz ile, o putu çıkar at dedi ve ona Tevbe Suresi’nin 31. ayetini okudu ve sonrada Adiyy “Biz ona ibadet etmiyoruz” dedi. Neyi kastetti? Rukû ve secdeyi kastetti. Peki Muhammed a.s. ona neyin ibadet olduğunu söyledi? Haram ve helâl meselesinde, yani hüküm koymada, o hükme sen boyun eğiyorsan o ibadet oluyor. Dolayısıyla burada “Cuma namazı kılınmaz” diyen birisine sen itaat ettiğin zaman aslında ona ibadet etmiş oluyorsun. Veya “oy kullanmak küfürdür, haramdır” diyen birisine uyduğunuz zaman sen ona ibadet etmiş oluyorsun. O ne olmuş oluyor? Tağut oluyor. Çünkü bundan da rızası var. Birazdan buna daha ayrıntılı olarak gireceğiz.

Şöyle bir cümleye ne dersiniz? “Tağut’a ibadet evliyalara göre azdır. Evliyalar da severek itaat ağır basar.”

Ne demek istiyor bu cümle? İlk şirk koşulan ve son şirk koşulan toplumlara baktığımız zaman her ikisinin de sevgide aşırı gittiklerini, velilerini aracı kıldıklarını, o değer verdikleri şahsiyetleri aşırı sevdiklerini görüyorsunuz ve onlar Allah ile aralarında ilah pozisyonuna bürünüyor oluyorlar. Yani Allah’a yapılması gereken ibadetlerin bir kısmını bunlarada sunmaya başlıyorlar ve bunu isteyerek mi yapıyorlar yoksa otorite zoru ile mi yapıyorlar? Bunu tabikide isteyerek yapıyorlar.

Cümlenin kastettiği aslında bu. İnsan zorlama ile şirke girmez. Yani daha çok ayağının kaydığı alan severek olur. İlah kavramında olur.

Önemli olan şey aslında sevgide aşırılığa dikkat etmemiz gerekiyor, âlimleri sevmemiz gerekiyor, ama bir o kadar da onlara karşı dikkatli olmamız gerek. Sevgideki paylaşımımıza, bizden sudur eden şeylere dikkat etmemiz gerekiyor. İçimizde Buhari’yi, Ebu Hanife’yi, Tirmizî’yi sevmeyen olabilir mi? Ama bütün bunlar bir değeri olduğu kadar onlara karşı göstereceğimiz fıkıhta da sağa ve sola karşı göstereceğimiz kaçışta da dikkat etmemiz gerekiyor. Düz gideceğiz ne soldaki yamaca yuvarlanacağız ne sağdaki yamaca yuvarlanacağız, Sıratı Müstakim üzere bir yola gideceğiz.

Bizden öncekiler böyle bir hataya düşmüşlerse eğer, din adamlarını aşırı yüceltme konusunda, bu taraftakilerinde, bugün yaşayanlarında buna dikkat etmesi gerekir.

İkinci kısımda ise evliyalar da severek itaat ağır basar. Yani ilkinde itaat zorunludur belki Tağut’a bazı zorlamalar vardır Firavun gibi. Mesela Kur’an-ı Kerim’de şöyle bir ayet var. Firavun ’un korkusundan dolayı kavminden Musa’ya çok azı iman etti diyor. Yani aslında Musa’ya iman edecekler ama Firavun ’un korkusundan dolayı ona iman edemediler diyor. Müthiş bir tespit bu. Bakın bugün çoğu insan İslamiyet’i yaşadığı zaman başına bir şeyler geleceğinden korkar. Devletin sopasından korkar veya toplumun tepkisinden korkar. Korkularla İslam’ı yaşayamaz, tam manası ile yerine getiremez. Dolayısıyla burada kastedilen şey salih kişilerde sevgi ile beraber olan bir itaat söz konusu olur. Ama Allah’ın istemediği bir itaat pozisyonuna bu süluk eder kardeşler.

Dediğimiz gibi ikinci kısımda da kendisine ibadet edilmesinden razı olan, kendisine ibadete davet eden veyahutta başkasına ibadet edilmesine davet eden kişiler buna girebilir.

Yani burada şöyle düşünün, bir totem var mesela ona davet ediliyor o kişi dolayısıyla oda aynı kavram içerisine girecektir. İlla kendisine ibadet edilmesi değil başka birisine ibadete davet de bu kavramın içerisine girer. Neticede o kişilerin rızasının olması ikinci başlık altında yer almasına sebep oluyor.

Gaybı Bildiğini İddia Eden Kimseler

Üçüncü başlığımız, gaybı bildiğini iddia eden kimselerdir. Malumunuz gaybı sadece Allah bilir ve dilediği elçilere gaybı bildirir. Fakat asla ve asla Nebiler gaybı biliyordur diyemeyiz bakın. Nebiler gaybı bildirilen insanlardır. Allah gaybı kimseye açmaz sadece seçmiş olduğu Resul’e bunu açar. O yüzden Resullerin bir altındaki katman olan havari diyebileceğimiz, sahabe diyebileceğimiz kimseler ve yahut ta ilimde ruhu sahibi olan, ehli hal vel akt olanlar ve ulul-nüha dediğimiz, ileri seviyede dinlerine sahip çıkanlar, bilenler ve amel edenler dediğimiz kitle ise asla ve asla gaybı bilemezler. Neden, çünkü resul değillerdir.

Burada önemli olan bir diğer husus var ki Resuller de kendiliğinden gaybı bilme yetkisine sahip değildirler. Bunun tek bir örneğini verelim:

Enes -ra-: “Rasûlullâh -sav-’in Bi’r-i Maûne’de şehid olan ashâbına üzüldüğü kadar, hiçbir şeye üzüldüğünü görmedim!” demiştir. (Müslim, Mesâcid, 302)

Resulullah sav. dini öğretmek için birilerini gönderiyor fakat o birileri hainlik ediyorlar ve Resulullah’ın seçmiş olduğu ve onlarla gönderdiği sahabeleri Bi’r-i Maûne (kuyu) olayında orada katlediyorlar, onlar şehid oluyorlar. Allah Resulü sav. buna çok üzülüyor, hatta bunu yapanları yakalatıyor ve ellerini ve ayaklarını çaprazlama kestiriyor, gözlerine de mil çektiriyor.

Şimdi gelmek istediğim konu şu: Neyi ispat ettim ben? Gaybı bilmediğini. Gaybı bilseydi, yapar mıydı böyle bir şey? Uhud’da dişi kırıldı, Uhud’da okçuların yerlerini terk etmesi… Enes -ra-: “Rasûlullâh -sav-’in Bi’r-i Maûne’de şehid olan ashâbına üzüldüğü kadar, hiçbir şeye üzüldüğünü görmedim!” demiştir. (Müslim, Mesâcid, 302)

Dolayısıyla Allah Rasûlü gaybı bilmez. Ayşe annemize atılan iftiranın doğru olup olmadığını bilmiyor, bakın. Bugün bakıyorsunuz insanlar bazı konuşmalar yapıyor böyle. Güya birilerinin evliyaullah dediği, veli dediği, keramet sahibi dediği kişiler… Hiç bize öğretilen gaybî meseleler ile insanlara haber verilen gaybî meseleler arasında ciddi farklar var. Güya bunlar o kişileri övmek için yapılıyor. Gittikleri yolun doğru olduğunu ispat etmek için bu yapılıyor. Oysaki aklı başında bir kul asla ve asla böyle bir cümle kullanmaz. Gayba dair hiçbir şekilde açıklama yapmaması gerekir.

Gaybı bildiğini iddia edenlerin neden bu kısım içerisine girdiğini ben de çözememiştim. Şimdi o gaybdan haber veriyor ya, ne bekliyor? İnanılmasını, tasdik, kendisinin doğrulanmasını bekliyor. Kendisinin tasdik edilmesine rızası var. Adam peki gaybı bildiğini iddia ediyor, birisi de onu tasdik ederse, burada ne gerçekleşiyor? Küfür. Dolayısıyla burada gaybı bildiğini iddia edenlerin Tağut kısmına dahil olması bu şekilde karşımıza çıkıyor.

Kâhinler, Medyumlar, Arrâflar

Dördüncü başlığımız ise kâhinler, medyumlar, arrâflar olarak karşımıza çıkıyor. Bunların birbirine yakınlıkları ve uzaklıkları var yaptıkları eylemlerden dolayı ama neticede bu kimseler de bir takım sihir ve büyüler ile insanlar üzerinde baskı kuruyorlar ve onlarla ilgili bir takım, onların istemediği birtakım sihirleri yerine getiriyorlar. Tabi kâhinlerin bir kısmının gaybı bilmek ile de alakası var, bir önceki konu ile alakalı.

Bakınız Harut ve Marut isimli meleklere geliyorlar, “Biz size bu sihri öğretiriz” diyorlar melekler, “ama siz kâfir olursunuz.” Onlar da “Bunlara problem yok, biz bu mesleği edinelim ama kâfir olmamızın hiçbir anlamı, hiçbir problemi yok” deyip alıyorlar. Allah böyle bir imtihanda insanları imtihan etmiş zamanında. Aslında şu anda bu cari bir şey, hala satılıyor. “Gizli Gemiler” kitabı denilerek. Orayı açık baktığınız zaman cinlerden alınan gaybî bilgiler söz konusu oluyor. Bunlar içerisinde ileri seviyede denilecek küfür tarzı hareketler var ve bütün bunlara rızası var. Yeter ki o ilmi cinlerden alsınlar, kâhinliklerini ve medyumluklarını kendilerinde ispat etsin kardeşler.

وَأَنَّهُ كَانَ رِجَالٌ مِنَ الإِنْسِ يَعُوذُونَ بِرِجَالٍ مِنَ الجِنِّ فَزَادُوهُمْ رَهَقًا

“Şu da gerçek ki, insanlardan bazı kimseler, cinlerden bazılarına sığınırlardı da bu iş onların taşkınlıklarını artırmaktan başka bir işe yaramazdı.” (Cin Suresi 6. Ayet)

Burada kâhinlerin veya diğerlerinin Tağut olma sebeplerinden bir tanesi de insanların onları tasdik etmeleri ve onlarında bu tasdikleri beklemeleridir. Aynı bir önceki meselede olduğu gibi. Yani bir inanış kâhin bekler, kehanetini sunar ve bekler. Tamamen bir rıza söz konusu olduğu için onlarda bu Tağut kavramı içerisine dahil olurlar.

Allah’ın İndirdiği ile Hükmetmeyenler

Beşinci başlığımız ise, Allah’ın indirdiği ile hükmetmeyenler. Bu en uzun başlığımız. Tağut kavramı içerisine bunlarda dahil oluyor.

Maide Suresi’nde geçen, “Allah’ın indirdiği ile hükmetmeyenler kâfirlerin ta kendileridir”, bir diğer ayette “zâlimlerin ta kendileridir” ve diğer ayette ise “fâsıkların ta kendileridir” diye geçen ayetler de bizim genel gündemimizi oluşturacak bu beşinci başlıkta.

وَمَن لَّمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللهُ فَأُولئِكَ هُمُ الكَافِرُون

“Kim Allah’ın indirdiği (hükümler) ile hükmetmezse işte onlar kâfirlerin tâ kendileridir.” (Mâide Suresi 44. Ayet)

وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَٓا اَنْزَلَ اللّٰهُ فَاُو۬لٰٓئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

“Kim Allah’ın indirdiği (hükümler) ile hükmetmezse işte onlar zâlimlerin tâ kendileridir.” (Mâide, 45)

وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَٓا اَنْزَلَ اللّٰهُ فَاُو۬لٰٓئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ

“Kim Allah’ın indirdiği (hükümler) ile hükmetmezse işte onlar fasıkların ta kendileridir.” (Mâide, 47)

Men ifadesi Arapçada kişiler için ismi mevsul olarak kullanılan bir ifadedir, yani sadece hükmedenleri, hâkimleri, sultanları veya bugünkü tabiri ile devlet başkanlarını, idarecileri kapsayan bir anlam barındırmamaktadır. Genel bir ifadedir. Yani birisi bana su verebilir mi dediğim zaman içinizden herhangi biri bana su verdiğinde bu nasıl yerine geliyorsa bu şekildedir. Ama ben İsmail bana su ver dediğim zaman bu özel bir sesleniş olur. Peki ben birisi bana su versin dediğimde İsmail ona dahil miydi? O da dahildi. Yani buradaki men ifadesi sadece ve sadece idarecileri ve sultanları kapsayan veya siyasi erki elinde bulunduran bir ifade olarak karşımızda durmuyor. Bunun içerisine herkes giriyor. Çünkü herkes Allah’ın indirdiği ile hükmetmek zorundadır kardeşler. Önce bu girişi yapalım. Çünkü genel algıya baktığımız zaman bu ayeti sadece idareciler için kullanıyorlar, oysaki bu sadece idareciler için kullanılması gereken bir ayet değildir.

Acaba yukarıdaki ayette geçen üç sıfat tek bir varlığın ayrı ayrı sıfatı mıdır? Yoksa üçü de ayrı ayrı varlıklardan mı bahsetmektedir? Bazı yerlerde üçü de bir kişi veya varlık için kullanılmasına rağmen ehli sünnet vel cemaatin kahir ekseriyeti bu üç sıfatın da ayrı ayrı kişiler için kullanılması gerektiğini söylüyor. Çünkü cümlenin girişi ve başlangıcı aynı ama bitişi farklı. Bir kişi Allah’ın indirdiği ile hükmetmez, bu kâfir olabilir; bazen de Allah’ın indirdiği ile hükmetmez, zalim olabilir; bazen de Allah’ın indirdiği ile hükmetmez, fâsık olabilir. Biz şimdi inşallah bu sıfatları bu başlık altında incelemeye çalışacağız.

Birinci ayette geçen ifadeye baktığınızda bu ayet özellikle çok kullanılır. İslami ortamlarda bulunduğunuzda Allah’ın indirdiği ile hükmetmeyenler fasıktır demezler genelde, kâfirdir denilir. Genel algı bu şekildedir, bu doğru değildir aslen. Çünkü diğerleri de ayettir.

Birincisi, Allah’ın indirdiğini hafife aldığında… Bu kadar tevhid dersi yaptık, bu bilgileri verip sadece dinleyiciye bazı bilgileri vermediğimiz zaman, öğrenmiş olduğu bu tevhid bilgisini karşısında göremediğinde onu tevhid dışılıkla itham etmeye kalkabilir. O yüzden bunun da fıkhını da beraberinde vermek lazım. Yani silahı verdiğimiz gibi silahı nasıl kullanması gerektiğini ona öğretmemiz gerekir.

Birincisi, kâfir olanlardan bahsediyor. Bir adam nasıl olur da Allah’ın indirdiği ile hükmetmeyip kâfir olabilir? Allah’ın indirdiklerini hafife aldığında yahut küçük gördüğünde ya da başka hükmün ondan daha uygun olduğuna, insanlara daha faydalı olduğuna ya da onun gibi olduğuna inandığından dolayı Allah’ın indirdiğinden başkası ile hükmeden bir kimsenin bu tutumu dinden çıkartan manası ile kişiyi kâfir yapar. Bu gibi kimseler arasından insanlara İslâm şeriatına aykırı kanunlar koyup bunun insanlar tarafından izlenecek yol olmasını isteyen kimseler vardır. Onlar İslâm şeriatına aykırı olan bu yasamaları ancak daha uygun ve insanlar için daha faydalı olduğuna inandıkları için yaparlar.

Şayet hükümdar Allah’ın yasakladığı bir şeyi yaparken, bu şeyin helal olduğunu veya kendi hükmünün İslam’ın hükmünden daha iyi olduğunu veya kendi hükmüne eşit olduğunu veya Allah’ın hükmüyle bu asırda hükmedilemeyeceğini düşünürse, bu durumda o kâfir olur.

Bunlar Mâide 44 ile ilgili söyleyeceğimiz maddelerdi. Burada ortak olarak hangi özelliği hissettiniz? Allah’ın hükümlerini beğenmemesi, hafif görmesi, başka kanunlarla hiçbir farkının olmadığını düşünmesi, hatta ve hatta kendi koymuş olduğu kanunların ondan daha iyi olduğunu düşünerek bunları işletmesi, bu kişinin kâfir olmasına yeterli bir malzeme olarak görülmektedir. O yüzden buradaki adam için Mâide 44 gündemdedir.

Mâide 45 ve 47’deki ifadeleri açıklarken de meselenin daha iyi olacağını düşünüyorum.

İkinci maddemiz 45. ayetle ilgili olacak. Bir diğeri Allah’ın indirdiği ile hükmetmemekle birlikte, Allah’ın hükmünü hafife de almaz, küçük de görmez. Allah’ın hükmü dışındaki hükmün kendisi için daha uygun olduğuna da inanmaz, ya da buna benzer bir durumda bulunursa, böyle bir kimse zalimdir, kâfir değildir. Hüküm verdiği şeye ve hüküm araçlarına göre de zulmünün mertebeleri değişiktir.

Birincisi ve ikincisinin farkını anlayabildik mi? Zaten Allah’ın indirdiği ile hükmetmiyor, yalnız birinci maddede olduğu gibi kendi hükmünün Allah’ın hükmünden daha üstün olduğunu düşünmüyor. Kendi hükümlerinin veya başka hükümlerin ona denk olduğunu da düşünmüyor. Bunların kendisi için aslında iyi olduğunu biliyor. Ama buna rağmen hükmetmiyor. Bu da zalimlik kısmı.

Allah’ın hükmünü hafife almayıp küçük de görmemekle birlikte; başkasının ondan daha uygun olduğuna da faydalı olduğuna inanmayıp Allah’ın hükmünden başkasıyla sadece lehine hüküm verdiği kimseyi kollamak yahut bir rüşvet veya buna benzer dünya menfaatlerinden bir menfaat gözeterek hükmeden kimse, bu hükmüyle fâsık olur, kâfir olmaz. Bunun fıskının mertebeleri de kendisiyle hükmettiği şeye ve hüküm yollarına göre değişir.

Zalimlik ile fâsıklık arasında çok büyük bir fark yok göründüğü kadarıyla. Şöyle bir ayırma var. Ben mesela bir kadıyım, iki kişi bana geliyor, birisi Çerkezköylü, birisi Pazariçi’li. Bende adam kayırıyorum, aslında Çerkezköylü haklı. Allah’ın indirdiği hükmü kabul ediyorum, biliyorum ki o hükme göre Çerkezköylü haklı ama ben Pazariçi’li olduğum için adam kayırıyorum. Ben burada fâsık olmuş oluyorum. O zaman şöyle bir kanıya varabilir miyiz? Allah’ın indirdiği ile hükmetmeyen herkes otomatikman kâfir olmaz. Bu, Allah’ın indirdiği ile hükmetmeyen kişinin düşüncesi, niyeti ve ortaya koyduklarına bakılıp derecelendirilir ve ona göre o kişiye böyle bir hüküm verilmesi gerekiyorsa o şekilde verilir.

Üseyminin İslam devletinde ki bir hâkim kurallara beğenmemesine rağmen şeriata göre kuralları uyguluyorsa bu kâfirdir. Demokratik bir küfür devletinde hâkimlik yapan Müslüman, Allah’ın kanunlarının beşerî kanunlardan üstün olduğuna inanıyorsa o kâfir olamaz!

Burada kişinin niyeti çok önemli. Kişi Allah’ın indirdiği hükümlerin üstün olduğuna inanıyor, fakat bulunduğu konum itibarıyla uygulamaya gelince uygulamıyor. Zaten o hükmü koyan da kendisi değil, sadece o hükmün uygulayıcısı.

Allah’ın indirdiklerinden hoşlanmamaları amellerini boşa çıkarır.

Muhammed Suresi 8. Ayet: “İnkâr edenlere gelince, onların hakkı yıkımdır. Allah onların yaptıklarını boşa çıkarmıştır. 9.Ayet İşte böyle; çünkü onlar, Allah’ın indirdiğini kerih gördüler, bundan dolayı, O da onların amellerini boşa çıkardı.”

Bir kişi Allah’ın indirdiği herhangi bir hükmü, örneğin misvak olsun, sakal olsun, bunları hafife alan kişi veya tesettür ile ilgili, tuvalette sol el kullanmak ile ilgili… Bunların hepsi Allah’ın indirdiği hükümler değil mi? Dolayısıyla burada Allah’ın indirdiği ifadesinden men ifadesine buraya herkes girer. Cumhurbaşkanı da girer, normal birisi de girer, tebaasından herhangi birisi de girer. Ben de Allah’ın indirdiği ile hükmetmek zorundayım. İşte Allah’ın kesin indirdiği ile hükmetmek dediğimiz şey de sadece ve sadece o had cezaların uygulandığı meseleler olarak düşünülmemeli, genel olarak düşünülmeli.

Ali İmran Suresi 85. Ayet: “Kim İslam’dan başka bir din ararsa asla ondan kabul edilmez. O, ahirette de hayra batanlardandır.” İslam dini tek kabul edilecek dindir. Ve bu vahye dayanmalı, bir önceki nesillere değil. İslâm’a alternatif kanun arayışı yeni bir din arayışıdır.

Konumuzla ilgili “Kim İslam’dan başka bir din ararsa” lafzının şerhi nasıl olur? Eğer bakın siz Allah’ın indirdiği dışında bir hükmü daha geçerli olarak kabul ediyorsanız, o aynı zamanda bir din seçimidir. O seçtiğiniz şey, o hüküm. Yani aynı örneğe devam edebiliriz. Devlet eşit veriyor mirası, kız kardeşiniz yarım alacak, siz yarım alacaksınız. İşte o kişinin Allah’ın o dinini bırakması, beğenmemesi, o kişi için yeni bir din olmuş oluyor. Ama adam şöyle yaparsa: “Evet, Allah’ın indirdiği belli, bana yarım, abime tam düşüyor. Ama bizim buna ihtiyacımız var şu an, biz devletin vermiş olduğu şeyi alalım” derse kâfir olmaz; yukarıda bahsettiğimiz gibi fâsık veya zalim olur, kâfir olmaz. İşte bakın, Allah’ın indirdiği ile hükmetmemelerine rağmen onlara kâfir diyemiyoruz.

Niyet o kadar önemli bir şey ki, adam yattığı yerde kâfir olur.

“Hz. Zeyd b. Hâlid el-Cühenî (radıyallahu anh) anlatıyor: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem), Hudeybiye’de geceleyin yağan yağmurun ardından bize sabah namazını kıldırdı. Namazdan çıkınca cemaatin önüne dönüp şöyle buyurdu: ‘Rabbiniz ne buyurdu, biliyor musunuz?’ Cemaat: ‘Allah ve Resûlü daha iyi bilir’ dediler. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: ‘Allah Teâlâ şöyle buyurdu: Kullarımdan bir kısmı bana mümin (inanmış) ve bir kısmı da kâfir (inkârcı) olarak sabahladı. Kim ki, ‘Bize Allah’ın fazlı ve rahmetiyle yağmur yağdırıldı’ derse, işte o bana mümin, yıldızları inkâr etmiş olur. Kim de ‘Falanca yıldızın (doğması veya batmasıyla) bize yağmur yağdırıldı’ derse, işte o da beni inkâr etmiş, yıldıza mümin olmuş olur.’

Çok basit bir olay. Örneğin burada bu kişi Allah Rasûlü’nün ifadesiyle kâfir olmuş oldu. Birinci maddeye de uygun mu? Evet, uygun. Niyetler çok önemli o yüzden. İslam şeriatı o yüzden ilk önce adama “Niye yaptın?” sorusunu sormuş, niyet önemli mi? Evet, çok önemli.

Hatib ibn Berta, Müslümanların savaş haberini Mekkeli müşriklere ispiyonluyor. Bedir Savaşı’na katılmış büyük sahabelerden. Allah haber veriyor Resulüne, Resulü de Ali r.a. ile birkaç kişi yolluyor ve “Gidin falanca yerde bir kadın var ve o kadının üstünde bir not var, o notu bulun” diyor. Gayb bildirilmiş, bilemeyebilirdi aynı zamanda. Daha sonra Ali r.a. ve adamlar gidiyorlar, kadını buluyorlar. Kadına diyorlar ki: “Mektubu ver.” Kadın diyor ki: “Bende mektup yok.” “Biz arayacağız” diyorlar ve mektubu bulamıyorlar. Ali r.a. diyor ki: “Ya bize mektubu verirsin ya da biz sana yapacağımızı yaparız” diyorlar. Bu sefer kadın da mektubu veriyor. Daha sonradan Ömer r.a. ve Allah Rasûlü beraber, Ömer r.a. diyor ki: “Bırak Hatib ibn Berta’nın boynunu vurayım.” Allah Rasûlü diyor ki: “Ey Hatib, bu ne hal?” Oda diyor ki: “Ey Allah’ın Resulü, sizin hepinizin Mekke’de akrabaları var, hepinizin eşyaları akrabaları var. Benim kimsem yok, bende istedim ki bu mektup ile beraber oradaki insanlar bana biraz iltimas geçsinler ve orada benim mal varlığımı, ailemi bir şey yapmasınlar” istediğini söylüyor. Daha sonradan Allah Rasûlü onun bu mazeretini kabul ediyor.

Burada niyet çok önemli. O kişinin niyeti çok önemli. Bizde bir huy var, biz de bu dersi dinledikten sonra burada özneyi kendimiz yapmamız gerekiyor. Falanca hâkim, filanca yönetici, mahalledeki tekfirci komşu, buradaki falanca kişi… Yoksa bunlar mı akla geldi? Biz dinimizi kendimiz için öğreniyoruz. Bana deseler ki “Çerkezköylülerin hepsi cehenneme girecek, seni cennete sokacağız”, şu an deseler bana, ben kabul ederim. Gözünüzün yaşına bakmam, ben cennet için buradayım, cennet için dinimi öğreniyorum. Biz buradan kendimizi yakalamamız lazım.

Men ifadesine sen giriyor musun? Evet. Allah’ın indirdiği ile hükmetmen gerekiyor mu? Evet. Niyetin burada önemini yakalayabilmek lazım. Allah’ın indirdiği her alanda hükmetmemiz gerekiyor mu? Evet. Baba ailenin reisidir veya işverensin veya öğretmensin, her alanda her türlü şartta bunları uygulaman lazım.

Cahiliye hükmü terk edilmeli: “Yoksa onlar (İslam öncesi) cahiliye idâresini mi arıyorlar? İyi anlayan bir topluma göre hükümranlığı Allah’tan daha güzel olan kim vardır?” (Mâide, 50)

Yani Allah’ın indirdiği hükümler dışındaki tüm hükümler cahiliye hükmüdür. Biz bunlara küfür etmekle emrolunduk. Hiçbir tanesini doğru bulamazıyız. Ne kendi yaşadığımız ülkedeki hırsıza verilen cezaları beğeniyoruz, ne de diğer ülkelerdeki hiçbir tanesini. Allah’ın kanunlarının hem bu dünya için, hem ahiret için, tüm insanlık için hatta hayvanlar için ve bitkiler için dahi en güzel kanunlar olduğunu, hükümler olduğunu kabul ediyoruz. Bu hükümler düzgün bir şekilde uygulansa, bunlardan hatta ve hatta Hristiyanların ve Yahudilerin dahi fayda sağlayacağını görüyoruz.

Şeyhu’l-İslâm İbn Teymiye –Allah’ın rahmeti üzerine olsun– hahamlarını ve rahiplerini Allah’tan başka rab edinen kimseler hakkında açıklamalarda bulunurken onların iki türlü olduklarından söz etmektedir:

1. Kendilerinin Allah’ın dinini değiştirdiklerini bilmekle birlikte; bu değiştirme hususunda onlara tâbi olup haram olan şeyin helâl kılınmış olduğuna, Allah’ın helâl kıldığının da haram olduğuna inananlar ve nebilerin getirdikleri dine muhalefet ettiklerini bilen ve bile bile başkanlarına tâbi olanların bu yaptıkları bir küfürdür. Allah ve Resûlü bunu şirk olarak değerlendirmiştir. İbn Teymiyye bu konuyu Tevbe 31 ayet ile ilgili söylüyor. Buradaki rahiplerini ve hahamların kılmış olduğu helâl ve haramlar ile ilgili şeylerden bahsediyor. Bunları biliyorlar, Allah’ın indirdiklerini de biliyorlar, hahamlar ile bunun çatıştığını biliyorlar ama buna rağmen gönül rızası ile hahamların helâlini ve haramını, rahiplerin haramını ve helâlini kabul ediyorlar.
2. Haramın, helâl, helâlin de haram kılınmasına dair inançları sabit olmakla birlikte; Allah’a isyanı gerektiren bir hususta onlara itaat etmeleri. Müslümanın bir ma’siyet işlerken işlediği o ma’siyetin, ma’siyet olduğuna inanması gibi. Bu gibi kimselerin hükmü onlara benzer günahları işleyenlerin hükmü gibidir.

Yani adam Allah’ın indirdiği hükmü kabul ediyor, ama yine de rahibe uyuyor. Bu bizden birinin mesela zina işlerken, birisi bunun haram olduğunu kabul edip işlemesi onu dinden çıkarmaz, kâfir olmaz. Bu ikinci kısımda bahsettiği de bu.

Bu mesele yani Allah’ın indirdiğinden başkası ile hükmetmek meselesi bu çağın hâkim ve yöneticilerinin mübtelâ olduğu en büyük meselelerdendir. O bakımdan kişi için işin gerçeği apaçık ortaya çıkmadıkça bunlar ile ilgili hak etmedikleri şekilde aleyhlerine hüküm vermekte acele etmemelidir. Zira mesele çok önemli ve tehlikelidir. Yüce Allah’tan Müslümanların yöneticilerini ve onların yakın danışmanlarını Müslümanların lehine ıslah etmesini niyaz ederiz.

Kardeşler, bizler kitap ve sünnete ters olan bir görüşü, sevdiğimiz bir alimin görüşünü bile kabul etmiyoruz yeri geliyor mesela. İman artar ve eksilir mi? Ebu Hanife böyle dememiş, reddediyor muyuz? Evet. Biz sevdiğimiz, saydığımız, değer verdiğimiz ve istifade ettiğimiz Ebu Hanife’nin bile kitap ve sünnete, yani Allah’ın indirdiklerine ters olan bir şeyini red ederken, şu an cari olan veya bundan önce veya bundan sonrada uygulamaya sokulacak olan tüm cahiliye kanunlarını da red ederiz. Onu red ettiğimiz gibi bunları hayli hayli red ederiz. Dolayısıyla şu an yaşadığımız demokratik kanunların ortaya koydukları şu nizamdaki İslam ile çatışan tüm kanunlar cahiliye kanunlarıdır, bunları kabul etmemiz mümkün değil. Onları kabul etmemiz demek, İslam dininden haşa iskonto yapmamız demektir. Bu dini terk edip yeni bir din edinmemiz demektir aynı zamanda. Bunların uygulamasını söylemiyorum şu an, söylediğim şey nedir? Bunların cahiliye hükmü olduğu, bunların hiçbir tanesinin İslam dininin hükümleriyle bırakın üstün olduğunu, eşdeğer olduğunu dahi düşünmek bize caiz değildir. Allah’ın indirdiği hükümler hem indiği çağdaki zamanın en çağdaş hükümleridir. Bu çağımızın da eş çağdaş hükümleridir, bunda asla bir şüphemiz yoktur. O yüzden bizler aynı o yanlış fetvayı red ettiğimiz gibi bugün tüm cahiliyenin kanunlarını da ister Avrupa menşeili da ister yerli olsun ister dinimize ters olan şey Molla Kasım’dan gelsin, isterse de İsviçreli Joseph’den gelsin, biz bunları red ederiz.

Allah’ın bütün kullarından yapmalarını istediği en önemli şey, bütün Tağutları red edip sadece Allah’a iman etmeleridir.

“Kim Tağut’a küfreder/reddedip Allah’a iman ederse, kopmayan sağlam bir kulpa yapışmıştır.” (Bakara, 256)

Ayette geçen “sağlam kulp” ibaresinden kasıt «Lâ ilâhe illallah»’dır. Çünkü Tağut ile ilgili bunu başaramayan sağlam bir kulpa da tutunamaz.

Allah’a iman; O’nun varlığını, birliğini, rabliğini, isimlerini, sıfatlarını ve ibadet edilmeyi sadece O’nun hak ettiğini kabul ve tasdik etmektir.

Cabir (Allah ondan razı olsun) Rasulullah’tan (s.a.s.) şöyle rivayet ediyor:

“Kim ki Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmadan ölürse cennete girer, kim de Allah’a şirk koşarak ölürse ateşe girer.” (Müslim, 93)

من قال لاَ إِلَهَ إِلاَّ الله وَكَفَرَ بِمَا يُعْبَدُ مِنْ دُونِ اللهِ حَرُمَ مَالهُ وَدَمهُ وَحِساَبُهُ عَلَى اللهِ عز وجل

“Kim ki Lâ ilâhe illallah der, Allah’tan başka tapınılan şeylere küfrederse onun kanı ve malına zarar vermek haramdır, onun hesabı Allah azze ve celle’ye aittir.” (Müslim, 23)

İman etmeden Tağut’u inkâr olmaz. Sen Allah’a iman ettiğin için o Tağut oluyor. Öncesinde senin için Tağut değildi.

Önce abdest, sonra abdesti bozan şeyler; önce iman, sonra imanı bozan şeyler. Bazıları diyorlar ki: “Tüm Tağutları red edeceksin.” Önce iman edeceksin, o iman sana Tağut olup olmadığını öğretecek. Herhangi bir şeyin… Allah’ın indirdiği ile hükmetmenin küfür mü, zulüm mü, fısk mı? Olup olmadığını sana iman ettiğin din öğretecek. Bunların arasında da asırlar olmayacak, yani bunları çabucak öğreneceksin, çünkü senin ömrün çok uzun değil. Biz aslında kullar içerisinde kelebekler gibiyiz. Resul öleli 1500 sene olmuş. Şeytan bize hep bunu empoze eder, biz hep yarın kalkacak zannederiz.

“Sübhâneke Allahümme ve bihamdike eşhedü en lâ ilâhe illâ ente estağfiruke ve etûbu ileyke”

Tağut’un Çeşitleri yazısı ilk önce üzerinde ortaya çıktı.

Nahl Suresi 36. ayette:

وَلَقَدْ بَعَثْنَا فٖي كُلِّ اُمَّةٍ رَسُولاً اَنِ اعْبُدُوا اللّٰهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَۚ

“Andolsun biz, her ümmete, ‘Allah’a kulluk edin, tâğuttan kaçının’ diye Rasûl gönderdik…”

Rasûl’ü neden gönderdiğini söylüyor bu ayeti kerimede? Allah’a kulluk edilsin ve Tağut’tan kaçınılsın diye. Peki şimdiye kadar biz Tağut’u hiç işlememiş olsaydık, Tağut’un yerine burada hangi kelimeyi koyardık? Başka ilahlardan, Allah’ın dışındaki ilahlardan kaçının ifadesi buraya gelebilir. Aslında Tağut dediğimiz kelime de ilah kavramı içerisinde değerlendirilen bir kelimedir. İlah üst başlık olarak düşünün, Tağut da alt başlık olarak düşünün. Peki böyle dediğimiz zaman Tağut alt başlık ise, ilah üst başlık ise hangisi daha çoktur insanın şirke düşmesinde? İlah kavramı.

Şöyle bir cümle kursak: “Her Tağut ilahtır ama her ilah Tağut değildir” desek. Buradan ne anlamış oluruz sizce?

Tağut: Tuğyan’dan (azgınlık) türemiş bir kelimedir, haddi aşmak manası vardır. Kula haddini aşırtıp buna da razı olan her şey Tağut’tur diyebiliriz.

Azgınlığa davet ettiği için Tağut ismini almıştır, azgınlığa davet eden kişi.

Tağut, Allah’ın dininden onu taştırtıyor. Neden bu kelimeyi kullanıyoruz, taştırtma ve azdırma ifadelerini?

Kur’an-ı Kerim’de şöyle kullanılmış bakın: Yüce Allah’ın: “Şüphesiz ki (tufanda) su haddini aştığı (tuğyan ettiği) zaman sizleri gemide biz taşıdık.” (Hâkka Suresi 11.Ayet) buyurur.

Nuh Tufanı’ndan bahsediyor. Yağmur yağdığı zaman yağmuru normalinden daha fazla, hatta bizim sel dediğimiz o felaketten çok daha fazla bir şekilde Nuh Tufanı’nı izah ederken suyun durumunu ne olarak açıkladı? Haddini aşma olarak açıkladı. Normalde öyle olmaması gerekiyor, su haddini aşmış olması gerekiyor. İşte tuğyan da Allah’a karşı had aşılma eylemi olduğundan dolayı böyle bir isim ıstılahta yerini almıştır.

Tuğyan, azgınlık, haddi aşma fiillerini yapan Tağut olarak nitelendirilmiş.

اِذْهَبْ اِلٰى فِرْعَوْنَ اِنَّهُ طَغٰىࣖ

Şimdi sen Firavuna git. Çünkü o gerçekten azıttı. (Taha Suresi 24. Ayet)

Ne yaptı Firavun? Haddi aştı. Ama öyle böyle değil. Mesela Ebu Talip için bunu kullanamayız. Ama Firavun için bunu kullanabiliriz. Yani haddinden fazla Allah’ın sınırlarına tecavüz etti. İleri seviyede. O yüzden bu kelimeleri bu şekilde size açıklamaya çalıştık.

“Tâğuta ibadet etmekten kaçınan ve Allah’a yönelenlere müjde var.” (Zümer Suresi 17. Ayet)

Tağut’a ibadetten ne yapmak lazım? Kaçınmak lazım. Demek ki Tağut’a ibadet var. Eğer zaten İlah üst başlık, Tağut alt başlık ise, Tağut da ibadet edilen bir varlık haline geliyor ister istemez.

Tağut’a ibadet etmekten kaçınan, Allah’a yönelenlere müjde var, yani neyi gerçekleştirenlere? Tevhidi gerçekleştirenlere. Yani Tevhid dediğimiz şey, Lâ ilâhe illallah’taki ilah kavramı içerisine o zaman Tağut dediğimiz kavram da içerisine giriyor.

Hadiste ise şöyle kullanılmış: Tağutlar – Tâvâğît ifadesi (Buhârî Menâkıb 33, sh. 3323, 7.cild)

حدثنا أبو اليَمَانِ أَخبرنا شُعَيْبٌ عن الزُّهْرِيِّ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ ابن المسيب قال البَحِيرَةُ الَّتِي يُمْنَعُ دَرُّهَا لِلطَّوَاغِيتِ وَلَا يَحْلُبُهَا أَحَدٌ مِنَ النَّاسِ: والسَّائِبَةُ الَّتِي كانُوا يُسَيِّبُونَهَا لِآلِهَتِهِمْ فَلاَ يُحْمَلُ عَلَيْهَا شَيْءٌ قال وقال أبو هريرة قال النبي الا الله رَأَيْتُ عَمْرَو بْنَ عَامِرِ بنِ لُحى الخُزَاعِى يَجُرُّ قُصْبَهُ فِي النَّارِ وَكانَ أَوَّلَ مِنْ سَيِّبَ السَّوَائِب.

“ez-Zuhrî şöyle demiştir: Ben Saîd ibnu’l-Müseyyeb’den işittim, o şöyle dedi: Bahîra, sütü tâğûtlara ait olmak üzere sütünden insanların faydalanması men’ olunan yani harâm kılınan devedir. Artık bundan sonra bu devenin sütünü insanlardan hiçbir kimse sağamazdı. Sâibe ise Câhiliye Arapları’nın ilahları için adayıp salıverdikleri devedir. Artık onun üzerine hiçbir yük yüklenmez. Saîd ibnu’l-Müseyyeb dedi ki: Ebû Hureyre şöyle dedi: Nebi (S): ‘Ben (kusuf namazı kılarken) cehennemde Huzâalı Amr ibn Âmir ibn Luhayy’ı kendi bağırsaklarını ateş içinde sürükler hâlde gördüm. Çünkü o develeri salma adağı yapanların ilki idi’ buyurdu.”

Şimdi Allah’a kulluk edin, Tağut’tan kaçının ifadesinde, Nahl Suresi 36’da önce Allah’a ibadet zikredilmiş ayette sonra da Tağut’tan kaçınma zikredilmiş. Birazdan gelecek Tağut’un öne alındığı ayet de var. Yani Tağut’tan kaçınmanın öne alındığı ayet de var. Fakat biz burada ehl-i Sünnet isek eğer, bunu şöyle algılamamız lazım: Biz önce Allah’a iman etmeliyiz, Allah’a iman ettikten hemen sonra da Tağutlardan içtinap etmeliyiz. Yani Allah’tan gayrı ilahlardan kaçınıyoruz ya, onlardan bir tanesi de Tağut dediğimiz kişiler, varlıklar, şeyler. Birazdan gelecek bunların ne olduğuna dair.

Yalnız şöyle bir örnek vereceğim. Şimdi biz önce abdest mi öğreniyoruz sonra mı bozan şeyleri öğreniyoruz? Biz önce abdesti bozan şeyleri öğrenip abdesti mi öğreniyoruz? Önce abdesti öğreniyoruz. Peki biz abdesti öğrendikten ne kadar sonra abdesti bozan şeyleri öğrenmeliyiz? Hemen sonra. Buna ihtiyacımız var, o zaman gelelim konumuz ile alakalı kısma; biz Allah’a iman ettikten sonra, O’na ibadete kitlendikten sonra, Tağutlardan ne zaman kaçınmamız lazım? Hemen. Bu, birinci senede abdesti öğrenelim, ikinci senede abdesti bozan şeyleri öğrenelim ne kadar komik bir şeyse? Lâ ilâhe illallah diyen sen, Allah’a imandan sonra imanı bozacak unsurları, şeyleri, ilahları, bunu çok uzun senelere yayman sana zarar getirecektir. Yani sen Lâ ilâhe illallah derken, hem istenilen imanı hem de Allah’tan gayrısına edilmiş olan tüm ilahlara küfür etmen gerekir. Onları ilahlıklarını reddetmek gerekir, ama bunun için ne lazım kardeşler? İlah üst çerçevesinin altında ve üstünde, Kur’an’da ve Sünnet’te verilen ilah örneklerini senin bilgi sahibi olman gerekmektedir kardeşim.

Evet, şöyle bir soru sormuştuk: Şimdi biz bakıyoruz, geçen tahtaya yazmıştık, İsa ve annesi iki ilah edinilmiş, hangi topluluk tarafından? Hristiyanlar tarafından. Allah da bunu Maide suresinde hatta soruyor. “Ey İsa sen mi ‘beni ve annemi Allah’tan gayrı iki ilah edinin’ diye onlara emrettin”. Hatırladık mı? İsa’ya ibadet edilmiş mi? Edilmiş. O zaman İsa, ilah kavramları içerisinde verilen örneklere uyuyor mu? Uyuyor. Peki İsa Tağut mudur? Ama biz Allah’a ibadet edeceğiz, Allah dışında ibadet edilenlerden kaçınacağız ya. İsa’ya da ibadet edilmiş, biz bundan da kaçınacağız.

Peki o neden Tağut değil?

O zaman bizim ibadet edilen varlıklara getirilen tanımda, Tağut’u ilahtan ayırabilmemiz için ona bir tanım getirmemiz lazım. Mesela Ebu Said hoca klasik tanımında “Allah’tan gayrı ibadet edilen her şey ilah, Allah’a ibadetten alıkoyan her şey Tağut’tur” tanımını yapıyor. Yani hocanın tanımı bu, aslında hemen hemen kapsayıcı bir tanım.

Ama velakin buna biraz daha ilave yaptığımız zaman bizim daha da güzel anlamamıza vesile oluyorsa tanımlara açığız. Bunlardan bir tanesi, yani çok yakın dönemde yaşamış olan, Kitap ve Sünnet ile amel eden, Tevhid konularında bizim Türk tabiri ile ordinaryüs profesör olan âlimler var. Bunlardan bir tanesi Useymin rhm. Onlar şöyle bir tanımda da bulunuyorlar:

فالَّذِي يُعْبَدُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَهُوَ رَاضٍ بِذَلِكَ طَاغُوتٌ؛ أَمَّا إِذَا لَمْ يَرْضَ بِذَلِكَ فَلَيْسَ كَذَلِك

Diyor ki burada: Allah’ın dışında ibadet edilen varlıklar (ilahlar), razı ise kendisine ibadet edilmesinden, o Tağut’tur diyor. Ama eğer kendisine ibadet edilmesinden bir rıza söz konusu değilse o öyle değildir.

O zaman İsa a.s. her ne kadar kendisine ibadet edilse de, hatta Hristiyanlar Müslümanlardan fazladır şu anda, bu kadar insan ona ibadet ediyor, annesine ibadet ediyor. Böyle olmasına rağmen İsa a.s. bu konularda bir rızası olmadığından dolayı asla ve asla gerek İsa a.s. gerekse kendisine ibadetten razı olmayan insanlar asla Tağut statüsüne girmez.

Yine İbn Kayyım’ın rhm.’ın bir tanımı var: “Tağut kulu kendisiyle aştığı her mabud, itaat ve tabi olunan her varlıktır” diyor. Useymin burada kitabında şöyle bir açıklama bulunuyor, diyor ki İbn Kayyım “Tağut ile buna razı olan kimseyi kastetmektedir“. Yani ister itaat şeklinde, ister örnek alarak, her türlü şekilde eğer kendisine ibadet edilen varlık, ibadet eden varlığın bu ibadetinden razı ise bu Tağut ismini alır. Bizim işte ilah kavramından Tağut kavramını ayırabileceğimiz nokta rıza şartı.

Eğer o varlığın kendisine ibadetten bir rızası söz konusu ise o zaman Tağut ismini almayı hak eder. Velakin böyle bir şey yoksa aynı şeyleri onun için söyleyemeyiz.

Bakınız şimdi ispat ve nefy kaidesi almıştık bir önceki derslerde. “İspat ve nefy anlaşılmazsa kelimenin ve cümlenin kişiye faydası yoktur” dedik. Buna da bir mana yüklemiştik, yani biz neyi ispat ediyoruz, neyi nefyediyoruz. Bu ispat ve nefy kavramı içerisinde Tağut kavramını da düşünmemiz gerekiyor.

Bakara 256: “Dinde zorlama yoktur. Artık doğrulukla eğrilik birbirinden ayrılmıştır. O halde kim Tağut’a küfredip (red) Allah’a iman ederse, kopmayan sağlam kulpa yapışmıştır. Allah işitir ve bilir.”

Şimdi bakın “O halde kim Tağut’a küfredip Allah’a iman ederse“, bu cümlede ne var? İspat ve nefy var. Yani şunu diyor bu cümle; nasıl ki Mekkeli müşrikler Allah’a iman ediyorlardı ama Allah’ı ilahlığında birlemiyorlardı, bu sebepten dolayı da onlarda ispat vardı ama nefy yoktu, o yüzden de yapmış oldukları ispattan hiçbir fayda görmediler ve kanları Müslümanlara helal oldu. İspat olmasına rağmen. Aynı formül Tağut kavramında da karşımıza geliyor. “O halde kim Tağut’a küfredip Allah’a iman ederse kopmayan sağlam bir kulpa yapışmış olur” diyor.

Demek ki sen eğer Allah’a iman ediyorsan bütün Tağutları reddetmen lazım. Onlara biçilen makamların hepsini reddedip o makamlara Allah’ı layık görmen gerekiyor kardeşim.

Bakara 256’da yine dikkatimizi çeken nokta önce Allah’a iman edip sonra Tağut’tan kaçınmayı söylüyor. Bunlar birbirinin aynı anda yapılması gereken şeyler aslında, böyle saatler sonra değil, aynı anda yapılması gereken şeyler. Sen bunu kabul ettiğin zaman aslında diğerini de kabul etmiş oluyorsun.

Sad Suresi 5-6’da ne diyor: “Muhammed ilahlarımızı tek bir ilah yaptı, bu gerçekten şaşılacak bir şeydi.”

Neyi kabul etmiyorlar? Nefy’i kabullenmediler.

İbn Cerîr Bakara 256’daki Tağut’u: “Allah’ın sınırına tecavüz eden, insanları isteseler de istemeseler de kendisine ibadete davet eden her şeydir, bu ister insan ister şeytan olsun.”

İbn Cerîr’in tanımına göre Allah’ın sınırına tecavüz ediyor. Ama nasıl bir tecavüz bu? İnsanlar isteseler de istemeseler de. Yerine getirseler de getirmeseler de eğer kendisine ibadete davet ediyorsa, yani kendisine ibadet edilmesinden razı ise, bu varlık Tağut ismini alır.

Cabir şöyle demektedir: “Tağutlar, şeytanın kendilerine indiği kâhinlerdir. Her mahallede birer tane bulunur.” Cabir’in bu sözü ne anlama geliyor? Mahalleden kasıt nedir?

Cabir, bu sözünde kâhinlerin, Tağutlardan olduğunu, şeytanların inerek çalmış oldukları vahiyleri haber verdiklerini söylemektedir. Mahalleden kasıt kabiledir. Her kabilede bir kâhin olabileceği söylenmek istenmiştir.

Bundan da neyi kastettiğini daha net ortaya koymaya çalışacağım kardeşler.

اَلَمْ تَرَ اِلَى الَّذٖينَ اُو۫تُوا نَصٖيباً مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذٖينَ كَفَرُوا هٰٓؤُ۬لَٓاءِ اَهْدٰى مِنَ الَّذٖينَ اٰمَنُوا سَبٖيلاً

“Kitaptan kendilerine pay verilen kimseleri görmedin mi? Cibt’e ve tâğut’a iman ediyorlar ve inkâr eden kimseler için de, ‘Bunlar îmân eden kimselerden daha doğru bir yoldadır.’ diyorlar.” (Nisa Suresi 51. Ayet)

Burada kendilerine kitap verilenler özelde Yahudi ve Hristiyanları kasteder. Burada da özellikle Yahudileri kastediyor tefsire baktığımızda. Ama önemli olan nedir? Kınandıkları yer onların Tağut’a iman etmeleri kardeşler, burada yerilmiştir.

Buhârî Kitâb-ı Tefsir’de (9.cild sh.4299): Cabir şöyle demiştir: “Cahiliye’de kendileri önünde muhakeme olmak istedikleri Tağutlar, Cuheyne kabilesinde bir Tağut, Eslem kabilesinde bir Tağut ve Arap kabilelerinden her birinde birer Tağut idi. Bunlar birtakım kahinlerdir ki, üzerine şeytanlar, müstakbel hakkında kâinattan haberlerle inerler.”

Buhârî’deki bu tefsir bize neyi anlatıyor? Cahiliye Araplarında insanların işlerini halletmek için müracaat ettikleri, sorunlarını halletmek için, muhakemeleşmek için kendilerine müracaat ettikleri bazı kimseler varmış ve bu kimseler özellikle aynı zamanda kâhinlik de yapıyorlar ve insanlar bunlara müracaat ediyorlar. Yani Allah’ı bırakıp da o insanlar bunlara ibadet ediyorlar ve onlar da bu ibadetlerinden razı geldikleri için Tağut kelimesiyle İslam ıstılahında isimlendiriliyorlar.

Fakat burada atlamamamız gereken önemli bir nokta, bir sıkıntıları olduklarında, bir problemleri olduğunda müracaat ettikleri böyle azgın insanlar var ve onlara gidiyorlar ve onlar da çeşitli kanunlar ile kendilerinin uydurdukları ile veya kendilerine gelen haberlere göre o insanlar hakkında hükmediyorlar. Ve bu hükümlerin de insanlar tarafından uygulanmasını istiyorlar, buna razı oldukları için Tağut ismini alıyorlar.

Tağut eşittir sadece şu mu, yoksa Tağut eşittir birden fazla varlık olabilir mi? Şu ana kadar anlattıklarımızdan nereye vardık? Birden fazla, birçok Tağut, birden fazla vasıflara sahip Tağut olabilir mi? Mesela Firavun’un kâhin olduğunu biz bilmiyoruz fakat Tağut olduğunu biliyoruz. Şimdi dersimizin seyrinde gelecek. Kesinlikle sadece bir vasfı barındıran varlık Tağut değildir.

Örneğin ayetle ilgili Ömer İbn Hattab diyor ki, “El Cibt sihirdir, Tağut da şeytandır” demiştir. Ömer İbn Hattab’ın Tağut’a şeytan demesi, örneklendirme babında bir tefsirdir. Bu ne demek? Ömer r.a.’ın Tağut’a şeytan demesi, örneklendirme adına bir tefsirdir. Yani, şeytanın da Tağut olduğunu söylüyor fakat bu şeytanın tek Tağut olduğu manasına gelmez. Eğer örneklendirme ise hayır.

İkrime de; “El-Cibt Habeşe dilinde şeytan, et-Tağut ise kâhin demektir” demiştir.

İkrime’nin Tağut demesi başka bir örnektir. O da başka bir örnek oluyor. Az önce dedik ya zaten tek bir varlığın isimlendirmesi değil dedik. Yani “şu şudur” diyemiyorsun sadece. Nebi Resuldür, Resul Nebidir, problem bitti. Tağut çoğul içinde kullanılabiliyor dedik hem de.

İbn Teymiye’nin Tağut tarifi: “Tağut Fa’lût kalıbında olup tuğyandan türemiştir. Tuğyan ise haddi aşmaktır. Bu ise zulüm ve haksızlıktır. Allah-u Teâlâ’dan başka kendisine ibadet edilen kişi, eğer buna razıysa Tağut olmuştur.”

Burada tekrardan hatırlayalım İbn Kayyım’ın sözünü: Bu da üç kısımdır: Mabut cinsinden, itaat cinsinden ve ittiba cinsinden her varlıktır. Kulun kendisi ile haddi aştığı şeyler pek çoktur. Bu âlimler olabilir, yöneticiler olabilir, şeytan olabilir, hâkimler olabilir. Bunu sadece yöneticilere hasretmek şeytanın oyunlarından birisidir. Bugün Tağut’tan insanları sakındırma maksadıyla birçok insan Tağut konumuna gelmektedir. Yani Allah’a ibadetten alıkoymaktadır. Mesela harici zihniyetliler haram olan Müslüman kanını dökmektedirler, insanları Allah’ın indirmediği hükümlerle tekfire davet etmektedirler, sair pek çok ibadetin yapılmamasını istemektedirler. Örn. Cuma namazı kılınmaz, oy kullanılmaz, cami imamları kâfir, Diyanet değil “hıyanet” derler.

Yani kardeşler, onlar Allah’ın indirmediği hükümler ile hüküm ediyorlar ve insanların da kendilerine tabi olmasını istiyorlar. Çok da rızalılar bu konularda. Yani aslında onlar Tağut’tan sakındırmaya çalışırken Tağut olan, insanları da tuğyandan korumaya çalışırken insanları tuğyana sürükleyen, gözümüzün içine baka baka bunları yapan varlıklardır. Ama Rabbimizin korudukları müstesna. Onların bu hileleri yine arkalarında büyük şeytanın olduğu, büyük Tağut’un olduğu İblis’in bir oyunudur bu. Bunlar Allah Teâlâ’nın rahmet ettiklerini korumuyorlar. İnşallah zaman ilerledikçe bunlara dair açıklamalarımız gelecek.

Şu menheci güttüm bu derste, ara ara bu tekrara yakın şeyleri koydum ki bazıları için zor bir tanım ve anlatım olabileceğini düşünerekten biraz tekrar olsun istedim. Şu an geldiğimiz cümle mesela bunlardan bir tanesi: “Her Tağut bir ilahtır ama her ilah Tağut değildir.”

İnsanların bugün Tağutları ve ilahları/mabutları red etmeden Allah’a ibadet etmeleri, Mekkeli müşriklerin ilahlarını red etmeden Allah’a ibadet etmeleri gibidir. Lâ ilâhe derken nefy, illallah derken isbat ediyoruz (ibadete layık olanı).

Geçmişteki şirke baktığımız zaman, bugün gerçekten bazı insanlar eski şirk gibi şirk işliyorlar neredeyse.

Lâ ilâhe derken nefy, illallah derken ispat ediyoruz. İspatta bugünküler ile o günküler eşit, nefiyde de maalesef o günküler ile bugünküler eşit. Allah’ın rahmet ettikleri müstesna.

Allah’ın sizin önünüze servis ettiği şu ulvi bilgiyi terk edip eğer hâlâ dünyalık işlerle uğraşıp Allah’ın dinini ikinci plana atarsanız vay halinize.

Bir şeyin sağlamlaştırıcı unsurlarının varlığından önce onun varlığını engelleyen hususları izale etmek, o şeyin bir kemalidir. Allah bütün kullara, Tağut’u red edip, Allah’a iman etmeyi farz kılmıştır. Tevhid; ancak bir ve tek olarak O’na hiçbir şeyi ortak koşmaksızın ibadet etmek ve Tâğut’tan uzak durmakla gerçekleşir. Unutulmamalı ki, yalnız Allah’a ibadet; O’nun dışında ibadet edilenleri red etmekle mümkündür (ispat & nefy).

Sen sadece ve sadece Allah’a ibadet etmen gerekir. Sen Allah’a ibadet ettiğin zaman bu kemal, kul olmuyor. Bunu sadece ve sadece Allah’a has kılman gerekir.

Salih kimseler Tâğut olamazlar. Allah’ın haram kıldıklarını helâl kabul etmeye, helâl kıldıklarını haram kılmaya çağıran kimseler Tâğut’turlar. İslâm şeriatının dışına çıkmaya davet edip süslü gösteren ilim adamları da Tâğut’turlar. Zira ilim adamının da görevi, Rasulullah’ın (s.a.s.) getirdiklerine tâbi olmasıdır ve gerçek ilim adamları nebilerin mirasçılarıdır. Onlar nebilere ilim, amel, ahlâk ve dini öğretmek bakımından ümmetleri arasında mirasçı olurlar.

Adiy bin Hatim kıssasında, “Onlar size helal dediğinde helal, haram dediğinde haram kabul etmiyor musunuz?” dediğinde, “İşte bu rab edinmedir” demişti Allah Rasûlü s.a.v. İşte buna benzer tüm hususlar, ilim adamları da bu örneğin içerisine girebilirler.

Yöneticiler, Allah ve Rasûlü’nün emirlerine aykırı olmayan hususları emredecek olurlarsa, onlara itaat olunur. Bu durumda onlar Tâğut değildirler. Böyle bir durumda ve bu kayıtla yöneticilere itaat etmek, Allah’a itaat (ibadet) etmektir. Nisa 59: “Ey iman edenler! Allah’a itaat edin, Resûlullah’a da itaat edin ve sizden olan emir sahiplerine de.”

Yöneticilere kader gereği olarak itaat etmeye gelince, eğer yöneticiler otoriteleri itibarıyla güçlü iseler insanlar otorite gücü ile onlara itaat ederler. İmanî bir etken söz konusu olmasa dahi. Çünkü yöneticilere itaat, imanın etkisi ile olur. İşte fayda veren itaat budur. Hem yöneticilere faydalıdır, hem de insanlara faydalıdır. Bazen itaat, yönetimin güçlü olması halinde insanların yöneticiden korkup çekinmeleri dolayısıyla otorite baskısı ile olabilir. Çünkü bu durumda yönetici emrine muhalefet edenleri ibretli bir şekilde cezalandırabilir.

Fâsık olan, kâfir olan bir yöneticinin emrine itaat konusunda ne yapacağız? Şöyle bir örnek verelim: Çin’de yaşayan bir muvahhitsiniz, 2. çocuk yasağı var, uyacak mısınız bu yasağa uymayacak mısınız? Burada mecburiyet dediğimiz şey imandan kaynaklanmayan bir otoriteye bir itaattir. O itaatini gerçekleştirdiğinden dolayı sen burada da kınanmazsın. Bazı ülkelerde kız hayız olduğunda, erkek de bulûğ’a erdiğinde evlenme yasağı var. Mesela falanca ülkede diyor ki sen 18 yaşından önce evlenemezsin diyor. Oğluna bakıyorsun bulûğa ermiş, komşunun kızına bakıyorsun, edepli, ahlaklı, hayız görmüş. İslam’a göre bunlar evlenebilir. Ama otorite baskısı var, seni de baskı altına alıyor, bu fiili yerine getirenleri de baskı altına alıyor. Hatta bunun şahidi de olsanız onları da baskı altına alıyor. Onların nikâhını kıyan o görevli kimse onu da mahvediyor. Şimdi böyle bir baskı altında sen bunu uygulamadığından dolayı yine sen burada herhangi bir cürme iştirak etmemiş olursun. İşte yazarın burada anlatmış olduğu bu şey, bazen isteyerek gerçekleşir, bazen de istemeden gerçekleşir. Ama isteyerek gerçekleşiyorsa, onlar Tağut makamına yükselir. Sen tuğyan etmiş olursun.

“Sübhâneke Allahümme ve bihamdike eşhedü en lâ ilâhe illâ ente estağfiruke ve etûbu ileyke”

Tağut Dersi yazısı ilk önce üzerinde ortaya çıktı.

Değerli kardeşler, biz bu ders serisine başlarken bunun bir puzzle olduğunu söyledik ve o puzzle’ın parçalarını da yavaş yavaş tamamlamaya başladık. Anlatacağımız şeyler gitgide azalıyor. Bugüne ayırdığımız konuda; ilah dediğimiz, yani ibadet edilen varlık dediğimiz, mabud manasındaki veya Türkçede “tanrı” denilen kelimeye yüklenen anlam çerçevesinde, Kur’an ve sünnette hangi kişiliklerin, hangi nesnelerin bu isimle isimlendirildiğini anlamaya çalışacağız. Bunun bize ne yararı var? Çok yararı var.

Bazen biz birisine “şirk nedir?” diye sorarız, adam anlatır. Peki, “Mekkeli müşriklerin şirke düşme sebebi neydi?” dediğimizde, %95 cevaplayamaz. Mekkeli müşriklerin şirke düşme sebeplerini bilmedikleri zaman, şirki bilmenin de çok bir anlamı kalmamış oluyor. Oysaki bunu da bilmeleri gerekir. Hristiyanların Hristiyan olma sebebini de bilmeleri gerekir, Yahudileri de ve diğerlerini de.

Kur’an’da ve sünnette, insanların Allah’tan gayrı ibadet ettikleri varlıkların sıfatlarını ayetler ve hadisler eşliğinde göreceğiz. Biz daha önceki derslerimizde şu ayet-i kerimeyi almıştık:

وَاعْبُدُوا اللّٰهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِه۪ شَيْـٔاً

“Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmadan ibadet edin.” (Nisâ 36)

Buradaki “şey” kelimesi, yukarıdaki her şeyle eşleştirilebilir. Bizim Kur’an ve sünnette Allah’tan gayrı ibadet edilen varlıkların sıfatlarını öğrenmemiz lazım. İnşallah bunları öğreneceğiz ve puzzle’ın bir parçasını da tamamlamaya çalışacağız.

Nebilerin ve Salih Kadınların İlah Olabileceği

Bunlardan ilki Mâide 116’da geçmektedir:

وَاِذْ قَالَ اللّٰهُ يَا ع۪يسَى ابْنَ مَرْيَمَ ءَاَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُون۪ي وَاُمِّيَ اِلٰهَيْنِ مِنْ دُونِ اللّٰهِۜ قَالَ سُبْحَانَكَ مَا يَكُونُ ل۪ٓي اَنْ اَقُولَ مَا لَيْسَ ل۪ي بِحَقٍّۜ اِنْ كُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُۜ تَعْلَمُ مَا ف۪ي نَفْس۪ي وَلَٓا اَعْلَمُ مَا ف۪ي نَفْسِكَۜ اِنَّكَ اَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ

“Ey İsa! Sen mi insanlara ‘beni ve anamı Allah’tan gayrı iki ilah edinin’ dedin?“

Devam eden ayet-i kerimede İsa (a.s.) şöyle diyor:
“Seni tenzih ederim. Hakkım olmayan bir şeyi söylemek bana yaraşmaz.”

Malumunuz, nebiler sorguya çekilecekler. Nebiler sorguya çekiliyorsa, siz hayli hayli sorguya çekileceksiniz. Bu iş ciddidir.

Peki, bizim burada bu konudaki istidlalimiz nedir? Mesela salih kadınlar ve resuller örneğini şu an almış olduk. Allah burada dedi ki: “Ey Meryem oğlu İsa! Sen mi ‘beni ve annemi Allah’tan gayrı iki ilah edinin’ dedin?”

Şimdi birileri ne yaptı? Hristiyanlaştı, İslam’ı ne yaptılar? Bozdular. Bu esnada bunlar müşrik, yani kâfir oldular. Ebedî cehennemlik oldular. Buna sebep nedir? Aslında olumlu olması gerekirken, biri İsa, biri Meryem’dir. Böyle olmasına rağmen ne İsa’nın ne de Meryem’in bu işte bir suçu vardır. Onlar İslam için geldiler, İslam’ı anlattılar ve o din üzere vefat ettiler. Fakat sonradan gelenler Allah’ın getirmiş olduğu bu pak dini bozdular. Din adamlarıyla bozdular; bir şekilde bu süreç bozuldu. Daha sonra da öyle bir hâl aldılar ki, sevgide aşırı gitmenin neticesi olarak bu iki kişi ilah hâline geldi.

O zaman biz buradan ne anlayacağız? Birazdan da benzer formatta gelecek: Bir nebi, eğer ona Allah’ın çizdiği hukukun çerçevesinde davranılmazsa, ilahlaştırılabilir. Kendisinin hiçbir suçu olmamasına rağmen.

“Meryem oğlu İsa” lafzından baktığımızda; Meryem annemiz cennet kadınlarının efendilerinden biri olmasına, Kur’an’da örnek gösterilen bir kadın olmasına rağmen insanlar onu kötü vesile edinerek Meryem (a.s.) ile birlikte İsa (a.s.)’yı ilah edinip Allah’a ortak koşmuşlardır. Bu çok önemli bir mevzudur.

Allah Resulü bize şöyle diyor:
“Sizler karış karış, kulaç kulaç, arşın arşın Ehl-i Kitab’ı takip edeceksiniz. Onlar bir keler yuvasına girse siz de peşinden gireceksiniz.”
Sahabe diyor ki: “Ey Allah’ın Resûlü! Bunlar Yahudi ve Hristiyanlar mı?”
O da diyor ki: “Başka kim olacak ki?”

Biz, “Yahudilere ve Hristiyanlara nerede benzeyeceğiz?” diye baktığımızda; kravatımız mı, Nike yazan tişörtümüz mü, Adidas ayakkabımız mı diye düşünüyoruz. Nasıl benzeyeceğiz? Bunlarda da aslında kendi çapında bir benzeme olabilir. Ama en çok korkmamız gereken meseleler yukarıdaki meselelerdir.

Yani onların Müslümanlıktan kâfirliğe dönüşmesine sebep olan o dönüşümü biz de sergileyebiliriz demektir bu. Çünkü Allah Resulü burada “şunu yaparsanız keler deliğine girmiş olursunuz” demiyor. Ucu açık bırakıyor. Her şeyle olabilir bu: yılbaşı kutlamakla da olabilir ya da Yahudilerin kendilerini üstün bir ırk görmesi gibi, siz de kendinizi üstün bir ırk görerek bu kategoriye girebilirsiniz. Her türlü benzeme olabilir.

Ama burada asıl olan; bizim ayağımızı kaydıracak ve ayağımız kaydıktan sonra bir daha bizi toparlayamayacağımız duruma sevk edecek olan şey, Ehl-i Kitab’ın küfürlerini ve şirklerini taklit etmek, onlara benzemektir.

Şöyle bir şey de var: Hiç kimse kalkıp “Ben Hristiyanlara benzeyeceğim” ya da “Ben Yahudilere benzeyeceğim” diyen bir topluluk duyamazsınız. Ama o sıfatı elde edecek amelleri yapan ve onların düştüğü vartalara kendileri de düşebilecek olan, adına Ahmet diyen insanlar olabilir.

Bakınız, siz “Müslümanım” dediğiniz için Müslüman olmayacaksınız. Yani siz kendinize Müslüman dediğiniz için böyle değilsiniz. Bu, dünyada size fayda sağlayabilir; ama ahirete yönelik olarak ortaya bir kitap konulacak. Orada yapılan bir tarif var, bir elçi gönderilmiş, o elçinin bir din tarifi var, onun bir Müslüman modeli var. Sen onlara göre ne yaptın? Orada hesaba çekileceksin.

Yani ben İsmail’e göre hesaba çekilmeyeceğim, ben falanca şeyhe göre de hesaba çekilmeyeceğim. Allah’ın indirdiği, koruduğu, öğrettiği ve öğrenilmesini istediği, kıyamete kadar geçerli olan vahyinden hesaba çekileceğim. O yüzden burada bizim çok dikkat etmemiz gereken husus nedir? Onların yaptığı bu hatalara bizim de düşmememiz gerekir.

Biz nebiyi çok severiz. Fatıma annemizi de severiz, Hatice annemizi de severiz. Ama burada sevgide aşırıya gittiğimiz zaman varacağımız yere dikkat etmemiz gerekir.

Mesela bizim şöyle bir sözümüz var: Allah Resulü Mustafa mı? Evet, yani seçilmiş. Peki sizce kitabında seçilen elçi övülmüş mü? Övülmüş; hem de akıl almaz ifadelerle. Dolayısıyla birisinin kalkıp daha fazla övmeye çalışması, Allah’ın ona vermiş olduğu değerden daha fazla bir değer vermesi, onun felaketi olur. Ona uyanların da felaketi olur. O yüzden orada durmak lazım.

Birisi kalkıp derse ki: “Allah Resulü gaybı bilir.” Bu, övgü gibi duran ama aşırıya gitmektir. Bu, Allah’ın ona vermediği bir konum biçmektir.

Allah Resulü şefaat edecektir. Peki kime? Öyle önüne gelene, istediğine diye bir şey yok. Bunlar hep ona biçilmemiş rollerdir. Burada dikkatli olmamız gerekir. Bu, resuller için de geçerlidir. İsa’nın ve annesinin böyle bir konuma yükselmesi başkaları için de olabilir.

Bu iki kişi dinleriyle öne çıkıyor: İsa (a.s.) da Meryem (a.s.) da dinleriyle öne çıkıyorlar. Yine dinleriyle öne çıkan bir grup daha var ki, bu da Ehl-i Kitab’ın düştüğü hatalardan biri hâline gelmiştir. O da din adamlarıdır.

Bakınız, Tevbe Suresi 31’de:

اِتَّخَذُٓوا اَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ اَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَالْمَس۪يحَ ابْنَ مَرْيَمَۚ وَمَٓا اُمِرُٓوا اِلَّا لِيَعْبُدُٓوا اِلٰهًا وَاحِدًاۚ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَۜ سُبْحَانَهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ

“(Yahudiler) Allah’ı bırakıp bilginlerini (hahamlarını); (Hristiyanlar) da rahiplerini ve Meryem oğlu Mesih’i (İsa’yı) rabler edindiler. Hâlbuki onlara ancak tek ilaha kulluk etmeleri emrolunmuştu. O’ndan başka ilah yoktur. O, bunların ortak koştukları şeylerden uzaktır.”

Şimdi Yahudiler Allah’ı bırakıp hahamlarını, Hristiyanlar da Meryem oğlu Mesih’i rab pozisyonuna getirdiler. O makamda gördükten sonra ona ibadet ettiler, sonra da ilah edindiler. Kim bunlar? Hahamlar kim, rahipler kim? Din adamları.

Bizde böyle bir problem yok; bizim ne hahamımız var ne de rahibimiz var diyebilirsin. Bunu deyip sıyrılmak çok kolay. Lakin sıfata baktığımız zaman; din adamı, din anlatıcısı, din öğreticisi… O zaman bu bizi ilgilendirir.

Şimdi “onlara uyacağız” dedik ya, peki biz buradan ne ders almamız gerekiyor? Demek ki bu adamlar —din adamları, din öğreticileri— bazen rab makamına, bazen ilah makamına çıkarılabilirler.

Sen din adamlarına muhtaçsın. Yani din adamlarının yazdıkları kitaplara, çevirilerine, tercümelerine; bir hadisin sıhhati konusundaki bilgilerine ve gayretlerine muhtaçsın. Yahut geçmiş dönemde yaşamış bilgilerin bize aktarılmasında… Tüm bunlarda din adamlarına ihtiyacımız var.

Ama burada da haddi aştığımız zaman, ileriye gittiğimiz zaman, bizden öncekilerin düştüğü hataya biz de düşebiliriz.

Mesela bunun en basit örneği Adiyy bin hatim kıssasında bu ayeti Allah resulü seslendirince Adiyy daha önceden Hristiyan olan bir sahabe aynı zamanda avcı birisi, diyor ki biz onlara ibadet etmiyordu ki. Çünkü bu ayet ibadetten bahsediyor, bir tek ilaha ibadet edin diyor. Biz zaten Allah’a ibadet ediyorduk diyor ve biz din adamlarımıza rükû yapmıyorduk, secdede etmedik, kıyamda da durmadık. Dolayısıyla, Adiyy’in bu çıkışı kendi çerçevesinden haklı. Ama Allah resulü ne diyor zaten bu dediklerini isteseydiler siz bunları yapmazdınız diyor. Onların helal dediğini helal, haram dediğini haram kabul etmiyor muydunuz? Dedi ki Adiyy evet onları haram dediğini haram, helal dediğini helal kabul ediyorduk.

Bakın sırf helal ve haramı Allah’tan alıp bu yetkiyi, resulünden alıp bu yetkiyi bu tarafa verdiğiniz zaman, bunlar din adamı ne olacak bizim adımıza karar versinler dediğiniz zaman, onlar daha çok biliyorlar, daha çok okumuşlar, mürekkep yalamışlar, zaten islam dini onları övmüş; bilenler ile bilmeyenler bir olur mu, bilmediğiniz şeyi zikir ehline sorun diye ayetler var. Bizde buraya gittik. Buraya gittin ama çırılçıplak, yalınayak gitmeyeceksin. Allah’ın sana indirmiş olduğu vahiy ile onlardan istifade etmeye çalışacaksın. Ama sen buradaki sana izzet ikram indirdiği vahyi bırakıp tamamen dinini onların algılayışına teslim edersen sen arkadaşım işte az önce yerdiğimiz, belki de kendisinin de kınadığın duruma düşmüş olacaksın.

Allah’ın kitabı hakimdir, onun açıklaması yani sünnet hakimdir. Bunun dışındaki tüm sözler kabulde edilebilir ret de edilebilir cinsinden. Yani imam malike nispet edilen, Medine’deki kabri gösterip şu kabirdeki yatan zatın dışındaki kişilerin sözleri kabulde edilebilir ret de edilebilir cümlesi çok önemlidir. Aynı şey bizim içinde çok önemlidir vahye teslimiyet ararız. Ona ters olan bir şey varsa çok sevdiğimiz bir alimde olsa onu almayız, kabullenmeyiz. Onun yararına da bu böyledir, bizim yararımıza da bu böyledir. Bizden sonraki nesliler yararına da bu böyledir. O yüzden bir şeye haram demek için bir şeye helal demek için çok dikkatli olmak gerekir.

Şu ibadettir, şu da bidattir dememiz için çok dikkat etmemiz gerekir kardeşler. Bu dindir; siz bunun uygulayıcısısınız, şari’i (yasa koyucusu) değilsiniz. Kanun koyucu siz değilsiniz, uygulayıcısısınız. Çok dikkatli olmanız gerekir. Peki, din adamları kanun koyucu mu? Asla! Onlar da uygulayıcılar.

Onlar bizim bilmediğimiz alanlardaki vahyi bize taşımakla sorumlu olan kişilerdir. Vahiy üretmekle sorumlu olan değillerdir. Yeni bir bilgi üretmekle zorunlu olan, sorumlu olan kişiler değillerdir. Var olan, inmiş, bitmiş… Allah Resulü niye öldü? Neden 23. ayda ölmedi de 23. yılda öldü? Din tamamlandı. Din tamamlandıysa o zaman alime yeni bir helal, yeni bir haram, yeni bir ibadet etme düşer mi? Düşmez. Ama düşüyor işte bakın. Bizden öncekilere düşmüş, Allah da bunu haber veriyor. Onlar rahiplerini ve hahamlarını… Bizden sonra bir tane daha bir din gelseydi ne diyecekti biliyor musunuz? Onlar imamlarını, şeyhlerini, abilerini, hocalarını, dernek başkanlarını, cemaat önderlerini rableri edindiler diyecekti. Olay bu.

Evet, ilah edinilebilecek varlıklardan bir tanesi de özünüzle, sizle alakalı: Nefsin ilah edinilmesi. Bakınız; ‘Era’eyte menittehaze ilahehu hevahu’. Heva… Furkan 43: ‘Kendi hevasını kendisine ilah edineni gördün mü? Ona sen mi vekil olacaksın?’.

Şimdi ilahın özelliği nedir? Ona ibadet edilmesidir, doğru mu? İbadet ona edilmesidir. Yani onun o isteklerinin ne yapılmasıdır? Yerine getirilmesidir. Ama doğru ama yanlış. Mesela, bu dinde rabıta diye bir şey yok aslında. Ama rabıta yapanlar niye bunu yapıyorlar? Allah’a yaklaşma adına yapıyorlar, doğru mu? Ama Allah böyle bir delil indirmiş mi? Böyle bir delil indirmemiş. Biz ona bakmıyoruz şu an. Önemli olan burada nefsin ilah edinilmesi.

Peki, nefis nasıl ilah edinilir o zaman? Nasıl ilah makamına çıkabilir kişide? Eğer mutlak otorite artık nefsinin ona fısıldadığı, sürekli bir şekilde içerisine gelen, duyguları harekete geçiren bir yönü barındırıyorsa; vahiyle çatıştığı yerlerde de sürekli nefsinden yana tavır koyuyorsa bu kişi, arkadaşlar, artık bunun nefsinin de ilah edindiğini söyleyebiliriz. Potansiyel olarak hepimiz buna müsaitiz. Hepimiz buna müsaitiz yani.

Allah da bunu haber veriyor; ‘Nefsini ilah edineni gördün mü?‘ diyor. Yani sen vahiyle karşılaştığında nasıl bir dinin var ki o vahyin emri karşısında nefsini hâkim kılıyorsun sürekli? Sürekli bakın, bu çok önemli. Sürekli… Mesela içki içenin Allah Resulü tarafından verilmiş bir tarifi vardır. Sürekli içki içene ne diyor, hangi şeyi kullanıyor biliyor musunuz? Sürekli içki içen adama; devamlı içene, ara sıra içene demiyor, sürekli içiyor adam mesela… bizdeki tabirle ayyaş… Ona bir tabir kullanıyor, bir şeyle kıyaslıyor onu. Puta tapan gibidir diyor.

Normalde böyle bir şey yok bak, bir adam içki içtiğinde bu ifade kullanılmaz. Amma velakin onun müptelası olduğu zaman ‘puta tapan gibidir’. Yine bağıntı var aynı şekilde. Çünkü bir insan bir şeye ibadet etti mi o ibadet ne olur genelde? Sürekli olur. Devamlı olur. İşte sen de o içkiyi devamlı içtiğin zaman puta tapan gibi olduğun gibi; burada da dostum, nefsinin sürekli şekilde sana fısıldadıklarını -ki şeytan devrede orada- sen bunları sürekli yerine getirince… İslam burada ne buyurmuş, şurada ne emretmiş, Allah Resulü nasıl bir babaydı, Allah Resulü nasıl bir devlet adamıydı, Allah Resulü nasıl bir eşti… Bunların hepsini es geçip nefsinin sana fısıldadıklarını yerine getirdiğin zaman, o zaman sen de bu ayetin kapsamına ne yapabilirsin? Girebilirsin.”

Gördüğünüz gibi ilah çeşitleri, ibadet edilen varlık çeşitleri öyle bir iki taneyle sınırlı değil. Çünkü neyin karşılığı demiştik bu ‘mabut’ ifadesinin? Nisa Suresi’ndeki hangi kelimenin karşılığı dedik bunlar? ‘Şey’ kelimesinin karşılığı dedik.

Allah ‘Bana hiçbir şeyi ortak koşmayın’ dediğinde, o ‘şey’; şey eşittir hayvanlar, şey eşittir salih erkekler, şey eşittir resuller… Hepsi giriyor bunun içerisine. Çünkü insanlık tarihinde insanlar o ‘şey’ dediğimiz ne varsa, birçoğuyla Allah’a ortak koşmuşlar. Yani çok alakasız şeylerle Allah’a ortak koşmuşlar. Size komik gelebilecek bazı şeylerle… Ama velakin bunlar yaşanmış. Birazdan birkaç örnek daha gelecek.

Peki, melekler ve cinler acaba ilah makamına çıkarılabilir mi? Yani ibadet edilen varlık haline dönüşebilir mi? Aslında enteresan, görünmüyorlar. Değil mi? Görünmüyorlar ama inanılıyorlar. Hem bizim tarafımızdan inanılıyorlar, hem Mekkeli müşrikler cinlere, meleklere inanıyorlar, hem Hristiyanlar inanıyorlar, hem Yahudiler inanıyorlar. İnananları çok. Peki, görünmeyen bir varlık Allah’ın dışında nasıl bu makama gelebilir? Biraz bunu inceleyelim.

Şimdi siz tespit edin; Sebe 40-41. O gün Allah onların hepsini bir araya toplar, sonra meleklere der ki: ‘Bunlar size mi ibadet ediyorlardı?’. Soru soran kimdi? Allah. Kime soruyor? Meleklere. Güzel. Onlar ‘Seni tenzih ederiz, bizim velimiz sensin, onlar değil. Hayır, onlar cinlere ibadet ediyorlardı, çoğu onlara iman ediyordu’ derler. Hem meleklere hem cinlere ibadet edilebileceğini nasıl çıkardık biz bu ayet-i kerimeden?

Allah meleklere sordu: ‘Sizin mi… Size mi iman, ibadet ediyorlardı?’ diye. Onlar da ‘Hayır’ dedi. Demek ki olabilir. Değil mi? Demek ki meleklere de ibadet olabilir. Onlar ne yaptılar hemen, salih kullar olduğu için? Hemen reddettiler. Ne dediler? ‘Cinler…’ Konuşan kimdi o zaman? Melekler. Demek ki cinlere de ibadet olabiliyor mu? Olabiliyor.

Bir kere birinci istidlalimiz bu. İsra Suresi 57’de de buna benzer bir ifade var. Bu İsra 57’deki ayetin tefsirinde Müslim’den gelen bir rivayette bakın şöyle bir anlatım var: Cinlerden bir topluluk Müslüman oldu. Biliyorsunuz bunlar kafirlerdi. Resulullah Aleyhissalatu Vesselam’a Kur’an gelince göklere çok rahat çıkıp inebiliyorlardı, orada bir engelle karşılaştılar. Sonra dediler ki ‘Gidin bakın bu engelin sebebi nedir yeryüzünde?’. Sonra birtakım topluluklar Kur’an okuyanlarla tanıştılar. Sonra geri döndüler, dediler ki ‘Musa’dan sonra bir kitap indirilmiş: Kur’an’. Ve sonradan bir heyet Allah Resulü Aleyhissalatu Vesselam’a geliyorlar ve Müslüman oluyorlar cinler. Ve sonra Müslümanlık cinler arasında da yayılıyor ama ekserisi kafir bunların. Bu konu başka bir konu.

Cinlerden bir topluluk Müslüman oldu. Halbuki daha evvel kendileri başkaları tarafından ibadet olunuyorlardı. Bakın şu an konuşan kim? Bilemediniz. Kim? Allah Resulü. O zaman hadisle anlatıyor, hadis anlatıyor evet. İbadet olunan… İnsanlardan bazıları o cinler Müslüman olmalarına rağmen onlara ibadete devam edegelmişlerdir.

Şimdi Hristiyanlar da İsa’ya ibadete devam etmiyorlar mı şu an? Ama İsa Müslüman değil mi? Müslüman. Şimdi bu cinler de Müslüman olmuşlar mı? Olmuşlar ama hala daha önce onlara ibadet edenler, onlar Müslüman olmalarına rağmen onlara ibadete ne yapmışlar? Devam edegelmişler. Ama bizim önemli olan buradaki şeyimiz kardeşler, demek ki cinlere de ibadet olabiliyor, meleklere de ibadet olabiliyor.

Cinlere ibadeti araştırdığınız zaman mesela, Cin Suresi 6’da: ‘Bir de şu gerçek var; insanlardan bazı adamlar, cinlerden bazı adamlara sığınırlardı. Öyle ki onların azgınlıklarını arttırırlardı.’ Peki, cinlere ibadet ne şekilde gerçekleşiyormuş? Sığınma şeklinde. Peki, size soru: Bir insan gittiği bir vadide veya bir alanda korkudan dolayı Allah’tan gayrı bir varlığa sığındığında veya işte Mekkelilerin yaptığı gibi ‘buranın en büyük cinine sığınırım’ değil de başka bir türlü de olsa fark etmez, bir cine sığındığında, bir meleğe sığındığında veya ‘buranın en büyük evliyasına sığınırım’ dediğinde, ‘burada yatan yatıra sığınırım‘ dediğinde ne olur?

İbadet…, o ibadettir. Çünkü dua Allah’a has kılınması gereken bir ibadettir. İbadetin özüdür, değil mi? Allah’a yapılması gerekir, Allah’tan gayrısına yapıldığında şirk olur. İşte senin o andaki, o alandaki sığınma eylemin bir ibadettir. Allah’a has kılınması gerekirdi ama sen bunu kime has kıldın? Cine has kıldın veya demin saymış olduğumuz diğer sıfat sahiplerine has kıldın. Demek ki ibadet etmek için şöyle cinin önüne geçip veya bir cin modelinin önüne geçip, putunun önüne geçip rükû etmek, secde etmek yok.

Cinne ibadet ediliyor muymuş? Evet. O zaman ibadet dediğimizde -daha önceki derslere katılanlar- geniş mi düşüneceğiz, dar mı düşüneceğiz? Geniş düşüneceğiz. Her türlü insandan sudur eden düşünce, söz, kasıt, fiil formatında insanlardan ibadet çıkıyor.

İşte sevgi ve korku, sığınma eylemi de bir nedir aynı zamanda? İbadettir. ‘Kullarım, ey Muhammed, beni sana soracak olduklarında onlara de ki: Ben onlara yakınım, dua ettiklerinde cevap veririm.

Dua ettiklerinde, yani parantez içerisinde bu konuyla ilgili sığındıklarında.

Vadiye gittiklerinde veya başları derde düştüğünde veya daraldıklarında sığınmak istediklerinde bana sığınsınlar derken, sen cine sığındığında işte senin dinin ne olmuş oluyor? Gitmiş oluyor. Doğruların hepsi gitmiş oluyor bakın. Çünkü şirk bütün doğruları iptal eden bir günah, en büyük günah.

Zaten senin zinanı yok etmiyor, senin faizini yok etmiyor, senin dedikodunu, senin yalanını yok etmiyor şirk. O amellerini yok etmiyor. Ya hedef ne burada şirkin hedefi? Salih ameller. Senin Allah katında geçerli olacağını düşündüğün, umduğun; kabirde, sıratta, mizanda sana fayda sağlayacağını umduğun, cehennemden kurtarıp cennete sokacağını umduğun amellerini şirk ne yapıyor? Götürüyor. O yüzden bunu iyi öğrenmek lazım.

‘E abi biz şimdi yani bu kadar yıl geçmiş böyle zaman…’ Sen bu yolda ol da, öbür tarafa gidersen eğer bu tam bazı meseleleri kavramadan, Allah seni affeder. Çünkü Allah çok enteresan adamları affetmiş; elimizde dokümanlar var yani. Değil mi? 99 adamı öldüren, 100 adamı öldüren adamı affediyor, sırf yolda olduğu için bak. Değil mi?

Peki, sen şirk ve küfrü öğrenme yolundasın, tevhidi ve imanı öğrenme yolundasın ama bazı eksiklerin olmuş, yoldayken ama bak. Ha sen gitmişsin aracını garaja park etmişsin, trafiğe çıkmıyorsun, ondan sonra da övünüyorsun ‘ben hiç kaza yapmadım’. Bu övünülecek bir şey değil. Siz övünülecek bir şeysiniz şu an bana göre. Ne diyor o? ‘Siz Allahu Teala’nın indirmiş olduğu kitabın özünü öğrenmeye çalışıyorsunuz.’ Bütün peygamberler ‘La ilahe illallah’ üzere gönderilmişlerdir. Ne zaman bir topluluk bozulmuştur böyle, kitap gelmiştir yahut da elçi gelmiştir.

İşte bu bu kadar önemli bir şeydir yani. Allah’ın önem verdiğine sen önem vermek zorundasın. Bu bu kadar önemli. Hanımımızı düşünün; yani hanımımızın önem verdiği şeylere biz önem vermiyor muyuz iyi bir evlilik için? Veya o bizim değer verdiğimiz şeylere değer vermesi gerekmiyor mu iyi bir evlilik için? Bu böyledir zaten. O yüzden Rabbimiz neye önem vermişse, nereden başlamışsa oradan başlamamız gerekiyor.

Peki acaba taş, demir, ahşap… bunlardan ilah olabilir mi? Nitekim yazdık galiba böyle bir şey. Nesneler… Hatta demişiz işte bak heykeller, putlar, resimler… Nitekim burada biraz kumaş var, ağaç var; şunları ayrıyeten geleceğiz inşallah.

“İsrailoğullarını denizden geçirdik. Orada kendilerine mahsus birtakım putlara tapan bir kavme rastladılar”. İsrailoğulları nereden denizden geçti? Kızıldeniz’den. Allah’ın rahmetiyle geçtiler değil mi? Bak şimdi ne yapıyorlar.

İsrailoğullarını denizden geçirdik, orada kendilerine mahsus birtakım putlara tapan bir kavme rastladılar. Bunun üzerine, normalde ne demeleri gerekir: ‘Ey Musa, şunları… yok, bunları dümdüz edelim. Bunlar Allah’a ortak koşuyorlar. Biz şimdi zaten Firavun’un zulmünden yeni çıktık değil mi? Allah bize lütfetti. Kızıldeniz’i geçtik, Allah bize denizi yardı ya!’ Adamlar biraz ilerliyorlar, cümle şöyle; bunun üzerine: ‘Ey Musa, onların ilahları olduğu gibi sen de bize bir ilah yap’ dediler. Hadi bakalım! Olur mu bu? Olmuş. Olmuşa ‘olmuş’ denir yani.

Musa dedi ki: ‘Gerçekten siz cahil bir toplumsunuz’ dedi. Yani ne kadar cahilsiniz hakikaten! Az önce Allah’ın hikmetini gözlerinizle gördünüz ama yine de o yaratıcının gücünü de gördünüz. Görmediğiniz halde gördünüz değil mi hani? İlahınızı, Allah’ı görmediğiniz halde onun gücünü gördünüz. Neler yapabileceğini gördünüz. Neden gidiyorsunuz da böyle adi bir kavmin dinini, oradaki bir ritüeli kendi saf dininize taşımak istiyorsunuz?

Ama bakın bu ümmette de çıktı. Budistlerin ibadet şekillerini İslam diye soktular, Hinduların ibadet şeklini İslam diye soktular, Perslerin şeyini din diye bu dine soktular, Şamanizmin o yıkılmış olan o inancından kalan bazı parçaları yine İslam dininin içerisine ne yaptılar? Soktular. Ama bilerek ama bilmeyerekten.

Bakın en çok bozulmalar nasıl oluyor biliyor musunuz dinlerde? İslam’a girenlerin İslam’a girerken taşımış oldukları eski dinlerinden parçalarla oluyor bu. Peki sen bunu nasıl ayırt edeceksin? Kur’an, vahiy… Bu kadar! İşte bu kazınması zor bir şey. Bizim teknenin altı bazen böyle kakamos tutar böyle, karaya çıkarmadan onu temizleyemezsin artık yani. Böyle kazınması gerekir yani.

O yüzden bu toplumdan bize neler bulaşmış? Ebu Said’’in güzel bir cümlesi var, diyor ki: ‘Biz cahili bir toplumdan çıkıyoruz, üzerimize pislikler bulaşmış olabilir‘ diyor. Bu çok önemli bir şey yani, hepimiz bu toplumun çocuğuyuz. Acaba bize küfür namına, şirk namına, bidat namına neler bulaşmış? Bunları tespit etmemiz lazım.

Bakın bu toplum tamamen reddedilecek bir toplum değil asla. Doğruları çok fazla bu toplumda. Yani bu toplumun ‘inanıyorum’ diyen Müslüman’ımızda, dışarıdaki beraber namaz kıldığımız insanlarda doğrular çok. Ama velakin bazı hatalar var, o çokluğu zedeleyebilecek hatalar olduğu için hassasiyet gösteriyoruz. Yoksa tesbihi elle çekmişler, boncukla çekmişler… Ya ne zararı var dinin buna bu kadar yani? Ne kadar bir zarar verebilir ki bu?

Ama velakin “Ete kemiğe büründü Mahmut diye göründü’, ‘Ete kemiğe büründü Yunus diye göründü’, ‘Cübbemin içinde Allah’tan başka birisi yok’, ‘Bazen o bana ibadet eder bazen ben ona ibadet ederim’… Bunlar gelmiş girmiş. O yüzden bunlara, bunları ayıklamamız lazım. ‘Allah her yerdedir’… Bunların ayıklanması lazım yani. Yanlış cümleler bunlar yani.

Şimdi bu ayet-i kerimede önemli bir bölüm var burada. Biz neden böyle ‘onların ilahları gibi bize bir ilah yapsana‘ diye çevirmedik de ‘putlara tapan bir kavme uğradılar’ diye çevirdik burayı? Burası önemli bir soru, tekrar ediyorum. ‘Orada kendilerine mahsus birtakım putlara tapan bir kavme rastladılar’ diyor. Putlara tapan… Evet. Eğer ‘ilah’ demiş olsaydı biz bu ilahı arayacaktık şimdi. Nesini arayacaktık? Nasıl bir şey? Yani şekli ne? Bunlardan hangisi acaba? Aynen bak bunlardan hangisi acaba? Doğru mu?

Ama velakin Arapçada: ‘Va cavezna bi beni İsrailel bahra fe-etev ala kavmin ya’kufune ala esnam.’ ‘Esnam’ dediğimiz şey şu heykel ve put cinsinden olan bir şey. Şekilli yani. ‘Sanem’ yani. Evet, ‘put’ yani. Burada ‘put’ diye çevirmemiz lazım zaten. Ama ‘ilah’ diye geçen bir yeri ‘put’ diye çevirirsen -bak- dini baltalarsın. Çünkü o ilah eşittir belki de orada bir resul var, belki de orada ilah edinilmiş bir salih bir erkek var, belki de orada kötü bir insan var, belki de cin var orada. Sen ama oradaki o ibadet edilen ilahı ‘put’ diye çevirirsen büyük bir hata etmiş olursun. Eski meallerde çok var bu. Maalesef ecdadımız bunları ayıramamış bazen. Siz bunu kendiniz ayıracaksınız. O yüzden Ebu Said Hoca meal alırken ‘Şurada Arapça olsun şurada Türkçe olsun, en azından burada geçen bazı kelimelere buradan bakın’ derdi mesela. Ne yazmışlar, nasıl çevirmişler, doğru çevirmişler mi diye kontrol edin derdi mesela. Çok büyük bir Arapça gerekmiyor bunlar için.

Şimdi buradaki ‘esnam’ kelimesi ‘sanem’ kelimesinin çoğulu. Yani bu bizim bir manada put. Bunlar şöyle arkadaşlar; vesen – evsan, sanem – esnam şeklinde Arapçada kullanılıyor. Arapça geniş bir dil olduğu için her türlü tapınılan varlığın ayrıntısına girmiş. ‘İlah’ der geçerdi hadi bakalım çık işin içinden! Ama bunları ayrı ayrı da ne yapmış, hangilerine ‘ilah’ dediğini ayırmış ve ‘put’ dediği şeylere de ayırmış. Eğer insan ve hayvan figürü varsa farklı bir şekilde put diye isimlendirmiş. Eğer herhangi bir kartal figürü değil de böyle garip garip varlıklar, yontma yontma şeyler böyle şekiller veya buna benzer şeyleri de yine farklı bir isimle isimlendirmiş. O yüzden ‘vesan’ ve ‘sanem’ kelimelerinin farkı budur. Ama buraya hiç girmeyin, aklınızı buraya çok daldırmayın. Bizim için önemli olan nedir arkadaşlar? Bir heykel ilah, yani ibadet edilen bir varlık haline gelebilir mi? Gelebilir.

Şimdi bakın nasıl gelebilir şimdi, burası çok önemli. Bir sonraki anlatımımızda şöyle diyoruz: ‘Onlar bir kavme uğradılar’ dedi ya, orada diyor ki bakın; ‘ya’kufune ala esnami’. Bu ‘ya’kufune’ ifadesi ‘itikaf etmek’ var ya… İtikaf etmek ne yapıyor itikaf eden kişi? Bir yere gidiyor orada duruyor değil mi? Yani camiden çıktığı an itikaf ne oluyor? Bozuluyor. Bitti. Şimdi o orada toplandığı için, orada bulunduğu için o yere ona ‘itikaf’ denmiş. Şimdi bakın; ‘ya’kufune ala esnami’. Bize de bir ‘onların ilahı gibi ilah yapsana’ ifadesindeki o kişiler ne yapıyorlarmış o putun orada? Toplanıyorlar, bulunuyorlar. Orada toplanma yeri olduğu an arkadaşlar ‘ya’kufune’ ifadesi gelmiş o yüzden. ‘Ya’budune’ dememiş bak. ‘İbadet ediyorlar’ demiyor orada bak şu an. Orada toplanıyorlar. Ama saygı duruşunda mı duruyorlar, ama tören mi yapıyorlar, ama çelenk mi koymuşlar bilinmiyor. Ama yemek mi sunmuşlar önlerine yahut orada fal oklarını mı çekiyorlar yahut da kurban mı kesiyorlar o toplantı yerinde bilinmiyor. Ama velakin bir putun önünde herhangi bir şekilde bu saydığım şeyler veya sayamadığım şeyler yapılıyorsa o bir ilahtır; bu eylemleri yapanlar da o ilaha o an kulluk etmektedirler.

‘E abi Allah’a da kulluk ediyorlar, ona da kulluk ediyorlar bir zarar verir mi?’ Zaten şirk nasıl olur? Öyle olur! Böyle olur zaten. Peki bir adam Allah’a hiç ibadet etmiyor olsa sadece buna ibadet ediyorsa buna müşrik denir mi? Ne denir? Kafir denir. Güzel. Şeyi algılayabildik mi? Heykel, put, resim vesaire yani… Bunlar önemli. O ‘şey’ kelimesini aşağı doğru artık dolduruyoruz arkadaşlar.

Şimdi şuraya ne dersiniz? Allah Resulü Aleyhissalatu Vesselam, Muvatta’da gelen bir rivayette -Elbani bunu sahihliyor- diyor ki: Resulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem şöyle dedi diyor bakın: ‘Allahümme la tec’al kabri vesenen.’ Ne demek? Allah’ım kabrimi put haline getirme. Allah Resulü diyor ki: ‘Allah’ım’ -dua ediyor yani istiyor- ‘benim kabrimi tapınılan, toplanılan, ibadet edilen bir put haline dönüştürme’ diyor bak. Şimdi demek ki bir kabir bir şekilde -ismi değişik olabilir; makber olabilir, mabet olabilir, türbe olabilir, manastır olabilir, yatır olabilir, ne olursa olsun bu önemli değil- ama velakin bir kabir put haline dönüşebiliyor muymuş? Hatta Resulullah’ın kabri bu hale dönüşebiliyor mu? Dönüşebiliyor. Bak! Allah Resulü Aleyhissalatu Vesselam böyle bir şey istediğine göre Rabbisinden.. Olabilir demek ki!”

​​Önceden de olmuş zaten. Tabii, önceden de olmuş, kendisinden sonra da böyle bir şeyin olmamasını ne yapıyor Allah Sübhanehu ve Teala’dan istiyor. Yalnız bunu ne zaman istiyor biliyor musunuz? Ölümüne yakın. Ölümüne yakın bu duayı yapıyor. Duası kabul ediliyor. Evet, elhamdülillah.

Ama şöyle bir şey var; bu konuyu biraz konuştuk da arkadaşlarla. Duasının kabul edilip edilmediği kısmen doğru kısmen değil aslında Selim. Mesela ben umreye gittim de en son… Senle gittik galiba en son. Orada Süleymancı cemaati… Şimdi Resulullah’ın kabri burada, Kâbe burada, Mekke burada. Kabre buraya geçmişler, arkalarını Kâbe’ye doğru dönmüşler böyle duruyorlar. Ben bir geçtim şöyle bir ama… ‘Bir dakika’ dedim, bir daha baktım. Anladım bizimkiler. Nereden anladın diyeceksiniz? Kadınların bağlama şeklinden anladım. Onların biliyorsunuz kendilerine özgü bir bağlama şekilleri var; dünyada eşi benzeri olmayan bir şey. Sonra ben baktım böyle, bayağı bir baktım; adamlar resmen kıyamdalar yani. Resulullah’a doğru dönmüşler, arka tarafları da Kâbe’ye doğru oluyor otomatikman yani.

Şimdi bakın, biz bazı şeyleri söylüyoruz ama bazı şeyler vukua gelmiş geçmiş tarihte. Sonra İslam döneminde, İslam tarihimizde 1500 senelik tarihimizde bazıları vukua gelmiş, bazıları da gelecek. O yüzden de bakın şöyle dedim ben bunda: Edinilmiş ve edinilebilen… Yani bugün olmayabilir ama yarın da olabilir böyle bir şey yani. Mesela Tayyip Erdoğan… Tamam mı? Öyle bir hale gelebilir ki mesela 200 yıl sonra, 300 yıl sonra sevenleri tarafından, takipçileri tarafından, onların çocukları tarafından öyle bir hale gelir ki evliya olur yani. Hele ki adamı da bir de Fatih Camii’ne falan gömerlerse seyreyleyin siz yani… Hani böyle Ayasofya’ya da gömebilirler tabii bu arada onu. Çünkü o açtı yani, doğruya doğru.

Şimdi o yüzden hani ‘edinilmiş, edinilebilen’ diye ileriki müstakbel bir zaman kullandık yani burada. O yüzden aslında her şey potansiyel bir mabut. Evet. Yani geçmişte illa benzerinin de olması gerekmiyor yani illa da onu aramak da doğru olmayabilir ama biz geçmiştekileri bilirsek geleceğe ışık tutacak bunlar.

Evet. Useymin diyor ki Kavlül Müfid adlı kitabında: ‘Put anlamındaki sanem kelimesinin çoğuludur. Yani şeyi kastediyor, esnamı kastediyor. Allah’tan başkasına ibadet etmek için insan şeklinde veya başka şekillerde yapılan şeylerdir. Vesen ise hangi şekilde olursa olsun Allah’tan başka ibadet edilen şeylerdir, putlardır yani.’ Ayrımı anladık mı demek istediğimi? Çok küçük bir ayrım var arada yani. Vesen daha umum (genel), sanem ise ya hayvan figürü var orada ya insan figüründen benzetmeler… İşte ata kanat giydirme mesela… Böyle şeyler bu kelimeyle ifadelendiriliyor. Bunu çok görmeyin Arapçada.

Mesela bizde ‘geldi’ der. Geldi ne demek bizde? Yani bir şey vardır, orada değildir, oraya gelmiştir. Şimdi bak; cae, kadime, ata… Ondan sonra en az 3-4 tane daha var Arapçada. Yani adam uzaktan geldiyse farklı bir ‘geldi’ kullanıyorlar, topluluk geldiyse farklı bir ‘geldi’ kullanıyorlar, yakın bir yerden geldiyse farklı, tekrar gittiği yerden geldiyse farklı… Adamların böyle ince bir dilleri var yani adamların. O yüzden biz burada şimdi ‘put’ diyoruz da mecbur put diyoruz biz yani. Çünkü biz ‘vesen’ desek muhatap bunu algılamayacak, ‘sanem’ desek onu da algılamayacak; yazar ister istemez oraya neyi koyuyor? Putu koyuyor. Ama ‘ilah’ yazan yere ‘put’ koyarsa büyük bir cürüm işlemiştir. Ya işi bilmiyordur, bakın işi de bilmeyebilir.

Mesela Diyanet’te bir tane adam var, profesör bu. Diyor ki bakın La ilahe illallah için: ‘Allah’tan başka Allah yoktur’ diyor. Doğru mu? Yanlış nerede burada? Allah bir ilahtır. Allah’ın kendisi bir kere bozulmuş yani ‘Allah’tan başka Allah yoktur’ diyerek. Peki size soru; ben Ebu Cehil olsam, siz de bana deseniz ki ‘Bana La ilahe illallah de’, yani ‘Allah’tan başka ilah yok’. Şimdi profesör gibi konuş: ‘Allah’tan başka Allah yok’. E tamam o zaman, sıkıntı problem ne var bunda? Ben de razıyım derim yani değil mi? Bakın bunu çok görmeyin yani, sonra bu toplumu tekfir ediyorlar. Bu toplumun hocası bile La ilahe illallah’ı topluma düzgün anlatmamış ki! İsmi bende mahfuz, geldiğinizde gösteririm kitabı. Kitabı aldım sakladım profesörün kitabını. Yani topluma kızmamamız lazım, babalarımıza kızmayalım, toplumdaki o hacı amcalara, imamlara kızmayalım yani; verilmemiş.

Onlara kızmaktan bırakın, siz kendinizin gelmiş olduğunuz duruma şükredin yani. Ya siz şu an neyle ilgileniyorsunuz biliyor musunuz aslında bak; sanem, vesen kelimeleriyle… Siz şu an Kur’an profesörü oluyorsunuz. Gerçekten bu böyle yani. Profesör olmak ne gerekir ki? Profesör o işin ayrıntısını bilir değil mi normalde? Siz bunun ayrıntısını öğreniyorsunuz şu an yani. Tevhidin alt katmanlarında geziniyorsunuz şu an. Bu çok büyük bir şey yani. Bu peygamberlerin mesleği de aynı zamanda yani; tevhid mücadelesi, tevhid anlatımı yani.

Evet bakın şimdi ağacı da alalım, yani bu önemli bir şey çünkü. Ebu Vakıd el-Leysi Radıyallahu Anh: ‘Resulullah’la birlikte Huneyn Savaşı’na çıktığımızda biz yeni İslam’a girmiştik. İslam eski ama yani 20. yılları tamamladı ama biz yeni girmiştik. Müşriklerin çevresinde toplanıp silahlarını astıkları bir sidre ağacı vardı. Buna da Zatu Envat diyorlardı.’ Bu kelimeyi unutmayın bakın, kitap okurken çok karşınıza çıkacak. Zatu Envat’ı bilirseniz tevhidin de büyük bir kısmını algılarsınız çünkü her hoca buna değinir tevhid anlatan. Zatu Envat diyorlardı bu ağaca. Bir sidre ağacının yanından geçtiğimiz sırada biz: ‘Ya Resulallah, müşriklerin Zatu Envat’ı olduğu gibi bizim için de bir Zatu Envat belirle’ dedik. Kim söylüyor bunu? Sahabe söylüyor. Müslüman yani. İslam’ın son dönemleri, Huneyn’e gidiyorlar bakın. Resulullah şöyle dedi: ‘Allahu Ekber!’ Şaşırdığı zaman Resulullah böyle söyler: ‘Allahu Ekber! İşte bunlar Allah’ın sünnetleridir.’ Yani sünnet ne demek burada? Daha önce yaşanmış, yine yaşanabilecek şeyler, yaşanan şeyler.”Allahu Ekber, işte bunlar Allah’ın sünnetleridir. Nefsim elinde olan Allah’a yemin ederim ki İsrailoğulları’nın Musa’ya söylediği şey gibi söylediniz“. Bak ayetten cevap veriyor şimdi Allah Resulü sahabeye. Ne diyecek sizce biliyorsunuz artık, ne diyecek? “Onların ilahları gibi bize bir ilah edin sen” gibi dedi.

Aynen, Musa’ya söylediği şey gibi söylediniz. Onlar şöyle demişlerdi: “Onların ilahları gibi bizim için de bir ilah yap” Araf 138. Musa da “Siz cahil bir topluluksunuz” demişti. Muhammed Sallallahu Aleyhi ve Sellem devamla “Siz de sizden öncekilerin yolunu takip ediyorsunuz” buyurdu. “Siz de sizden öncekilerin yolunu ne yapıyorsunuz? Takip…” Zaten bunu haber vermemiş miydik dersin başında? Vermiştik. Demek ki o takip etme nasıl olabilir? Böyle de olabilir. Uğur getirsin diye, savaşı kazanalım diye sen o silahları asmak için bir yer edindirmek istersen Allah’tan, Allah Resulü’nden orası neye döner bu sefer? Puthane’ye döner. O ağaç neye döner? Mabuda döner, ilaha döner. Sen neye dönersin? Abide dönersin. Kimin abidi olursun? Ağacın.

İlerde o ağaca çaput bağlarlar savaş bittikten sonra. Gerek yok ki çaput bağlamaya, zaten bu cümle küfür. Anladın mı? “Ben Muhammed’i öldüreceğim” demekle Muhammed’i öldürmek arasında bir fark var mı? Yok ki, ikisi de küfür.

Eylemi gerçekleştirmen gerekmiyor. Bu gece birileri Müslüman olarak sabahladı, birileri de kafir olarak sabahladı. Kafir olarak sabahlayanlar ne dediler? “Bu yağmur yıldız yüzünden yağdı” dediler. Dolayısıyla hani böyle illa bir eylem gerekmiyor, söylem yeter. Kalpten geçen şeyler bile adamın ayağının kaymasına ne yapabilir? Vesile olabilir ama tersi de olabilir bak. Öyle bir şey geçirirsin ki kalbinden Allah’ın seni cennete koyma süreci o an başlar, gerisi de gelir.

Evet, Nuh kavminin ilahlarını beraber aldık mı? Ved, Suva, Yagus, Yeuk ve Nesir. Bunlar nasıl insanlardı daha önceden? Salih insanlardı. Unutulmasın diye ne yapıldı onların önce? Resimleri yapıldı. Sonra o resimlerden sonra; ilk önce ibadet edilmiyordu bunlara. Sonradan ne oldu? Yeni bir nesil geldi ve eskilerin ilimleri onlarda olmadığından dolayı artık salih erkeklerin ilahlaşma süreci o yeni nesille başladı arkadaşlar. Ve daha sonradan bunların bu heykelleşme süreci başladı ve Nuh Aleyhisselam zamanındaki bu ismini saydığım heykeller daha sonraları kafir birisinin eliyle Arap Yarımadası’na taşındı.

Ve o kabileler kendi aralarında o putları ne yaptılar? Paylaştılar. Herkes de kendi putuyla ne yaptı? Övündü. Hacca giderken o putların etrafında ihrama girmeye başladılar. Yemin ederken onların adlarını anmaya başladılar. Sonra oralara gidip oralarda itikaf yapmaya başladılar. Ta buradan başlayan bir süreç orada devam etti. Birisi bunu canlandırdı, kafirlerden birisi bunu canlandırdı. Bazen böyle kül gibi söner, birisi gelir bir yerlere o küfür ateşini, birden böyle tekrardan ne yapabilir? Alevlenebilir. O yüzden bunlara da dikkat etmemiz gerekiyor salih kişiliklerin de bu mertebeye ulaştığını söyleyebiliriz.

Kötü insanların ilah olma örneği kime verebiliriz? Firavun’u örnek verebiliriz en başta. “Sen benden başka bir ilah mı ediniyorsun?” dedi Musa’ya. Ve başka bir ayette de Naziat’ta da “Ene rabbükümül ala” (Ben sizin en yüce rabbinizim) dedi. Yani bu adam zirve yani. Zirve yani şeyde; hem kendisinin ilah olduğunu iddia ediyor hem de kendisinin rab olduğunu iddia ediyor. Bu ilahlaşma sürecinde de Firavun’un korkuyla bunu başardığını söylüyor arkadaşlar çoğunlukla.

Ebu Hureyre’den gelen rivayette Resulullah Aleyhissalatu Vesselam şöyle buyurdu: “Altın, gümüş, kadife ve nakışlı elbise kulu olan kişiler bedbaht olsun. Böyle kişiye verilirse memnun olur, verilmezse razı olmaz”. Yani o adam, o altın için, o gümüş için, o elbise için ne yapar? Dinini satar, Rabbini satar. Onun için her şeyi ne yapar? Yapar. Haram helal demez onun için yapar, artık o onun ilah makamına yükseltmiş olduğu bir hadise haline gelir.

Allah Resulü de o yüzden buraya böyle bir ifadeyi ne yapmıştır? Seçmiştir. Bak ne diyor: “Teise abdud-dinar”. Abd ne demek? Abdullah; ne demek Abdullah? Allah’ın kulu. Peki bu ne demek? Abdud-dinar; dinarın kulu. Bak Allah Resulü böyle bir ifade kullanıyor, önemli. Onun için kendini helak etmeye başladığın an, onu hedef edindiğin an, onu bir yaşam tarzı haline getirdiğin an artık o şey neyse artık o şey yani; artık onun kulu haline ne yapabilirsin? Dönüşebilirsin.

Peki Resulullah’la şirk düşülür mü? Evet. “Allah ve sen dilersen” diyor sahabenin bir tanesi. Resulullah ne diyor ona? “Sen beni Allah’a ortak mı koşuyorsun?” diyor. Olay bu kadar çarpıcı.

“Sübhâneke Allahümme ve bihamdike eşhedü en lâ ilâhe illâ ente estağfiruke ve etûbu ileyke”

İlah Konusu yazısı ilk önce üzerinde ortaya çıktı.

Sehiv Secdesinin Anlamı

• Secde (lugat olarak): Boyun eğmek ve tevazu göstermek. (Lisânu’l-Arab, 2/1942).
• Sehv (lugat olarak): Bir şeyi unutmak, ondan gaflet etmek, kalbin başka bir şeye kayması. (Lisânu’l-Arab, 2/2137).
• Namazda sehv: Namazın bir bölümünden gaflet etmek.
• Şer‘î manası: Namazın sonunda veya selamdan sonra yapılan secdedir. Bunun amacı, namazda meydana gelen kusuru gidermektir. Bu kusur; farzlardan olmayan bir emredilen şeyi terk etmek yahut kasıtsız olarak yasaklanan bir şeyi yapmakla olur. (el-Mawsûʿatu’l-fiqhiyyetu’l-Kuwaytiyye, 2/234).

Sehiv Secdesinin Meşruiyeti

• Ebu Hureyre (r.a.)’den rivayet: Rasulullah (s.a.v.) şöyle buyurdu:
  “Namaz için ezan okunduğunda şeytan arkasını dönerek kaçıp yellenir ki ezanı duymasın. Ezan bitince geri gelir. Kamet getirilince yine kaçar. Kamet bitince tekrar gelir. Sonra kişi ile kalbi arasına girip: ‘Şunu hatırla, bunu hatırla’ der. Halbuki onları hatırlamıyordu. Böylece kişi, kaç rekât kıldığını bilemez hale gelir. Sizden biri üç mü yoksa dört mü kıldığını bilemezse oturduğu halde iki secde yapsın.” (Buhârî, 1231; Müslim, 389)
• Abdullah b. Buhayne (r.a.)’den rivayet: Rasulullah (s.a.v.) öğle namazında oturuşunu unutarak kalktı. Namazı tamamladığında oturduğu yerde tekbir alarak iki secde yaptı, sonra selam vermeden önce oturduğu yerde secde etti. Cemaat de onunla beraber secde etti. Bu, unuttuğu oturuşun yerine geçti.(Buhârî, 1234; Müslim, 570)

Sehiv Secdesinin Sebepleri

Sehiv secdesinin sebepleri özetle üçtür (İbn Teymiyye, Mecmûʿu’l-Fetâwâ, 33/33):

1. Namazda eksiklik (ama rükün olmamalı); mesela ilk teşehhüdü unutmak.
2. Namazda fazlalık; mesela yanılarak bir rekât fazla kılmak.
3. Namazda şüphe; mesela üç mü dört mü kıldığından emin olamamak.

Şüpheye Dikkat Edilmeyecek Haller

Müslüman şu durumlarda şüpheye aldırmaz:

1. Şüphe sadece hayal ve vesvese ise.
2. Sürekli şüpheye düşüyorsa, her ibadette aynı oluyorsa.
3. İbadet bittikten sonra şüphe ederse, önem vermez; ancak kesin olarak emin olursa o zaman gereğini yapar.

Sehiv Secdesinin Hükmü

Sehiv secdesi vaciptir. Çünkü Rasulullah (s.a.v.) onu emretmiş, (hata ettiğinde) sürekli yapmış, hiç terk etmemiştir. (İbn Hazm, el-Muhallâ, 4/160-161)

• Hadis: Mugîre b. Şu‘be’den rivayetle Rasulullah (s.a.v.) şöyle buyurdu:
  “İmam iki rekâttan sonra kalkarsa ve henüz tam doğrulmadan hatırlarsa otursun. Eğer tamamen doğrulduysa geri dönmesin, sadece iki secde yapsın.”
  (Ebû Dâvûd, 909; El-Elbani: sahih)

İmamın Sehvi

Eğer imam sehiv yaparsa:

• Sehiv secdesi yapar, cemaat de onu takip eder.
• İmam sehvi unutup secde etmezse, cemaat secde etmek zorundadır.
  (İbn Münzir, el-İcmâʿ, s.38; İbn Kudâme, el-Muğnî, 3/439-440)

Bir Namazda Birden Çok Sehiv

Namazda sehiv birkaç kez tekrarlansa bile, tümü için sadece iki secde yeterlidir.
(İbn Kudâme, el-Muğnî, 3/437) Delil: İbrahim en-Nehaî’ye soruldu: “Bir kişi namazda birçok kere sehiv ederse ne yapar?” O da: “Hepsi için iki secde yeterlidir.” dedi.
(İbn Ebî Şeybe, el-Musannef, 1/494)

Sehiv Secdesini Unutmak

• Sehiv secdesini unutan kişi kısa süre sonra hatırlarsa, secdeyi yapar.
• Uzun süre sonra hatırlarsa, namazı yeniden kılar.
• Sehiv secdesi yapmadan abdesti bozulan kişi de namazı yeniden kılar.
  (İbn Kudâme, el-Muğnî, 2/341)

Sehiv Secdesi Selamdan Önce mi Sonra mı?

• Eksiklikten dolayı ise: Selamdan önce yapılır (mesela teşehhüdün unutulması).

Fazlalıktan dolayı ise: Selamdan sonra yapılır (mesela fazla rekât kılmak).
(İbn Teymiyye, Mecmûʿu’l-Fetâwâ, 33/24)

Sehiv Secdesinin Şekli

• İki secdedir. Secdeye inerken ve kalkarken tekbir alınır.
• Secdelerden sonra selam verilir, ayrıca teşehhüd gerekmez.
• Secde içinde, normal namaz secdesinde okunanlar okunur:
  • “Subhâne Rabbiyel-A‘la”
  • “Subbûhun, Kuddûsun, Rabbü’l-melâiketi ve’r-rûh”
• Ayrıca kişi dilediği duaları da edebilir.
  (el-Lecnetü’d-Dâime, 7/148-149)

Meseleler ve Hükümleri:

1-Selamı Namaz Tamamlanmadan Vermek:

Eğer namaz kılan kişi namazı tamamlamadan selam verirse (yanılarak):

• Uzun bir süre geçtikten sonra hatırlarsa namazı baştan kılar.
• Kısa bir süre (örneğin beş dakika) içinde hatırlarsa kaldığı yerden namazı tamamlar ve selam verir.
  👉 Bu durumda sehiv secdesini selamdan sonra iki defa yapar ve yeniden selam verir.

2-Namazda Fazlalık Yapmak:

Eğer kişi namazda kıyam, oturuş, rükû veya secde gibi fazladan bir şey yaparsa:

• Fazlalığı bitirdikten sonra hatırlarsa yalnızca sehiv secdesi yapar.
• Fazlalık esnasında hatırlarsa hemen fazlalığı bırakır ve normale döner.
  👉 Sehiv secdesi selamdan sonra yapılır ve ardından tekrar selam verilir.

3-Rükünlerden Birini Terk Etmek

Eğer kişi, namazın rükünlerinden birini (kıyam (ayakta durmak), kıraat (Fatiha okumak), rükû, secde, ka‘de (oturuş) gibi) unutarak terk ederse:

• Sonraki rekâtta o rüknün yerine gelmişse, ilk rekât bâtıl olur, yerine sonraki geçer.

Örnek:

• Kişi birinci rekâtta rükû yapmayı unuttu.
• Secdeye gitti, sonra ikinci rekâta kalktı ve rükû yaptı.
• Bu durumda birinci rekât batıl olur, ikinci rekât birinci rekât yerine geçer.
• Namazı tamamlar, sonunda sehiv secdesi yapar (selamdan sonra).

Eğer henüz yerine gelmemişse, geri dönüp o rüknü yapar ve devam eder.
👉 Her iki durumda da sehiv secdesi gerekir ve yeri selamdan sonradır.

4-Namazda Şüpheye Düşmek

Kişi kaç rekât kıldığında şüpheye düşerse (örneğin iki mi üç mü?):

• Eğer bir taraf ona daha kuvvetli gelirse, o görüşle amel eder, namazını tamamlar ve selam verir.
• Eğer hiçbir taraf ağır basmazsa, kesin olana yani daha aza göre hareket eder ve tamamlar.
  👉 İlk durumda sehiv secdesi selamdan sonra,
  👉 İkinci durumda ise sehiv secdesi selamdan önce yapılır.

5-İlk Teşehhüdü Terk Etmek:

Eğer kişi ilk teşehhüdü unutur (diğer vacipler de bunun hükmündedir):

1. Ayağa tamamen kalktıktan sonra hatırlarsa geri dönmez, namazına devam eder.
2. Kalkışa başladıktan sonra fakat tamamen doğrulmadan önce hatırlarsa geri dönüp oturur, teşehhüdü yapar ve namaza devam eder.
3. Henüz ayağa kalkmadan, uylukları baldırlarından ayrılmadan önce hatırlarsa oturmaya devam eder, teşehhüdü yapar ve devam eder. Bu durumda sehiv secdesi gerekmez çünkü ne eksiklik ne de fazlalık olmuştur.
   👉 Sehiv secdesi burada selamdan önce yapılır.

Muhammed Karasu tarafından derlenmiştir.

Sehiv Secdesi yazısı ilk önce üzerinde ortaya çıktı.

Değerli kardeşler, Tevhid dersleri serimizin yeni bir başlığı ile beraberiz. Bu dersimizde ele alacağımız konu “İspat ve Nefiy Kaidesi.” İlk defa duyuyor olabilirsiniz bu kelimeleri. Bunlar, tevhidin anlaşılmasında birlikte kullanılır.

Şimdi, “La İlahe İllallah”ın önemini size hissettirebildiysek, ispat ve nefiy kavramı da bu cümle kadar önemlidir. Yani siz “La İlahe İllallah”ı bu kaide üzerine öğrenmezseniz, öğrenemezseniz veya öğrenmemişseniz, o zaman bu kelime topluluğunu bir araya getirmeniz size bir fayda sağlamaz. Belki dünyada sağlar; İslam devleti olsaydı “La İlahe İllallah” diyenin canı, kanı, malı kutsal olurdu bu kelimeyi söylediği için. Ama İslam devleti olmasa, şu an böyle bir toplulukta yaşıyoruz, o kimseye fayda sağlar mı? Evet, o kimseye fayda sağlar. Amacımız da bu cümleyi, yani bir insanı Müslüman yapan veya Müslümanlıktan alıkoyan bu ifadeyi iyi bilmemiz gerektiğidir. Tevhidin olmazsa olmaz kaidelerinden biri de ispat ve nefiy kaidesidir.

Tabii, tevhid ile anlatacağımız şeyler de tevhid kadar önemlidir. Unutulmaması gereken bir husus var: Allah’a ibadet, O’nun dışında ibadet edilenleri reddetmekle gerçek bir manada gerçekleşir. Hepsine bir “LA” dememiz gerekiyor. Biz “La İlahe” derken nefiy dediğimiz, yani reddettiğimiz hadiseyi gerçekleştirmiş oluyoruz.

O zaman şöyle diyebiliriz girişte: “La İlahe İllallah”ı ikiye ayırıyoruz; “La İlahe” bir parçası, “İllallah” bir parçasıdır. “La İlahe” dediğimiz zaman nefiy, yani red; “İllallah” derken de ispat/kabul ettiğimiz bir şeyler var.

Bakın, size şöyle bir örnek vereyim: Bugün insanların tağutları ve Allah’tan gayrı ibadet edilen varlıkları reddetmeden Allah’a ibadet etmeleri, aynı Mekkeli müşriklerin ilahları reddetmeden Allah’a ibadet etmeleri gibidir. Çünkü Mekkeli müşrikler de Allah’a ibadet ediyorlardı ama velakin Allah’tan gayrı ibadet ettikleri varlıklar da olduğu için asla ve asla Allah’a ibadet gerçekleşmez, tıpkı Mekkeli müşriklerinki gibi. O yüzden Allah’a yaptıkları ibadetler İslam dininde geçerli sayılmadı ve müşrik sıfatını üzerlerinden atamadılar.

Yani bir insan, Allah’a ibadet etmekle müşriklik sıfatını üzerinden atamıyor. Peki, bir insan müşrik sıfatını nasıl üzerinden atar? İbadet edilen varlıkları — canlı ve cansız ne varsa — bütün bunları reddederek gerçekleşir. Yani sen Müslümansan, Allah’ın dışındaki tüm varlıkları reddetmen gerekir. İlah makamına sadece ve sadece Allah’ı koyman gerekir.

Biz aslında “La İlahe” derken, Allah’tan başka ilahları reddederken, o ilahları veya o mabudlara insanların ibadet etmediğini söylemiyoruz. Veyahut “Onlar mabud değildir” demiyoruz. Veya Arapça ifadesiyle “Bunlar ilah değildir” de demiyoruz.

Peki, biz ne demek istiyoruz?

Evet, bazı varlıklar insanlar nezdinde ilah edinilmiş, bazı insanlar onlara ibadet ediyorlar, tarihte de bazıları onlara ibadet edegelmişler. Ama bugün bazılarının bu dinleri sönmüş. İleride de bugün ibadet edilmeyen fakat ibadet edilecek olan başka varlıklar türeyebilir. İnsanlar, her türlü varlığa ibadet etmeye meyilli varlıklardır. Dolayısıyla, içlerindeki bu ibadet duygusunu — yaratılırken kendilerine verilen ibadet duygusunu — ıskalayan ve Allah’ın dışındaki bir varlığa sunan insanlar var ola gelmişlerdir.

Biz, bu varlıkların mevcudiyetini reddetmiyoruz. Biz, onların ibadete layık olmadığını söylüyoruz. Yani, Buda denilen bir varlık var, bu Buda’ya insanlar ibadet etmişler ve hâlâ ibadet ediyorlar. Biz şimdi “La ilahe” derken, “Buda diye bir şey yoktur” demiyoruz. Bakın, Buda diye bir şey vardır, ama biz bunun ibadete layık bir varlık olduğunu kabul etmiyoruz. Bu, Hristiyanların, Yahudilerin ve diğer dinlere mensup insanların ibadet ettikleri, tazim ettikleri, mabud makamına yükselttikleri tüm varlıklar için de geçerlidir.

O yüzden siz “La ilahe” dediğiniz zaman, “Yeryüzünde ibadet edilen varlık yoktur” demek istemiyorsunuz aslında. “Allah’ın dışında da ibadet edilen varlıklar var, ama benim hayatımda yok, ben bunları reddediyorum” demiş oluyorsunuz.

Örneklendirelim: “La ilahe illallah” kavramını iki aşamada düşünmemiz gerekiyor. Şimdi nefiy dediğimiz yer aslında “La ilahe” kısmı. “İllallah” dediğimiz yer ise ispat kısmı. Burada Arapça kaideye göre biz “La ilahe” diyoruz. Biz burada ilah diye isimlendirilen ne varsa hepsini reddetmiş oluyoruz.

Peki, bir soru: Allah bir ilah mıdır?

Şimdi bakalım. Biz “La ilahe” dedikten sonra ağzımızı kapatmıyoruz, “İllallah” diyoruz. Yani, biz bütün ilahların ibadete layık olmadığını söyledik “La ilahe” derken. Ama böyle bırakmadık bu cümleyi, sonra “İllallah” dedik.

Peki, Allah bir ilah mıydı?

Evet. İşte bu, reddettiğimiz ilahlar içerisinde, yani kabul etmediğimiz tüm ilahlar içerisinden Allah’ı istisna ediyoruz. Bu cümleyi söylemekle beraber, ispat ve kabul kısmını ortaya koymuş oluyoruz.

Peki, reddettiğimiz ilahlardan Allah’ın farkı nedir?

İbadete layık olması. Allah, ibadete layık tek ilahtır. Allah’ın dışındaki tüm ilahlar ise ibadete layık olmayan ilahlardır. İsa (a.s.) ilah edinilmiştir, Meryem (a.s.) de ilah edinilmiştir, Buda da ilah edinilmiştir. Hepsi bu kavramın içerisine dahildir. Lat, Uzza, tüm totemler, ibadet kavramının içerisinde yer alan her varlık bu ilah kavramının içerisine girer ve sen “La ilahe illallah” demekle bütün bunları reddetmiş oluyorsun.

Peki, sadece bunu söylemiş olsaydık, gerçek bir inanç ortaya koymuş olabilir miydik?

Birisi şöyle dese: “Ben hiçbir varlığın ibadet edilecek bir varlık olduğunu düşünmüyorum.” Bu takdir edilir mi?

Hayır.

Şöyle bir kişi takdir edilir mi?

“Benim ilahım Allah’tır.”

Yine hayır.

Neden? Çünkü her ikisi de eksik kalıyor ve takdire şayan değil.

Peki, takdire şayan bir cümle kurabilir miyiz?

“Allah’tan başka ibadete layık bir varlık yoktur.”

Yani, La ilahe illallah.

Bu şekildeki kelime topluluğu, ancak bizi hem dünyada hem de ahirette faydaya ulaştırmış olur.

Bakınız, “La ilahe” Allah’ın dışındaki tüm ilahların varlığını reddetmek demektir; “illallah” ise ilahlığın sadece Allah’ın hakkı olduğunun kabulüdür. Reddettiğimiz tüm ilahların içerisinden Allah’ı istisna kılmış olduk. Diğerlerinin batıl, Allah’ın ise hak ilah olduğunu söylemiş oluyoruz bu cümlede.

İnsanların bugün tağutları, ilahları, totemleri, ne derseniz deyin, ibadet ettikleri varlıkları reddetmeden Allah’a ibadet etmeleri onların müşrik olmadığı anlamına gelmez. Onları Mekkeli müşriklerden üstün bir konuma da asla ve asla yükseltmez. Kendisini Müslüman hissetmesin de bir anlamı yoktur. Bakın, burası önemli; mesela “Sen hangi dine mensupsun?” dediğimde “Ben Müslümanım” diyecek herhangi birisi vardır. Peki, sen neyinle Müslümansın? Senin Müslümanlığının alameti nedir? En büyük alameti, az önce anlattıklarımızdır. Peki, aynı kişi “Müslümanım” demesine rağmen, büyük ihtimalle İslam’ı ispat ederken neleri kullanacaktır? İbadetleri öne çıkaracaktır. Peki şöyle bir soru soralım: Mekkeli müşrikler ibadet etmiyorlar mıydı? Ediyorlardı. Peki onlar neden o zaman Müslüman değillerdi, o ibadetlerinden dolayı? Allah’tan gayrı ilah edinildiği için o yüzden yapılan ibadetler “Müslüman” ismini vermemiş oluyor. Seni müşrik sıfatından kurtarmıyor; o yüzden, saf, yalın ve mücerreet bir şekilde, sair ibadet edilenlerden soyutlanmış bir biçimde Allah’ı tevhid etmen lazım. Allah’tan gayrı ibadet edilen tüm varlıkları silip atman gerekir. Onlara “La (hayır)” demen, onlarla küfretmen, onları yok sayman lazım; fakat bu yok sayma, küfretme veya ilahlıklarını reddetme, varlıklarını reddetme anlamına gelmez.

Bakınız, şöyle bir örnek vereyim: Bir adam düşünün, Muhammed (s.a.v.)’ın nebiliğini reddediyor. Bu adam, Abdullah’tan olan Kureyşli Muhammed isminde birisini mi reddediyor, yoksa onun nebiliğini mi reddediyor? Onun nebiliğini reddediyor, tabii ki. “Biz Allah’tan gayrı ibadet edilenler vardır” diyor muyuz? Evet, diyoruz. Tek ibadet edilen varlık Allah mıdır? Hayır.

وَمَا يُؤْمِنُ اَكْثَرُهُمْ بِاللّٰهِ اِلَّا وَهُمْ مُشْرِكُونَ﴿٦٠١﴾

Yusuf suresi 106. ayet: İnsanların çoğu şirk koşmadan O’na ibadet etmezler.

﴿٣٣١﴾ اَمْ كُنْتُمْ شُهَدَٓاءَ اِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُۙ اِذْ قَالَ لِبَنٖيهِ مَا تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدٖىۜ قَالُوا نَعْبُدُ اِلٰهَكَ وَاِلٰهَ اٰبَٓائِكَ اِبْرٰهٖيمَ وَاِسْمٰعٖيلَ وَاِسْحٰقَ اِلٰهًا وَاحِدًاۚ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ

Bakara suresi 133. ayet: Yoksa Yakup’a ölüm geldiğinde siz orada mıydınız? O zaman Yakup, oğullarına “Benden sonra kime kulluk edeceksiniz?” diye sormuştur. Onlar da “Senin ilahına ve ataların; İbrahim, İsmail ve İshak’ın ilahı olan tek ilaha kulluk edeceğiz. Biz yalnızca Ona teslim olmuş Müslümanlarız” diye cevap vermişlerdi.

Şimdi bir baba düşünün, bu da Yakup (s.a) olsun, ölüyor. Ölürken ne ile uğraşıyor? Tevhid ile uğraşıyor. “Şu Çerkezköy’deki arsayı, kızıma; Kapaklı’daki yeğenime, oğluma” diye bir şey demiyor. Ölmek üzere olan bir nebi, çocuklarının kendisinden sonra müdahalesinin olmadığı dönemde, kendisinin de emek harcadığı “La ilahe illallah” ile ilgili onların da yerleşke bulup bulmadığını tespit ediyor. Şimdi bakın, “Benden sonra neye ibadet edeceksiniz?” diyor; onlarda doğru olan cümleyi söylüyorlar: “Senin ilahına, ataların; İbrahim, İsmail ve İshak’ın ilahı olan tek ilaha kulluk edeceğiz.” Yani tevhid edeceğiz, diye söylüyorlar.

Burası hem tevhidin değerini anlatan bir noktada önemli hem de ispat ediyor: Biz, senin ilahına ibadet edeceğiz ve ibadeti de yalnızca Ona has kılacağız. Yani sair ibadet edilenlere ibadeti asla ve asla yapmayacağız şeklinde bize güzel bir örnek sergiliyorlar Yakup (s.a.)’ın çocukları.

Umarım Allah (cc), babalık görevimizi ve ebeveynlik görevimizi yerine getirirken önce kendimize bu konularda yeterli donanımı sağlamayı, daha sonradan da çocuklarımıza bu aktarımı güzel bir şekilde yapabilmeyi nasip eylesin. Allah bize kolaylık versin, dinimizi sevdirsin.

Bakınız, şimdi ispat ve nefiy konusunu başka bir formatta göreceğiz.

﴿٠٧﴾ قَالُٓوا اَجِئْتَنَا لِنَعْبُدَ اللّٰهَ وَحْدَهُ وَنَذَرَ مَا كَانَ يَعْبُدُ اٰبَٓاؤُ۬نَاۚ فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَٓا اِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقٖينَ

Araf suresi 70. ayet: Onlar, “Sen bize sadece Allah’a ibadet edelim, atalarımızın ibadet edegeldiklerini bırakalım diye mi geldin? Eğer doğru söyleyenlerden isen; haydi, bize tehdit ettiğin azabı getir” dediler.

Ayette bahsedilen “onlar” kim o zaman? Buradakiler, Hud (s.a.)’ın kavmidir. Ama önemli değil; yani bunlar klonlanmışlar: Nuh (s.a.)’ın dakiler de aynı, Kureyş’teki de aynı, Hud’un ki de aynı. Aslında çok bir şey değişmiyor. Batı yakasında yeni bir şey yok.

İlk önce, burada ne algıladık? Adamlar meseleyi çok güzel bir şekilde anlamışlar. Neyi anlamışlar? Her kavim “la ilahe illallah” ile ilgili bir nebi gitti ve onlara hatırlatıcı dozajları verdiler. Bu adamlarda “la ilahe illallah” ile karşılaşınca meseleyi çok iyi algılamış; kendi dillerinde neleri kabul etmeleri gerektiğini, neleri reddetmeleri gerektiğini çok iyi anlamışlar ve bunları da dile dökmüşler. Allah bize bunları haber veriyor.

Ben şimdi size soruyorum, lütfen adilane bir şekilde düşünelim. Şu müşriklerin algıladığı bu olayı, bugün “La ilahe illallah” diyen birisi algılamıyorsa, problem büyük değil mi? Bu adam anlıyor, peki kabul ediyor mu? Etmiyor. Dışarıdaki kabul ediyor mu? Ediyor ama neyi ettiğini bilmiyor. “La ilahe illallah” diyor ama yukarıda anlatılanları toplumun çoğunun bildiğini düşünmüyoruz. Ama elimizdeki donelere baktığımız zaman gerek Mekkeli müşriklerin gerek Âd kavminin müşriklerinin gerekse diğer müşriklerin; açıklayıcı, kendi kavimlerinin dilini en iyi bilenlerden seçilen elçilerin bu “La ilahe illallah” davetini çok iyi algıladıklarını görüyoruz. Kabul ettiklerini söylemiyoruz şu an, algıladıklarını söylüyoruz.

Bizim ne farkımız olması gerekir bu noktada? Biz bu kelimeyle çok söyleyenleriz ve bu kelimeyle büyütülen çocuklarız. Bu kelimeyi söylemede herhangi bir handikabımız yok. Çok rahat bir şekilde dilimiz dönüyor, söyleyebiliyoruz. Ama bizim sorunumuz, Allah tarafından bu kelimeye ne mana yüklendiğini, Rabbimizin bizden neyi istediğini, neyi istemediğini çok rahat bir şekilde bilmiyor oluşumuz. O yüzden ispat ve nefiy konusunda gerçekten A’râf 70, yukarıdakileri destekleyen bir ayet-i kerime.

Bakınız, hadiste şöyle bir ifade var:

مَنْ قَالَ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللهُ وَكَفَرَ بِمَا يُعْبَدُ مِنْ دُونِ اللهِ حَرُمَ مَالُهُ وَدَمُهُ وَحِسَابُهُ عَلَى اللهِ عَزَّ وَجَل

 “Kim ki ‘La ilahe illallah’ der, Allah’tan başka tapınılan şeylere küfrederse onun kanı ve malına zarar vermek haramdır. Onun hesabı Allah Azze ve Celle’ye aittir.” (M23)

Neden “onun hesabı Allah Azze ve Celle’ye aittir” dedi sizce? Bakınız, “La ilahe illallah Muhammedun Resulullah” diyen birisinin dünyada malı ve kanı haram olabilir, kimse ona dokunamıyor olabilir ama onun hesabı Allah’a aittir. Çünkü onu kalben söylememiş olabilir yahut onu söylemiştir ama onu bozacak bir hal içerisinde olabilir. Aldığımız abdesti yıllarca taşıyabiliyor muyuz? Bozuluyor. “La ilahe illallah” da bozuluyor işte. İmanda bozuluyor. Kabul ettiğin, kendini nispet ettiğin imanda senden bozulabiliyor.

Peki burada ispat nerede, nefiy nerede? Bu ikisi olmadan Allah bizden razı olmayacak. Yani biz O’nu ilahlığında birlemek, yani O’nun dışındaki varlıklara küfretmekle – yani onların ibadet edilemez olduğunu söylemedikçe, kabullenmedikçe ve buna uygun da bir davranış sergilemedikçe – Allah’ın bizden razı gelmesi mümkün değil. Allah hiçbir kavmi kayırmaz. “La ilahe illallah” demeyen Mekkelilere müşrik dedi. Onların canlarını, mallarını ve kadınlarını Bedir’de, Uhud’da, Hendek’te helal kıldı. Allah ırka bakmaz. O yüzden bizim de bu sarmaldan kurtulmamızın tek çaresi “La ilahe illallah”taki ispat ve nefyi önce bilmek, sonra bildikten sonra kabullenmek, sonra da bunu hayatta uygulamak.

Şimdi bakın, buradaki ilah kavramına “her şey olabilir” demiştik. Şu ayet-i kerime bunu destekliyor:

وَاعْبُدُوا اللّٰهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهٖ شَيْـًٔا

Nisa suresi 36. ayet: Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmadan ibadet edin.

Bu “şey” neydi? “Her şey” demiştik. Arapçada buradaki “şey”, nekira ile ifade edilir ve her türlü şey bunun içerisine girer. Hatta bizim dilimize de “şey” kelimesi girmiştir. O zaman “ilah = her şey”. Kadın, erkek, salih, gayrısalih, her şey olabilir. Hayvan, ağaç, her şey olabilir. Eylem: ibadet. Sunduklarımız: varlık. Mabud: sunduğumuz yer. İbadet eden: abid.

Konumuzla en çok bağıntısı olan yer: Bizden sudur eden düşünce, söz, kasıt ve fiil ne varsa, sunduğumuz varlık bizim mabudumuz olmuş oluyor. Aynı ilah kavramı gibi düşünün: mabud = ilah = ibadet edilen varlık. Türkçede bunu “Tanrı” kelimesiyle ifade ediyorlar. Mesela “Huda” var Farsçada. Yani her toplumda ibadet edilen varlığa bazı isimler konmuş. Bizim toplumumuzda “Tanrı” deniliyor. Arapçada da ibadet edilen varlık “ilah” veya “mabud” ile isimlendiriliyor.

Nisâ 36’da ibadet edilen her şeyin reddedilmesi gerektiğini öğrendik ya. O zaman mabud dediğimiz ibadet edilen şeyler de her şeyden olabilir. Yani İsa da olabilir, Zâtü’l-Envât ağacı da olabilir, din adamları da olabilir ve Kur’an’da ve sünnette örneği geçen her şey olabilir. Siz “La ilahe” dediğiniz zaman bütün bu ibadet edilen şeyleri, tüm bu varlıkları reddetmiş oluyorsunuz. Bir tek kulluktan yüksünen, kendisini birçok ilaha kul olmaya mahkûm eder. Müslüman muvahhidin hayatında Allah’tan başka bir ilah yoktur. Ama Müslümanların dışındakiler için bunu söyleyemeyiz. Hayatında Allah’tan başka ilahlar olanın Müslümanlığından da söz edemeyiz. Bizim hayatımızda Allah’tan başka bir ilahın olmaması gerekir. Bakınız, Allah “Bir oyun, eğlence isteseydik onu kendi katımızda yapardık” diyor. Tamamen mühim bir iş için biz yaratıldık ve bu kitap da mühim bir iş için indirildi. Keza Muhammed (s.a.v) de onun için seçildi. İşte bakın, bütün kâinat aslında “La ilahe illallah” için yaratılmıştır. Allah’ın bizden beklentisi “kulluk” değildir, sadece O’na kulluktur.

وَقَالَ اللّٰهُ لَا تَتَّخِذُٓوا اِلٰهَيْنِ اثْنَيْنِۚ اِنَّمَا هُوَ اِلٰهٌ وَاحِدٌۚ فَاِيَّايَ فَارْهَبُونِ

Nahl suresi 51.ayet: Allah şöyle buyuruyor: İki ilah edinmeyin, O ancak tek ilahtır. O hâlde yalnız benden korkun.

Ne demek istedi Allah burada? İnsanlığın geneli Allah’la beraber bir şekilde iki ilah edinmiş değillerdir; Allah’la beraber bir ilah daha edinmişlerdir. Burada “iki” demesi sadece iki tane olması manasına gelmez. Allah’tan gayrı minimum bir tane ilah daha kabul edilirse bu ayetin muhatabı olur. Bu kesinlikle ve kesinlikle farklı bir manada gelmiştir.

﴿٤٧﴾ وَاِذْ قَالَ اِبْرٰهٖيمُ لِاَبٖيهِ اٰزَرَ اَتَتَّخِذُ اَصْنَامًا اٰلِهَةًۚ اِنّٖٓى اَرٰيكَ وَقَوْمَكَ فٖى ضَلَالٍ مُبٖينٍ

Enam suresi 74. ayet: İbrâhim, babası Âzer’e: ‘Putları ilahlar mı ediniyorsun? Doğrusu ben seni de kavmini de apaçık bir sapkınlık içinde görüyorum.’ demişti.

Muhammed (a.s), Kâbe’yi ele geçirdiğinde 360 putu dışarı çıkarıp kırdılar. Ne kadar ilginç değil mi? Resûlullah Mekke’yi fethedene kadar Kâbe’ye doğru namaz kılıyordu. İlginç değil mi? Çünkü Allah öyle emretmişti. Bugün de biz öyle yapmak zorundayız. Camiye, umreye gitmek zorundayız. Müslüman olduğunu söyleyen adamın Müslümanlığını kabul etmek zorundayız. Tekfirciler için en büyük reddiye budur. Allah Resulü uzun bir dönem içerisinde putlar olmasına rağmen Kâbe’ye doğru namaz kılmıştır. Sırf Allah emrettiği için.

وَلَا تَدْعُ مَعَ اللّٰهِ اِلٰهاً اٰخَرَۘ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَࣞ كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُؕ لَهُ الْحُكْمُ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ﴿٨٨﴾

Kasas suresi 88. ayet: Sakın Allah ile beraber başka bir ilaha dua etme. Allah’tan başka ibadete layık ilah yoktur.

Şimdi şöyle bir şey var: “Sakın Allah ile beraber başka bir ilaha dua etme,” dedi ya, ne olur? O varlığa yalvarıyor bu kişi, ama Allah’a da yalvarıyor, kurtarıyor mu onu müşriklikten? Hayır. Bu istenilen bir ibadet değil. Bu adam ne yapmış olur? Nefiy’de eksik kalmış olur. Bu la ilahe illallah aynı zamanda “Allah’tan başka dua edilmeye layık bir varlık yoktur” demektir. Bu kelime aynı zamanda Allah’tan başka tevekül edilmeye layık başka bir ilah yoktur demektir aynı zamanda. Yani o ibadet kavramı içerisine giren dua, kurban, nezir, adaklar, sevgi eylemi ne varsa bütün ilahlar kısmında aslında reddedilir ve buna sadece Allah olduğunu aslında söyler. Ama uçağa bindiğinde yetiş ya Abdulkadir Geylani der. Aslında reddetmişti, tevekküle layık olan sadece ve sadece tek ilah Allah’tı.

Dua ibadet mi? Evet. Soru şu: Yetiş ya Abdulkadir Geylani diyen bir adamın ilahı kimdir?

Şöyle bir soru soralım: Allah ile beraber başka bir ilaha ibadet etme diyor, o dua etme dediği ilah daha önceden ibadet edilen bir ilahsa bunu yapmamamız isteniyor. Peki şöyle bir soru soralım: Daha önceden hiç ibadet edilmemiş bir varlığa ibadet yapılıyor, Allah’a sunulması gereken ibadeti ona yapıyor, ama daha önce hiç kimse buna ibadet etmemiş, örneği yok bunun. Soru: Bu şirk midir? Allah’tan gayrı ibadet edilen varlığın yasaklanması, daha önce onun ibadet ediliyor olmasını illa gerektirmiyor. Zaten abid için mabud iki tane olur bu durumda. Bizden istenilen kendimize biçilen ömür boyunca sadece ve sadece Allah’ı ilahlığında birlememiz ve ona ilahlığında hiçbir şeyi ortak koşmamamızdır. Asıl kastedilen de la ilahe illallahda budur. Ebu Cehil’den böyle bir cümle istendi Muhammed s.a.v. tarafından. Söyledi mi bunu? Arapça mı bilmiyordu? Dili mi dönmüyordu? Peki anlamadı mı? Anladıktan sonra mı reddetti? O zaman şu cümle Allah’tan başka yaratıcı yoktu manasına gelseydi, Ebu Cehil söyler miydi? Evet söylerdi. Demek ki yaratıcılık ile ilgili sorun yok. O zaman birisi benim yaratıcım Allah’tır dediğinde adamın işi başlamış oluyor yani. Bundan sonrası istenilen şeyler o kişide mevcut.

وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ وَلٰكِنْ ظَلَمُٓوا اَنْفُسَهُمْ فَـمَٓا اَغْنَتْ عَنْهُمْ اٰلِهَتُهُمُ الَّتٖي يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مِنْ شَيْءٍ لَمَّا جَٓاءَ اَمْرُ رَبِّكَؕ وَمَا زَادُوهُمْ غَيْرَ تَتْبٖيبٍ﴿١٠١﴾

Hud suresi 101. ayet: Onlara biz zulmetmedik; fakat onlar kendilerine zulmettiler. Rabbinin (azap) emri geldiğinde, Allah’ı bırakıp da ibadet ettikleri ilahları, onlara hiçbir şey sağlamadı, ziyanlarını artırmaktan başka bir şeye yaramadı.

Allah onların dua ettikleri varlıklara ilah sıfatını koyan bu ayette de görüldüğü gibi Allah CC’dür. Hud aleyhisselam onların o ilahları reddetmelerini talep etti ama onlar bunu söylememişler, o ilahları da onlara hiçbir fayda sağlamamış. Yasin suresinde bir adam var, ondan övülerek bahsediliyor sure içerisinde. O şöyle diyor:

ءَاَتَّخِذُ مِنْ دُونِهٖٓ اٰلِهَةً اِنْ يُرِدْنِ الرَّحْمٰنُ بِضُرٍّ لَا تُغْنِ عَنّٖي شَفَاعَتُهُمْ شَيْـٔاً وَلَا يُنْقِذُونِۚ﴿٢٣﴾

Yasin suresi 23. ayet: Onu bırakıp da başka ilahlar mı edineyim? Eğer Rahman bana bir zarar vermek istese onların şefaati bana hiç fayda sağlamaz ve beni kurtaramazlar.

Demek ki o toplumda başka ilahlar edinme var. O toplum bu adamı başka ilahlara davet ediyor ama o da bunu reddediyor. Eğer Rahman bana bir zarar vermek istese onların şefaati bana hiçbir fayda sağlamaz ve beni kurtaramazlar diyor. Biz de bugün diyoruz ki sizin yetiş, medet, ya, falan diye çağırdığınız; hastalıkta çağırdığınız, sağlıkta çağırdığınız, uçak düşerken çağırdığınız, düğünlerinizde çağırdığınız, insanları davet ettiğiniz bu sisteminiz var ya, biz bunu reddediyoruz.

Biz bunun Muhammed as’ın dininin zıddına olan bir din olduğuna inanıyoruz. Biz La ilahe illallah ile sizin gibi ibadet ettiğiniz tüm varlıkları, ibadetlerinizi, Allah’ın dışında ibadet etmiş olduğunuz tüm mabudları ve Allah’ın dışında uydurduğunuz tüm ibadetlerinizi ve Allah’ın hiçbir delil indirmediği o ibadetlerinizin hepsine küfür ediyoruz, hepsini reddediyoruz ve hiçbir tanesini de sağlıklı ve doğru bir zemin olarak görmüyoruz ve değerlendirmiyoruz.

Aslında siz la ilahe illallah derken o kadar büyük bir şey söylemiş oluyorsunuz ki, yeryüzüne meydan okumuş oluyorsunuz aslında. Bütün dinlere savaş açmış oluyorsunuz, bütün dinlerinizi ayaklarınızın altına alıyorsunuz, hak din İslam’ı kılmış oluyorsunuz ve İslam’ın dışındaki diğer dinleri de batıl kılmış oluyorsunuz. Bu kadar mukaddes bir kelime topluluğu kardeşler.

İbn Kayyım rhm bu konu ile alakalı şöyle bir tespiti var: Sadece nefy tevhid demek değildir. Diyor ki İbn Kayyım aynı şekilde sadece ispat da nefy olmaksızın tek başına tevhid demek değildir. Yani benim ilahım Allah, bu ispat ama nefy yok. Daha diğer ilahları reddettiğimizi deklare etmedim. Boynum hala İslam kılıcının gölgesinde duruyor, her an inebilir. Aynı şekilde ispat da tek başına nefy olmaksızın tevhid demek değildir. Sonra diyor ki tevhid ancak nefy ve ispat bir arada bulunduğunda olur. Şimdi sende var mı yok mu bak bakalım, buna sen karar vereceksin.

Sen bununla imtihan olacaksın, Allah’ın aslında insanları en çok imtihan ettiği şey kadın veya başka bir şey değil. Derece olarak şu imtihandan alakası yok yani. Sen eşini bir kadınla aldattığın zaman ya eşinden olacaksın, çocuklarını kaybedersin bir de kocaman bir günahın olur ama dinden çıkmazsın. İspat ve nefy’e son iki örnekte verip bitiriyoruz.

وَاِذْ قَالَ اِبْرٰهٖيمُ لِاَبٖيهِ وَقَوْمِهٖٓ اِنَّنٖي بَرَٓاءٌ مِمَّا تَعْبُدُونَۙ﴿٢٦﴾

Zuhruf suresi 26. ayet: İbrahim babasına ve kavmine: Beni yaratan hariç şüphesiz ben sizin ibadet ettiklerinizden beriyim, beni en doğru yola ancak o ulaştırır, dedi.

Sizin ibadet ettiklerinizden beriyim kısmı nefy, beni yaratan hariç kısmı ispat. Bizim isim ve sıfat tevhidinde en çok kullandığımız ayet şudur, hatta bu gelecek ayeti anlayan birisi isim ve sıfat tevhidini yüzde doksan beş algılar dedik.

فَاطِرُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِؕ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجاً وَمِنَ الْاَنْعَامِ اَزْوَاجاًۚ يَذْرَؤُ۬كُمْ فٖيهِؕ لَيْسَ كَمِثْلِهٖ شَيْءٌۚ وَهُوَ السَّمٖيعُ الْبَصٖيرُ﴿١١﴾

Şura suresi 11. ayet: Gökleri ve yeri yaratan O’dur. Size kendinizden eşler, hayvanlardan da çiftler yarattı. Bu şekilde çoğalmanızı sağlamaktadır. O’na benzer hiçbir şey yoktur. O her şeyi işitir, her şeyi görür.

Bu ayette onun benzeri hiçbir şey yoktur, o işitendir görendir kısmı var. Burada ispat var nefy var. Onun benzeri hiçbir şey yoktur nefy, o işitendir görendir ispat.

Şimdi onun benzeri hiçbir şey yoktur dedi. O Allah’tır. Peki siz şu an beni işitiyor musunuz? Evet. O işitiyor mu? Evet. O zaman birinci cümle çatışmış mı oldu? Çünkü neden o da işitiyor sen de işitiyorsun. Neden girişte dedim ki bu ayet algılanırsa isim ve sıfat algılanır dedik. Konumuz o değil aslında biz oradan ispat ve nefye sıçrayacağız. Ama buraya bir salva yaptık. Buradaki benzeri hiçbir şey yoktur daki kastı muhteva olarak, müsemma olarak, içerik olarak benzeri bir şey yoktur. Biz şu an Rabbimizin bizi nasıl işittiğini, nasıl gördüğünü bilmiyoruz. İşte o bilmediğimiz şeyle alakalı zaten o kısım. Ama velakin burada ispat var nefy var yani eğer şu cümleyi söylememiş olsaydı, onun benzeri hiçbir şey cümlesinde kalmış olsaydı biz şimdi işitir de diyemezdik. Çünkü benzetme ihtimalimiz olacaktı. Ama şu cümle bize yardımcı oluyor. Hem benzeri hiçbir şey yoktur diyor hem de mahlukatının da gördüğünü bilen Allah o işitendir görendir diyerek de kendisini görmek ve işitmekle nitelendiriyor.

İspat ve Nefiy Kaidesi yazısı ilk önce üzerinde ortaya çıktı.

اَنْ لَا تَعْبُدُٓوا اِلَّا اللّٰهَؕ اِنّٖٓي اَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ اَلٖيمٍ

Hud 26. ‘Allah’tan başkasına kulluk etmeyin. Ben size (gelecek olan) acı bir günün azabından korkarım’ (dedi).

اَلَمْ اَعْهَدْ اِلَيْكُمْ يَا بَنٖٓي اٰدَمَ اَنْ لَا تَعْبُدُوا الشَّيْطَانَۚ اِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبٖينٌۙ

Yâsîn 60. Ey Âdemoğlulları! ‘Şeytana ibadet etmeyin, o sizin apaçık düşmanınızdır.’ diye size emretmedim mi?”

يَٓا اَبَتِ لَا تَعْبُدِ الشَّيْطَانَؕ اِنَّ الشَّيْطَانَ كَانَ لِلرَّحْمٰنِ عَصِيًّا

Meryem 44. Ey babacığım! Şeytana ibadet etme. Çünkü şeytan, Rahman’a karşı isyan etti.

اِنْ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهٖٓ اِلَّٓا اِنَاثًاۚ وَاِنْ يَدْعُونَ اِلَّا شَيْطَانًا مَرٖيدًاۙ

Nisâ 117 Onlar, Allah’ı bırakıp da birtakım dişi (ismi verilenlere) dua ederler. (Gerçekte) onların dua ettiği inatçı şeytandan başkası değildir.

Şimdi burada dört ayet zikrettik size, ne anlamamız gerekiyor bunlardan? Hani biz önceki derslerimizde ibadeti anlattık ya, Allah’a ibadetten bahsettik, birde
Allah’tan gayrısına yapılan ibadetten bahsettik. İşte Allah’tan gayrısına yapılan ibadetlerin tamamı aslında öyle veya böyle hepsinde şeytanın bir payı vardır.
Aslında İbrahim(a.s)’ın babası, ortada bir şeytan varda, ona gidip ruku veya secde etmiyordu. Aslında paganist bir toplum, yani yontulmuş putları var ve onlara
tazimde bulunuyorlar, ama babasına sakın şeytana ibadet etme diyor. Ama işte o yapmış olduğu eylem dolaylı yoldan şeytana bir ibadettir. O yüzden gerek bizden sudur etsin, gerek başkalarından sudur etsin, Allah’ın emretmediği şekilde davranışlarda bulunan herkeste şeytanın bir payı vardır. Yani şeytana giden artı bir puan vardır.

Şöyle bir örnek vermiştik: bir kişi içki içse, hani 24 saat ibadet edecektik ya, o zaman o kişi burada bir problem yaşıyor o içki eylemiyle, peki bu içki içme eylemi Allah’a yapılan bir ibadet olmadığına göre, geriye ne kalıyor o zaman, genel olarak şeytana ibadet kapsamı içerisinde değerlendiriliyor.

Tabi, bunu anlattıktan sonra zihinlerde bir şeyin canlanacağını biliyoruz. Bizim bunu doğru anlamamız, bizi Mürcieden ve Haricilerden ayrı kılacak. Bu iki taife sapık taife. Ehli sünnetten kopmuşlardır. Mürcie, iman ve amelin arasını ayırıyor. Hariciler ise, günahları küfür olarak sayıyorlar, yani insanları alel ıtlak tekfir ediyorlar. İşlemiş oldukları günahlarından dolayı.

Her Allahtan Gayrısına Yapılan İbadetin Şirk Olmadığı

Ehli sünnet vel cemaatte günah kavramı içerisinde 3 ayrım var. Nedir onlar; küçük günah, büyük günah ve en büyük günah. İslam insanların Rab’lerine yapmış olduğu hataları bu üç aşamada değerlendiriyor. Sizin Allah’a asi olduğunuz şey ya küçük günahtır, ya büyük günahtır, yada sizi dinden çıkartan küfür ve şirk dediğimiz en büyük günahtır. Biz bunları sırasıyla örneklendireceğiz.

En büyük günahtan başlıyoruz, küfür ve şirk dediğimiz, insana cenneti haram kılan, cehennemi helal kılan günah olan şirk ve küfür eyleminden bahsediyoruz.

قُلْ اِنَّمَٓا اَدْعُوا رَبّٖي وَلَٓا اُشْرِكُ بِهٖٓ اَحَداً

Hiç kimseyi O’na ortak etmem kısmındaki ortak etmem dediği yer dua eylemi. Bakınız, Allah’tan gayrısına dua etmek şirktir ve insanı İslam’dan çıkartan bir şirktir. Buna kim karar veriyor? Allah.

وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونٖٓي اَسْتَجِبْ لَكُمْؕ اِنَّ الَّذٖينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتٖي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرٖينَࣖ

Mü’min: 60 “Rabbiniz şöyle buyurdu: Bana dua edin, kabul edeyim. Çünkü bana ibadet etmeyi kibirlerine yediremeyenler aşağılanarak cehenneme gireceklerdir.”

Ayeti inceleyelim: İmanın şubelerinden bir tanesi de duadır. Bu seferde ibadet kelimesi geçti, ibadet mi genel? Dua mı genel? İbadet genel, dua ondan bir cuz. O zaman buradaki ibadet kelimesine imanın hangi cüzünü koyalım? Buradaki ibadet kelimesi nereye döner? Dua eylemine döner.
Demek ki burada Allah’a dua etmemek, Allah’ın dışındaki varlığa dua etmek cehenneme girmesine sebep oluyor.

Dua ile ilgili 100’e yakın ayet var. Allah’ın en çok değer verdiği ibadetlerden bir tanesi. Bu da karşılığında falsosu olanların şirk diye nitelendirildiği bir ibadettir. O yüzden dua ibadetini Allah’a has kılmamız gerekiyor. Şimdi bunun gibi başka örneklerde var ama biz bunlar ile yetineceğiz vakit darlığından dolayı.

Biz şimdi neye örnek verdik? En büyük günaha, İslam dininden çıkaran günaha örnek verdik. Buda aslında büyük bir günah, ama diğer büyük günahlardan farkı var. Diğer büyük günahlar insanı dinden çıkarmıyor.

Bakın şimdi o rivayet geliyor:
Ebu Zer’den naklen: Ben bir keresinde Nebiyi (s.a.v.) ziyarete geldim; O, üzerinde
beyaz bir elbise olduğu hâlde uyuyordu. (Döndüm) sonra yine geldim. Bu defa uyanmıştı. Nebi şöyle buyurdu:
“Lâ ilahe illellah diyen, sonra da bu inanç üzere ölen hiçbir insan yoktur ki Cennete girmesin. Bunu Cebrail böyle müjdeledi”. – “Ey Allah Resulu, zina etse, hırsızlık da yapsa da mı?” – “Evet, zina da etse, hırsızlık da yapsa”.
Ben tekrar aynı soruyu sordum, aynı cevabı verdi. Üçüncü defa aynı soruyu sorunca
“Evet, zina da etse, hırsızlık da yapsa Cennete gidecektir. Hem de Ebu Zer’in burnu yere sürtse dahi…”

Ebû Abdillah el-Buhârî: Rasulullah’ın söylediği bu “Lâ ilahe illallâh diyen her kul…” sözü, ancak ölüm sırasında yahut daha önceden günahlardan tövbe edip bunlara pişman olduğu ve “La ilahe illallâh” dediği zaman mağfiret olunur da cennete girdirilir, dedi. (Buhari 5827)

Burada büyük günahlardan bahsediliyor, bir insan zina işlediğinde küfür ve şirk eyleminde mi bulunuyor yoksa büyük bir günah mı işliyor? Büyük günah işliyor. Peki zina eden birisi İslam dininden çıkıyor mu? hayır. Neden? Büyük günah çünkü bu.

Büyük günahlarda Allah bunları gerek had cezası uygulandığında o kişiyi temizliyor, gerekse tövbe ettiğinde bu günahları temizleyebiliyor. Hatta, bunların hiçbirini dünyada yapmasa dahi, kıyamet gününde amelleri tartıldığı zaman, eğer zina amelini tartıda kaldıracak bir sevabı varsa yine bundan kurtulabiliyor. Şeytanın burada da bir payı var, dua eylemini Allah’tan başkasına yaptırdığı gibi. Ama din, şari, Allah bazı günahları affedilecek olanlardan değerlendirmiş, bazılarını büyük günah olarak değerlendirmiş, bazılarını da affetmeyeceği günahlar olarak değerlendirmiştir.

Küçük Günahlar

اِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَٓائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّـَٔاتِكُمْ وَنُدْخِلْكُمْ مُدْخَلًا كَرٖيمًا

Nisa 31. Eğer yasaklandığınız büyük günahlardan kaçınırsanız, sizin küçük günahlarınızı örteriz ve sizi şerefli bir yere sokarız.

Şimdi, büyük günahlar ve küçük günahlar ifadesini görüyoruz burada. Küçük günahları affettiren şey burada, büyük günahlardan kaçınılması. Hani hocalar sürekli söylüyorlar ya bir ramazan oruçlu geçirilirse diğer ramazanla olan aradaki günahlar bağışlanıyor. Arefe orucu, hem geçmiş senenin hem gelecek senenin. Muharrem orucu da böyle. İki cuma namazı. Bunlar şeytanın bizden aldığı paylar, ama bunlar küçük paylar. Yani bunlar küçük günahlar. İslam dini şeytanın bu paylarını kısımlara ayırmıştır. Aslında buda bizim için bir rahmettir. Neden? Allah kendisine yapılan her günahı affetmeye de bilirdi. Buda onun rahmetinin genişliğidir.

Sayılamayacak kadar Allah’ın mağfiretini hayatımızın içerisinde görüyoruz. Buda yine Rahmeti gazabını geçen bir rabbimizin olmasından kaynaklanıyor. Allah’a hamd olsun ki sadece ve sadece o büyük günahlar içerisinde en büyük günah dediğimiz şey çok az. Küfür ve şirki buluyoruz orada. İşte biz bizden sudur eden bu tip hadiselerde hepsini aynı kategoriye koyamıyoruz. Kişinin işlemiş olduğu günaha göre edinmiş olduğu bir cürüm var.

Hatta Resulullah döneminde zina suçunu itiraf eden kadın, taşlanarak öldürüldükten sonra Resulullah onun hakkında kötü konuşan sahabesine diyor ki: “Eğer bu kadının tövbesi Medine günahkarlarına dağıtılsa, onlara yetişirdi.” Sen bir insanın ölüm karşısında günahını affettirmeye çalışmasını basit bir şey mi sanıyorsun diyor. Dolayısıyla bir zina suçunun dahi had cezasından sonra affedilebildiğini görüyoruz.

Günahların Taksimi yazısı ilk önce üzerinde ortaya çıktı.

İbadet Deyince Aklınıza Ne Geliyor?

İbadet eşittir kulluk. Peki kulluk ne demek ibadet. Bu tanım doğru oluyor mu şimdi? Siz, bilinmeyen bir şeyi tarif ederken müteradifini alıyorsunuz o kelimenin ve o bilinmeyeni bir kelime ile ifadelendirmeye çalışıyorsunuz ama o kelimede açıklanmaya muhtaç. Yani kulluk ne demek ibadet ne demek? Dolayısıyla kulluk ve ibadet kelimeleri aynı olmasına rağmen, siz kulluğa eşittir ibadet dediğiniz zaman başarılı olmuş olmuyorsunuz. Veya ibadet nedir dediğim zaman, kulluk ne dediğim zaman yine başarılı olmuş olmuyorsunuz.

Biz şimdi Arapça olan bu kelimeye iki şekilde yaklaşacağız. Bir tanesi, ihtiyari kulluk, bir tanesi de icbari kulluk. İbadet kelimesini biz algılayacağız ve kolay yöntem olarak bu iki kavramı kullanacağız. Buraya atıf yaptık, birazdan geleceğiz.

İbadetin tanımında iki tane icmali (anlaşılması kolay), meseleyi dinleyiciye kolayca anlatabileceğimiz bir ifade var. Bir tanesi, kulluk şudur: insandan sadır olan, düşünce, söz, kasıt ve fiillerdir. Şimdi ben bir kulluk tanımı yaptım ama bu icbari kulluğun tanımına mı girer, yoksa ihtiyari kulluğun tanımına mı girer? Bu soruya erken cevap vermeyelim.

Şimdi ikinci tanımı yapalım. İbadetin ikinci tanımı: Allah’ın sevip razı olduğu, açık ve gizli yapılan tüm amellere ibadet denir. Bu ikinci yaptığım tanım acaba icbari kulluğa mı girer, yoksa ihtiyari kulluğa mı girer?

Neden Bu Kadar Tevhid Dersinden Sonra Neden İbadet Kavramına Girdik Sizce?

Biz şimdiye kadar şunu öğrenmedik mi, eğer Allah’tan başka bir varlığa ibadet edersek, ona ortak koşmuş olacağız. İbadetin tüm cüzlerinde Allah’ı birlememiz lazım. Yani, ibadeti Allah’a has kılmamız gerekiyor. Dolayısıyla ibadeti de bilmemiz gerekiyor ki parçaları birleştirmiş olalım.

Şimdi ben size Arapça kelimeler söyledim, bunları bir seferde hemen öğrenemezsiniz, bunlar gerçekten tekrarıyla nakış nakış işlenen kelimeler, yani ihtiyari kulluk ve icbari kulluk.

İhtiyar ne demek normalde, muhtar kelimesine de benziyor, muhtar seçilmiş kişi demek. İhtiyar dediğimizde ise, seçilerek, isteyerek, arzulanarak yapılan ibadeti kastetmiş oluyoruz.

İcbari kullukta da cebren/zorla yapılan kulluğu kastetmiş oluyoruz. O zaman kulluk dediğimiz zaman, ibadet kelimesi aklımıza gelir, ibadet dediğimiz zaman kulluk kelimesi aklımıza gelir. Biz ibadet kelimesini doğru düzgün algılayabilmemiz içinde bunu iki şekilde izah etmemiz gerekiyor, bir tanesi ihtiyari kulluk, bir tanesi de icbari kulluk olarak size tarifini yaptık. Kişiden düşünce, söz, kasıt ve fiil olarak ne sudûr ederse buna bir kulluk dedik ve bununda icbari kulluk olduğunu söyleyebiliriz. Az önce söylediğim Allah’ın sevip razı olduğu gizli ve aşikâr tüm ibadetlere de ihtiyari kulluk dedik.

İkisi arasında ciddi bir fark oluştu şu anda. Orada bir nüans farkı var bunu yakalayabildiniz mi?

Bu tanımlarda bir farklılık var. Ne olabilir, bir tanesinde Allah lafzı kullandık, bir diğerinde kullanmadık, mesela bu birinci farktı. Peki bizim bundan en çok yakalamamız gereken şey nedir. Mesela akşam evimize gittiğimiz zaman ne yapacağız, uyuyacağız. Az önce ne yedik, yemek yedik. Yediğimiz yemekler ve içtiğimiz içeceklerden sonra lavabo ihtiyacımızı görüyoruz. Mecbur, evet. Allah’ın bizi yaratırken bizden sudûr edecek bazı düşünceler, sözler, kasıtlar ve fiilleri rabbimiz bize mecburen, icbari olarak vermiş. Bizim bunlarda seçme hakkımız yok. Biz mecburen tuvalete gideceğiz, mecburen uyuyacağız, biz mecburen ihtilam olacağız, biz mecburen nefes alacağız. Peki bunlar kulluk mudur? Evet, bunları Allah istemiştir ve bizden de sudûr ediyor. Bunları Allah bu şekilde olmasını istemiştir ve bu şekilde de oluyor. Buna hayır diyebilecek var mı? Hayır. Çünkü bu icbari bir kulluktur, bu olmak zorundadır. Burada sizin ihtiyarınız yoktur. Ben uyumam diyemiyorsunuz, içmem diyemiyorsunuz. Sizden bunlar mecburen sudûr ediyor. Muhakkak bir düşünme eylemi yapacağız, muhakkak bir niyet taşıyacağız. Kaçarı yok, işte bunların hepsi icbari kulluktur, zorunlu kulluktur. Yapmak zorundayız, bunları Müslümanım diyende yapar, gayrı Müslim’de yapar, ateistte yapar. Binevi bu noktada bütün insanlar Allah’ın kullarıdırlar ve evren canlısıyla, cansızıyla, inananı ile inanmayanı ile bu kulluğu yerine getirir. Mesela güneş bir kuldur. Kulluğuda ışık ve ısıdır şu ana kadar bildiğimiz, manyetik etkiler de var mesela bunlarda konuşuluyor. Ona göre namaz vakitlerini tayin ediyoruz, birçok kulluğu var mesela güneşin en son işte tekrardan batıdan doğacak kendisi. Peki bu kulluğu ihtiyari mi icbari mi? İcbari bir kulluk bu.

Peki, siz eve gittiğinizde, uyuduğunuzda, eğer bu bir kulluk eylemiyse, bununla birlikte sevap alıyor musunuz? Burada bir sevap varsa Müslüman olmayanında bu sevabı alması gerekir, ama sevap Müslümandadır, hayvanlarda uyur. Normalde bir insan uyuduğunda icbari olduğundan dolayı bu adama bir ecir olmaz, çünkü zaten bu adama ne oldu mecburdu. Mecbur olunan bir şeyde ihtiyari kulluk söz konusu olmaz. İcbari kullukta bu böyledir. Ama ihtiyari kulluk neydi, Allah’ın sevip razı olduğu gizli ve açık ibadetlerin hepsi dedik. İkisi arasındaki fark büyük.

Peki burada hangi kul övülür, icbari kul mu, ihtiyari kul mu?

Firavun icbari kulluğunu yerine getirmiyor muydu? Evet bizimle ortak paydada icbari kulluğu yerine getiriyordu, ama ona bir fayda sağlamıyordu. Çünkü zaten Allah bunu böyle takdir ettiği için daha insanı yaratmadan önce, bu şekilde bir kul belirlemiş. Böyle yapmasını istemiş, yorulduktan sonra uyumasını istemiş. O kulda bunu yerine getiriyor. Ama icbari, cebren. Dolayısıyla buda bir kulluktur ama icbari bir kulluktur.

Evrendeki bütün varlıkların Allah’ın karşı konulamaz yasalarına boyun eğmiş bir halde işlevlerini sürdürmeleri zorunlu ibadet olup bazı ayetlerde bu ibadet söz konusu varlıkların “Allah’a secde etmesi” şeklinde ifade edilmiştir (meselâ bk. el-Hac 22/18; er-Rahmân 55/6). İradeye bağlı ibadet ise akıl sahibi varlığın hür iradesiyle yapması istenen, bu sebeple de sorumluluğa, mükâfat veya cezaya konu olan kulluk şeklidir.

Şimdi mesela iki tanesini örnek vereceğim, çok var aslında.

Meryem 93. “Göklerde ve yerde onların tümü, Rahman (olan Allah’a) yalnızca abd (kul) olarak gelecektir.”

Ra’d 15. Göklerde ve yerde bulunanlarda, onların gölgeleri de sabah akşam, ister istemez, sadece Allah’a secde ederler.

Ağaçların secdeleri gölgesidir, o gölde güneş ona arkadan vurduğunda ağaç secde eder. Farklı bir yerden vurduğunda secdesinin yeri değişir ama yere kapaklanır orada ağaç. Bunun gibi, Kuran-ı kerim’de birçok ayeti kerimde, fen bilgisinde bize cansız varlıklar olarak öğretilen ama kendi iç dünyalarında canlı olan güneş, ay hatta bir taş parçası dahi, evren sema, arş keza ve diğerleri aslında Kurani bakış açısında Allah’ın bir kulu. Güneş bir kul, ay bir kul, sema bir kul, arş veya kürside keza böyle. Zamanda bir kul, zaten zamana sövmeyin diyor.

Dolayısıyla, Allah’ın dışındaki her şey bir kuldur. Yani, geriye hiçbir şey kalmıyor Allah’tan başka. Her varlık Allah’ın bir kuludur.

Peki, güneşin, ayın, ağacın, insan ve cinden farkı nedir? Sorumlu olmamaları. Çünkü sorumlu olacak irade onlara verilmemiş. Yani, insan ve cin dışında ki varlıklarda ihtiyari sorumluluk, icbari sorumluluk, ikisi de cem olmasına rağmen insan ve cin dışındaki varlıklarda sadece icbari kulluk söz konusu olmuş olur. İster isteyerek ister istemeyerek gelin de zaten isteyerek gelmeleri söz konusu. Yani, güneşin kulluğunda iradesi olmadığı için, ben bugün doğamıyorum, doğmak istemiyorum, yorgunum gibi bir cümle duyamazsınız veya Ay’da da böyle bir şey olmaz. Harley kuyruklu yıldızı 75 yılda bir geçecekse, ekinoks 21 aralıkta olacaksa bunlar illaki icbari olarak gerçekleşecektir. Ama velakin bize gelince ve kuldaşlarımız olan cinlere gelince bizlerdeki olan bu ihtiyar bizim kulluk serüvenimizi oluşturan ana temadır. Yani bize verilen bu ihtiyar, seçme hakkı, irade, bizim ya başımızın belası olacak yahut ta bizi, meleklerden üstün dediğimiz, meleklerle eşdeğer dediğimiz, veyahut diğer cümlelerle ifadelendirilmeye çalışılan meleklerin dahi gıpta ettiği üstün bir makama bizi ulaştıracaktır.

Dolayısıyla bizim ibadetteki yaptığımız bu tanım, bizim ne yapmamız gerektiğini ve neler yapmamız gerektiğini bize öğretmede fayda sağlayacaktır.

İbadet kelimesinin eş anlamlısı ne demiştik, kulluk. Biz bunu bununla tarif ettiğimiz zaman başarılı olmuyoruz, o zaman ibadeti tanımlamamız gerekiyor. Peki tanımlarken kaç şekilde tanımlarız dedik, iki şekilde tanımlarız dedik. Önce bir başlık attık, icbari ve ihtiyari kulluklar ve sonra tanımlar yaptık. Bu tanımlara bunların altından hangilerini koyabileceğimizi sorduk ve dedik ki: insandan sudûr eden söz, kasıt, düşünce, fiil ne varsa hepsi icbari kulluğun altındadır. Ama, Allah’ın sevip razı olduğu, gizli ve aşikâr bizden sudûr eden ne varsa, bunlar Allah’a ibadettir dedik.

Peki, ihtiyari kulluk olarak uyguya yaklaşabilir miyiz? Yani icbari olarak Allah’ın sevip razı olduğu bir pozisyona getirebilir miyiz? Evet. Nasıl yaparız biz bunu? Şimdi bir kere bizim vücudumuzun üzerimizde hakkı var deriz. Bu hakkı ödemek içinde onun uykuya ihtiyacı var deriz, yatsıdan sonra çok önemli bir işimiz yoksa mümkün olduğunca erken yatmaya çalışırız, çünkü gecenin son üçte birinde kalkma hedefimiz vardır. Böyle bir hedefimiz yoksa sabah namazında cemaate gitme hedefimiz vardır. Bütün bu uykusuzluk ve yorgunluk bizi bunlardan alıkoyabilir. Öyleyse ben bu bilinçle yattığım zaman yatarken de yatmadan önce de ellerimle avucumu açıp felak, nas ve ihlas surelerini okuyup vücudumla üç kere sıvazlarsam, yattıktan sonrada uyku pozisyonundayken ayetel kürsü okursam, yattığım zamanda sağ tarafıma yatarsam, abdestli yatmaya da gayret edersem, övülen bir ibadet olduğu için yatarken. Bütün bunları da yerine getirirsem, bu ibadet artık ihtiyari olur. Hiçbirini yapmayabilirdim dimi, özgürdüm, ama isteyerek yaptım. Bu sefer icbari olan, fıtratımda var olan o uyuma duygusu Allah’ın bana vermiş olduğu bu uyku eylemi, benim bu ihtiyarımla birlikte Allah’ın sevip razı olduğu gizli ve aşikâr bir ibadet haline dönüşmüş oluyor.

Ama velakin benim az önceki söylediklerimin hepsinin delili olması lazım. Bunların hiçbirinin delili olmasaydı, ben bunların hiçbirinin sevabını alamazdım.

Şöyle bir örnek vereyim, yatsı ezanı okunduğunda icbari olarak mı namaza gidiyoruz, ihtiyari olarak mı? İhtiyari olarak. Bundan ecir alıyor muyuz? evet. Peki yatsı namazı kılmadan önce, dört rekâtlı sünneti kılınıyor doğru mu? Normalde bu icbari mi ihtiyari mi? İhtiyari. İstesem kılmam. Peki ben bu namazı kıldım, sonra farzı kılacağım. İkisinden de ecir alıyor muyum ihtiyari olduğu için? Hayır. Çünkü delili yok. Farzdan önceki dört rekâtın delili olmadığından dolayı, burada her ne kadar eylem ihtiyari olmuş olsa da buradan ecir alamayız.

Mesele yatsı namazı meselesi değil şu anda, ne meselesi? Delil olup olmaması meselesi. Dolayısıyla senin ihtiyari olarak Allah için senden sudur edecek, düşünce, söz, kasıt ve fiiller, Allah’ın sevip razı olduğu ne varsa, bunlarında islam şeriatında karşılığı olması lazım, delili olması lazım. Eğer bunun bir delili yoksa sen burada Allah rızasını gözetiyor olsan dahi, Allah’ın delil indirmediği bir düşünceyi, sözü, kastı veya fiili sudur ettirdiğin için kendinden sen ondan bir ecir alamayacaksın. Buda Allah’ın sevdiği, senin de isteyerek severek yaptığın bir eylem değil bak. Delilini bulduğun eylem. Çünkü insanlar bidatleri, delili olmayan şeyleri severek yapıyorlar. Benim severek yapmam veya bir milyon kişinin yapıyor olması, bunu geçerli kılmıyor, Allah’ın sevip razı olduğu bir amel haline dönüştürmüyor. Her ne kadar ihtiyari olmuş olsa da nasıl icbaride o fayda sağlamıyordu, burada ihtiyaride de delil yoksa ona bir fayda sağlamıyor. Burada Allah’ın sevip razı olduğu şey nedir? İndirdiğidir. İndirmediği sevip razı olduğu şey olabilir mi? Mesela ruhbanlığı kim çıkardı? Allah mı indirdi onlara? Onlar çıkardı. Dinde yoktu böyle bir şey, yerine de getiremediler, halada getiremiyorlar. Kiliseler arasında tüneller var, cinsi ilişkileri tamamlamak için veya pedofili var veya diğerleri var.

Yani insanların kendilerinden çıkardığı, hoş gördüğü veya bir alimin çıkardığı, fark etmez. Delili yoksa onu da reddederiz, bunu bir alim çıkardı diye hemen kabul etmeyiz. İnsanların çoğu yapıyor diye de yapmayız. Bununda bir delili olması lazım ki sende o anda ondan bir sevap alabilesin.

Şimdi burayı da aldıktan sonra soru varsa başka bir anlatıma devam edeceğiz.

Bakınız o zaman ibadet deyince, namaz mesela bir ibadettir doğru. Ama tek doğru mu? Değil. En önemli ibadet mi evet. O zaman ibadet dediğimiz zaman insanın tamamen hayatını düşünmemiz gerekiyor. İbadet eşittir 24 saat aslında. Bakın şu bilgiyi aldıktan sonra hayat size mutlu gelmeye başlayacak. Çünkü kalabalıklara sıkıştırılmış olan bir ibadette, siz sadece umreye gittiğinizde veya hacca gittiğinizde veya ramazan geldiğinde veya o ibadeti yerine getirdiğinizde ibadet ettiğinizi hissediyorsunuz dimi. Oysaki şu tanımları yakaladıktan sonra, bu işi bu şekilde öğrendikten sonra 24 saatiniz ibadet haline geliyor. 24 saatinizi sevap haline dönüştürecek bir imkân sunuyor size. İnsan 24 saatin kaçta kaçını uyuyarak geçirir? 8 saat, 6 saat.

Şimdi 8 saat uyuduğumuzda ibadet etmiş olacak mıyız? Evet. O uyku eylemini, onun için icbari kılınan o eylemi Allah’ın istediği bir şekilde başladığı, kalktığında da “Elhamdülillâhillezî ahyânâ ba‘de mâ emâtenâ ve ileyhi’n-nüşûr” diye kalktığında. Yani “öldükten sonra beni dirilten Allah’a hamdolsun” zikriyle o yataktan kalktığında, 8 saatte uyusa, 6 saatte uyusa o ibadet etti. Namazın ibadeti ile uykunun ibadeti arasında normalde bir fark yok, sadece aralarında derece farkı var. O eylem, namaz kadar kıymetli bir eylem değil, ama Allah’ın razı geldiği ve kendisine sevap yazacağı bir ibadettir uyku eylemi.

Bu tuvalet içinde geçerli, hanımı ile cinsi münasebet yaparken de geçerli. Hadiste kişinin eşiyle cinsi münasebet etmesi sevaptır diyor, sahabe şaşırıyor, nasıl olur diyor. Hem biz cinsi ihtiyacımızı gidereceğiz hem de sevap kazanacağız. Allah resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) ona” siz bu eylemi haram yoldan giderseydiniz size günah yazmayacak mıydı” diyor. Siz bunu helal yoldan giderdiğiniz için bu eylem size sevap olarak yazar.

Kardeşim, o kadar bonkör bir din ki, senin 24 saatini Allah’ın sevdiği bir ibadet haline getirip, yani icbaren sende var olan fıtraten sende var olan duyguları ortaya dökerken, hareket ettirirken, belirli şartları sen yerine getirdiğin zaman, istediği şekilde Allah’ın, onları ibadet haline dönüştürüyorsun. Gerçekten bu şekilde zevkli bir din haline geliyor. Bakışında böyle, tefekküründe böyle. Mesela tefekkür, insan en çok trene böyle yaslandığı zaman, dışarı baktığı zaman düşünür böyle, genelde bu örnekler verilir. İnsan tefekkür ederken bile ibadet eder, sevap yazar, ama neyi düşünürken? Burası önemli. İşte bu, senin orada ihtiyarın, seçiminde bulunduğun yer senin orasıdır.

Dolayısıyla bunlar bize zaten fıtraten verişmiş, kaçarımız yok. Bunları heba etmememiz gerekiyor. Bunları heba ediyoruz biz. Mesela bunları ilk defa duyan birisinin ne düşünmesi gerekiyor normalde. Ya ben 40 yıldır tuvalete gidiyorum yani buradan sevap elde edecekmişim ama edememişim.

Şöyle bir örnek verelim, bir kimse birisinin cenaze namazını kıldığında, bir kırat kadar sevap kazanır. Cenaze namazını kıldıktan sonra, defin işlemlerine de giderse iki kırat sevabı vardır. Sahabe soruyor bir kırat nedir ey Allah’ın resulü, Uhud dağı kadardır diyor. Şimdi bu rivayeti yaptığı zaman sahabenin bir tanesi şaşırıyor, bunu duymamış daha önceden. Daha sonradan bunun gerçekten böyle olduğunu öğrendiğinde, çok sevaplar kaçırmışız diyor, üzülüyor. Dolayısıyla 24 saatlik kulluk bilincini yakaladığımız zaman gerçekten çok güzel sevap elde etmeye başlayacağız, hayattan daha çok zevk almaya bakacağız, daha bilinçli olacağız, Allah’a daha yakın olmaya çalışacağız, bizden sürekli bir şekilde kulluğumuzu geliştirebilecek alanlar oluşturmaya çalışacağız, çalışacağız, çalışacağız.

Dolayısıyla, ibadet sadece namaz, oruç, zekât yani İslam’ın şartları dediğimiz bilinen şeyler değildir, kuldan sudur eden ne varsa bunlar bir ibadettir, kulluk eylemidir. Ama bunların bir kısmı icbaridir/zorunludur. Bizimde öğrendiğimiz şeriattan, nasdan, indirilenden, kitap ve sünnetten öğrenebildiğimiz o bilgilerle bu icbari kulluğumuzu öğrendiğimiz, fıtratımıza yerleştirilen bu eylemlerin hepsini sevap haline dönüştürecek bir potansiyele sahibiz. Hayatımızın tamamını kuşatan bir eylem olduğu bilincinde olabiliriz. Dolayısıyla insan ister istemez bir kuldur, yani şu an aslında, Yahudiler de Hristiyanlar da Deistler de Teistler de hepsi de aslında ister istemez bir kuldur ve konulan yasalar üzerine hareket etmektedir. Aslında bundan kurtuluş yoktur. Aslında bundan kurtuluş yoktur. Mesela ölüm emrini yerine getirmek zorundalar, kaçarları yoktur. Aynı onun gibi kulluk eylemlerinde de kaçarları yoktur kardeşler.

Siz bunu öğrendikten sonra gidip kendi çevrenizde test edin mesela, ibadet deyince genelde insanlar İslam’ın şartlarını sayacaklardır ve bunlara birkaç tane ilave edeceklerdir. Bu kısır bir ibadet duygusu, ibadet tanımı eksikliğidir. Bu eksiklik, o kişiye ne kaybettirir? İbadet tanımındaki eksiklik sana Allah’a olan kulluktaki eksikliğini de beraberinde getirecek. Sen belirli zamanlara kalıplaştırarak sokuşturulmuş, sıkıştırılmış, belirli alanlara sadece ve belirli figürlerle, ritüellerle Allah’ı razı edeceğini düşünüyorsun. Ama şu bakış açısında çok geniş bir ibadet kavramını yakalamış oluyorsun ve Allah’a da çok geniş bir şekilde birçok alanda ibadet edebilecek bir alanı hissedebiliyorsun. O yüzden aslında insan ister istemez bir kuldur. Bizde öyleyiz, ama velakin bizim burada sair insanlardan elde edeceğimiz bir bilgi vardır oda bu yapmış olduğumuz tariftir.

Şu cümle ne demek istiyor: Her ibadet eden abiddir, her abid ise muvahhid değildir. Mabed, ibadet edilen yer demektir, mabud ibadet edilen, abid ise ibadet edendir. İbadet, abid, mabed, mabud. Hepsi Arapça kelimeler, hepsinin birbiriyle bağıntısı var. Yani bu mecburen ibadet edenler abiddir, ama her abid muvahhid yani tevhid ehli değildir. Ateistlerde, Mekkeli müşriklerde abiddir, ama muvahhid değillerdir. İnsanoğlu abiddir, ibadet eder mutlaka, ama şu âna kadar yapmış olduğumuz derslerde gördüğümüz tevhid eylemin gerçekleştirmedi zaman, bu sefer Allah’ın sevip razı olduğu, şeriatta var olan ibadetleri yerine getiriyor dahi olsa yine bundan bir fayda sağlayamaz.

Tevhid bütün ibadetleri geçerli kılan bir eylemdir, imanı geçerli kılan tevhid dir. İbadetin sadece ve sadece Allah’a yapılmasıdır. O yüzden burada abidlik aslında övülen bir mesele değildir. Allah’ın istediği bir şekilde abidlik övülen bir şeydir, yani muvahhidlik.

Bir adam yatsı namazının farzını kıldığın zaman, ihtiyari bir eylem gerçekleştirir, ama başka bir ibadette mesela korku, kurban ibadeti, Allah’a ortak koşan birisi bu eylemden fayda görmez o zaman. İşte tevhid’in buradaki tüm ibadet çeşitlerine etkisi var. Şunlardan fayda sağlamak istiyorsa, yani 8 saatlik uyku eyleminden sevap hanene bir şeyler eklemek istiyorsan tevhidin olması gerekir. Tevhid yoksa sağdaki defter kapanmış, tekrardan la ilahe illallah bilerek isteyerek söylenmediği zaman defter açılmıyor. Ama bu adam namaz kılıyor, oruç tutuyor, yine de açmıyor, tevhid yoksa.

Dolayısıyla bizden sudur edecek istediğimizle ortaya koyduğumuz eylemlerinde beri taraftan da tevhid ile desteklenmesi lazım. Şimdi bu puzzle’ın bir tanesini daha yerine oturttuk.

Mekkeli müşriklerde ibadet konusunda bir problem var mıydı, adamlar cayır cayır ibadet ediyorlardı. Mesela, Mekkeli müşrikler Allah’tan gayrısına ibadet ederek ortak koştular. Hangi ibadette ortak koştular? İbadetlerde gidip te Lat’a veya Uzza’ya secde etmediler, bu yüzden müşrik olmadılar, ibadet ettiler ki müşrik oldular, bu belli çünkü Allah’ın şirk dediği bir eylemi gerçekleştirmişler. Ama acaba hangi eylemi sunmuşlarda bu durum gerçekleşmiş. Din bunu saklamamış ki onlara kafirde demiş, müşrikte demiş, onlarla savaşın demiş, peki onun vartalarını anlatmamış mı kitabında? Elçisi bunu ismi geçmiş? Müslümanın kendisini koruması için bunu da anlatması gerekmez mi? Mekkeli müşriklerin düşmüş olduğu bu hataya senin de düşmemen için bunları da anlatması gerekmez mi? İbadetin hangi cüzünde ortak koşmuşlar? Secde mi ettiler, rükû mu ettiler. Bunların en büyük belası Allah’tan gayrısını şefaatçi edinmeleri oldu, vesile edinmeleri oldu. Yani Allah’tan gayrı vesile edinmekte bir ibadettir, şefaatte bir ibadettir, vesile, dua ibadettir. İşte Mekkeli müşriklerde bunlar en çarpıcı olan Allah’tan gayrısına sundukları ibadetlerdir. Öyleyse bunlarda abiddi ama muvahid olan abidler değillerdi. Mabudları Allah mıydı? Evet. Sadece o muydu? Değil. Ama en çok ibadet ettikleri mabudları O’ydu.

İbadetlerin tüm cüzlerinde ortak koşmuyorlardı ki Allah’a. Dolayısıyla mabud olarak Allah’ı kabul ediyorlardı. Ama velakin, Allah’ın şirk dediği eylemlerde, nitelediği eylemlerde, başkasına ibadet ettikleri için ki biz o başkalarını da biliyoruz. O yüzdende ortak koştuklarını söyleyebiliyoruz. O yüzden ibadet kavramlarını iyi bilmemiz lazım.

وَيَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللّهِ مَا لاَ يَضُرُّهُمْ وَلاَ يَنفَعُهُمْ

Ve onlara fayda ve zarar vermeyen Allah’tan başka şeylere kulluk (ibadet) ediyorlar. (Yunus 18)

Adamların hayatlarında ibadet var, bu ibadetlerinde bir kısmını Allah’tan gayrısına yaptıkları için Allah o eylemleri şirk olarak nitelendirmiştir.

İbadet Kavramı yazısı ilk önce üzerinde ortaya çıktı.

Bu hakların en büyüğü Allah’ın insanlar hakkı üzerinde olan ibadetin yalnızca O’na yapılmasıdır. Ve mertebe mertebe haklar belirlenmiştir.

Her hakkın mutlaka yerine getirilmesi gerekir ancak ilk üzerimize vacip olan hak Allah’ın hakkıdır sonrasında ise ana baba hakkıdır. Bizim insanların haklarını yerine getirmemiz güzel bir şey ancak Rabbimizin hakkını yerine getirmediğimiz de bunların hiçbir değeri kalmıyor.

Allah’ın ve Rasulunun (a.s.v) inanan babalar üzerinde taktir ettiği haklardan birisi de yeni doğan evladının hakkıdır. Bu hakların tespiti de ayet ve sahih hadislerle olması gerekir. Aksi taktirde evladımızın haklarını yerine getirdiğimizi zannederek aslında bidat olan, Allah katın hiçbir değeri olmayan ameller işleyebiliriz. Bizde gücümüz yettiğince delilleriyle beraber bunları zikretmeye çalışacağız. Başarı Allah’tandır.

Öncelikle çocuğun bir rızık olduğunu hem dünyevi hem de uhrevi faydasını bilmek gerekir. Çünkü doğan çocuk rızkı ile gelmektedir. Bu vesileyle ailesi de rızıklandırılmaktadır.

‫‫وَلَا تَقْتُلُٓوا اَوْلَادَكُمْ خَشْيَةَ اِمْلَاقٍۜ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَاِيَّاكُمْۜ اِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْـًٔا كَب۪يرًا

Fakirlik korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyin. Onların da sizin de rızkınızı biz veriyoruz. Şüphesiz onları öldürmek, pek büyük bir günahtır. (İsrâ, 31)

Ahirete dönük çocuğun faydası ise öldükten sonra o evladımızın yapacağı amellere ortak olmamızdır. Nitekim sahih hadiste şöyle buyurmaktadır:

“İnsan ölünce şu üçü dışında amellerinin sevabı kesilir: Sadaka-i câriye, faydalanılan ilim, arkasından dua eden hayırlı evlât.” (Müslim Vasiyye 14) Hayırlı bir evlat temennisi ancak üzerime hak olan şeyleri yerine getirerek mümkün olur.

Yenidoğan Çocuğun Babası Üzerinde Haklarını Şu Şekilde Sıralayabiliriz

1-) Yeni Doğmuş Bebeğin Ağzına Hurma Verme:

Ebu Musa (r.a) şöyle dedi:

“Benim bir oğlum doğdu, ben onu Nebi (a.s.v)’e getirdim. Nebi (a.s.v) hurmayı çiğneyip onun ağzına koydu. Çocuğa bereketle dua etti ve onu bana geri verdi…” Buhari 6150, Müslim 2145/24

Bir başka hadisi şerifte:

… Ümmü Süleym (r.a) bir erkek çocuk doğurdu. Enes (r.a) dedi ki: Ebu Talha (r.a) bana:

−Bu çocuğu, Nebi (a.s.v)’e götürene kadar muhafaza et! dedi. Enes (r.a)’da çocuğu Nebi (a.s.v)’e kadar götürdü. Ümmü Suleym (r.a) Enes (r.a) ile beraber birkaç hurma göndermişti. Nebi (a.s.v) çocuğu aldı ve şöyle buyurdu:

−“Onunla beraber bir şey var mı?”

−Evet, birkaç tane hurma var dediler. Nebi (a.s.v) o hurmaları aldı, onları ağzında çiğnedi sonra çiğnenmiş hurmaları kendi ağzından alıp bebeğin ağzına damağına gelecek şekilde koydu ve çocuğa Abdullah ismini verdi. (Buhari 5548, Müslim 2144/23)

2-) Güzel İsim Koymak:

Güzel isim koymak yine baba üzerine bir haktır. Güzel isimden kast edilen ise insanın kendisinin beğendiği değil Kuran ve Sünnette ters olmayan, güzel bir mana barındıran isimlerdir. Maalesef günümüzde bu noktada Müslüman anneler ve babalar hataya düşmektedirler. Sevdiği futbolcunun ismini, sanatçının veyahut daha ileri giderek kafirlerin isimlerini çocuklarına verebilmektedirler.

Abdullah İbni Ömer (r.a) şöyle dedi: Rasulullah (a.s.v) şöyle buyurdu:

“İsimlerinizin Allah’a en sevgilisi, Abdullah ve Abdurrahman isimleridir.” (Müslim 2132/2, Ebu Davud 4949)

3-) Gücü Yeten Kimsenin Akika Kurbanı Kesmesi:

Selman bin Âmir (r.a) şöyle dedi: Rasulullah (a.s.v) şöyle buyurdu:

“Çocuğun doğumuyla beraber akika vardır. Onun adına akika kurbanı kanı dökünüz ve çocuktan da ezayı gideriniz! (Yani çocuğun saçını kesiniz!)” (Buhari 5549)

Gücü Yeten Kimse Erkek İçin İki, Kız İçin Bir Tane Akika Kurbanı

Aişe (r.a) şöyle dedi: “Rasulullah (a.s.v) oğlan çocuğu için iki tane birbirine denk koyun ve kız çocuğu için de bir tane koyun kesilmesini emretti!” (Tirmizi 1513)

Akika Kurbanı Doğumun Yedinci Günü Kesilir:

Semure (r.a) şöyle dedi: Rasulullah (a.s.v) şöyle buyurdu: “Her doğan çocuk akikasına rehindir! Akika kurbanı doğumun yedinci günü kesilir, yedinci günde çocuğun ismi konur ve yedinci günde çocuğun başı tıraş edilir!” (Ebu Davud 2838)

4-) Bebeği Saçını Tıraş Edip Ağırlığınca Gümüş Tasadduk Etmek:

Ali bin Ebi Talib (r.a) şöyle dedi: Rasulullah (a.s.v) Hasan için akika kurbanı kesti ve şöyle buyurdu:

“Ey Fatıma! Hasan’ın başını tıraş et ve saçın ağırlığınca gümüş tasadduk et!” Bunun üzerine Fatıma (r.a) kesilen saçı tarttı. Saçın ağırlığı bir dirhem veya bir dirhemden daha az gelmişti. (Tirmizi 1556)

5-) Sünnet Ettirmek:

Yeni doğan çocuğun sünnet edilmesine gelince, bu fıtratın sünnetlerindendir. Çocuğun temizliği ile ilgili olduğundan dolayı sünnet, yerine getirilmesi gereken görevlerdendir.

“Beş haslet fıtrattandır: Sünnet olmak, kasık kıllarını traş etmek (etek traşı olmak), koltuk altı kıllarını yolmak, tırnakları kesmek ve bıyıkları kısaltmak.”

(Buharî; hadis no: 5550. Müslim; hadis no: 257).

Sünnet etmek en fazla buluğ çağına kadar ertelene bilir. Bununla beraber ne kadar erken yaşta yapılması çocuk için en efdal olanıdır.

Saîd bin Cübeyr (r.a) şöyle dedi: “Abdullah ibni Abbas (r.a)’ya Nebi (a.s.v) vefat ettiğinde sen yaşça kim gibiydin? denildi. Abdullah ibni Abbas (r.a)’da şöyle dedi:

−Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in vefat ettiğinde ben sünnet olmuştum. İnsanlar çocuklarını, buluğ çağına erişene kadar sünnet ettirmezlerdi!  (Buhari 6238)

Yeni Doğan Bebeğin Kulağına Ezan Okunup İsmi Söylenir Mi? Bazı ilim ehli kimseler fazilet babından çocukların kulağına ezan ve kamet okumayı güzel görmüşlerdir. Ancak bu konu hakkında tek bir sahih hadis varit olmadığından dolayı babanın böyle bir sorumluluğu yoktur.

Bu konu da zayıf hadislere örnek verecek olursak:

‫‫عن أَبِي رَافِعٍ قَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَذَّنَ فِي أُذُنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ حِينَ وَلَدَتْهُ فَاطِمَةُ بِالصَّلَاةِ

‫‫رواه الترمذي ( 1514 ) وأبو داود ( 5105 ) .

Ebu Rafi anlatıyor: “Fatıma Hasan’ı dünyaya getirdiğinde Rasulullah’ın onun kulağına namaz ezanı gibi ezan okuduğunu gördüm.” (Tirmizi 1514 Ebu Davud 5105)

Hafız İbni Hacer: ‘’ Bu Asım bin Ubeydullah’a aittir. Ve o zayıf bir ravidir.’’ Birileri de El-Elbani (r.h) bu hadisi şahitlerle hasen mertebesine çıkardığını söyleye bilir ancak El-Elbani (r.h) bazı malumatlara ulaştıktan sonra bu hadisin şâhid olarak kullanılamayacağına kani olup bu hükmünden dönmüştür. Ayrıntılı bilgi için Silsiletu Ed-Daife 321 ve 6121 numaralı rivayetlerin tahricine bakabilirsiniz.

Muhammed Karasu 25/03/2025

Yenidoğan Çocuğun Baba Üzerinde Ki Hakları yazısı ilk önce üzerinde ortaya çıktı.

“Bazı kimseler hasta ziyaretinde hastaya vermek için yanlarında bir demet çiçek getirmeye önem veriyorlar

Bazıları çiçek demetinin üzerine acil şifa dileklerini bildiren ifadeler yazıyorlar. Onlara göre bu, hastaya verilecek en iyi şeydir.

Bir çok kişi bilmektedir ki bu taklit (hastaya çiçek verme adeti) bize Hristiyan ülkelerden gelmiştir halbuki bizim onlara benzememiz yasaklanmıştır Yahudilere ve Hristiyanlara benzemek haramdır.

Böyle kimselerin durumu bir hayli ilginçtir !

Hastaya günahlarından temizlenme, rahmet, mağfiret ve afiyet duasını, kuru ifadelerle ne öne alınabilen ne de geciktirilebilen dileklerle değiştirdiler !

Kur’an ayetlerinden ve Resulullah’ın hadislerinden oluşan meşru rukyeyi, bir veya iki gün sonra solabilen bir demet çiçekle değiştirdiler !

Allah’ım bizi doğru yoluna ilet gazap edilenlerin ve sapanların yoluna değil. Amin.”

Hasta Ziyaretleri İle Alakalı Çok Veciz Bir Tespit yazısı ilk önce üzerinde ortaya çıktı.