Bu makalemizde sehiv secdesi hakkında topladığımız malumatları sizler için paylaşıyoruz.
Sehiv Secdesinin Anlamı
- Secde (lugat olarak): Boyun eğmek ve tevazu göstermek. (Lisânu’l-Arab, 2/1942).
- Sehv (lugat olarak): Bir şeyi unutmak, ondan gaflet etmek, kalbin başka bir şeye kayması. (Lisânu’l-Arab, 2/2137).
- Namazda sehv: Namazın bir bölümünden gaflet etmek.
- Şer‘î manası: Namazın sonunda veya selamdan sonra yapılan secdedir. Bunun amacı, namazda meydana gelen kusuru gidermektir. Bu kusur; farzlardan olmayan bir emredilen şeyi terk etmek yahut kasıtsız olarak yasaklanan bir şeyi yapmakla olur. (el-Mawsûʿatu’l-fiqhiyyetu’l-Kuwaytiyye, 2/234).
Sehiv Secdesinin Meşruiyeti
- Ebu Hureyre (r.a.)’den rivayet: Rasulullah (s.a.v.) şöyle buyurdu:
“Namaz için ezan okunduğunda şeytan arkasını dönerek kaçıp yellenir ki ezanı duymasın. Ezan bitince geri gelir. Kamet getirilince yine kaçar. Kamet bitince tekrar gelir. Sonra kişi ile kalbi arasına girip: ‘Şunu hatırla, bunu hatırla’ der. Halbuki onları hatırlamıyordu. Böylece kişi, kaç rekât kıldığını bilemez hale gelir. Sizden biri üç mü yoksa dört mü kıldığını bilemezse oturduğu halde iki secde yapsın.” (Buhârî, 1231; Müslim, 389) - Abdullah b. Buhayne (r.a.)’den rivayet: Rasulullah (s.a.v.) öğle namazında oturuşunu unutarak kalktı. Namazı tamamladığında oturduğu yerde tekbir alarak iki secde yaptı, sonra selam vermeden önce oturduğu yerde secde etti. Cemaat de onunla beraber secde etti. Bu, unuttuğu oturuşun yerine geçti.(Buhârî, 1234; Müslim, 570)
Sehiv Secdesinin Sebepleri
Sehiv secdesinin sebepleri özetle üçtür (İbn Teymiyye, Mecmûʿu’l-Fetâwâ, 33/33):
- Namazda eksiklik (ama rükün olmamalı); mesela ilk teşehhüdü unutmak.
- Namazda fazlalık; mesela yanılarak bir rekât fazla kılmak.
- Namazda şüphe; mesela üç mü dört mü kıldığından emin olamamak.
Şüpheye Dikkat Edilmeyecek Haller
Müslüman şu durumlarda şüpheye aldırmaz:
- Şüphe sadece hayal ve vesvese ise.
- Sürekli şüpheye düşüyorsa, her ibadette aynı oluyorsa.
- İbadet bittikten sonra şüphe ederse, önem vermez; ancak kesin olarak emin olursa o zaman gereğini yapar.
Sehiv Secdesinin Hükmü
Sehiv secdesi vaciptir. Çünkü Rasulullah (s.a.v.) onu emretmiş, (hata ettiğinde) sürekli yapmış, hiç terk etmemiştir. (İbn Hazm, el-Muhallâ, 4/160-161)
- Hadis: Mugîre b. Şu‘be’den rivayetle Rasulullah (s.a.v.) şöyle buyurdu:
“İmam iki rekâttan sonra kalkarsa ve henüz tam doğrulmadan hatırlarsa otursun. Eğer tamamen doğrulduysa geri dönmesin, sadece iki secde yapsın.”
(Ebû Dâvûd, 909; El-Elbani: sahih)
İmamın Sehvi
Eğer imam sehiv yaparsa:
- Sehiv secdesi yapar, cemaat de onu takip eder.
- İmam sehvi unutup secde etmezse, cemaat secde etmek zorundadır.
(İbn Münzir, el-İcmâʿ, s.38; İbn Kudâme, el-Muğnî, 3/439-440)
Bir Namazda Birden Çok Sehiv
Namazda sehiv birkaç kez tekrarlansa bile, tümü için sadece iki secde yeterlidir.
(İbn Kudâme, el-Muğnî, 3/437) Delil: İbrahim en-Nehaî’ye soruldu: “Bir kişi namazda birçok kere sehiv ederse ne yapar?” O da: “Hepsi için iki secde yeterlidir.” dedi.
(İbn Ebî Şeybe, el-Musannef, 1/494)
Sehiv Secdesini Unutmak
- Sehiv secdesini unutan kişi kısa süre sonra hatırlarsa, secdeyi yapar.
- Uzun süre sonra hatırlarsa, namazı yeniden kılar.
- Sehiv secdesi yapmadan abdesti bozulan kişi de namazı yeniden kılar.
(İbn Kudâme, el-Muğnî, 2/341)
Sehiv Secdesi Selamdan Önce mi Sonra mı?
- Eksiklikten dolayı ise: Selamdan önce yapılır (mesela teşehhüdün unutulması).
Fazlalıktan dolayı ise: Selamdan sonra yapılır (mesela fazla rekât kılmak).
(İbn Teymiyye, Mecmûʿu’l-Fetâwâ, 33/24)
Sehiv Secdesinin Şekli
- İki secdedir. Secdeye inerken ve kalkarken tekbir alınır.
- Secdelerden sonra selam verilir, ayrıca teşehhüd gerekmez.
- Secde içinde, normal namaz secdesinde okunanlar okunur:
- “Subhâne Rabbiyel-A‘la”
- “Subbûhun, Kuddûsun, Rabbü’l-melâiketi ve’r-rûh”
- Ayrıca kişi dilediği duaları da edebilir.
(el-Lecnetü’d-Dâime, 7/148-149)
Meseleler ve Hükümleri:
1-Selamı Namaz Tamamlanmadan Vermek:
Eğer namaz kılan kişi namazı tamamlamadan selam verirse (yanılarak):
- Uzun bir süre geçtikten sonra hatırlarsa namazı baştan kılar.
- Kısa bir süre (örneğin beş dakika) içinde hatırlarsa kaldığı yerden namazı tamamlar ve selam verir.
👉 Bu durumda sehiv secdesini selamdan sonra iki defa yapar ve yeniden selam verir.
2-Namazda Fazlalık Yapmak:
Eğer kişi namazda kıyam, oturuş, rükû veya secde gibi fazladan bir şey yaparsa:
- Fazlalığı bitirdikten sonra hatırlarsa yalnızca sehiv secdesi yapar.
- Fazlalık esnasında hatırlarsa hemen fazlalığı bırakır ve normale döner.
👉 Sehiv secdesi selamdan sonra yapılır ve ardından tekrar selam verilir.
3-Rükünlerden Birini Terk Etmek
Eğer kişi, namazın rükünlerinden birini (kıyam (ayakta durmak), kıraat (Fatiha okumak), rükû, secde, ka‘de (oturuş) gibi) unutarak terk ederse:
- Sonraki rekâtta o rüknün yerine gelmişse, ilk rekât bâtıl olur, yerine sonraki geçer.
Örnek:
- Kişi birinci rekâtta rükû yapmayı unuttu.
- Secdeye gitti, sonra ikinci rekâta kalktı ve rükû yaptı.
- Bu durumda birinci rekât batıl olur, ikinci rekât birinci rekât yerine geçer.
- Namazı tamamlar, sonunda sehiv secdesi yapar (selamdan sonra).
Eğer henüz yerine gelmemişse, geri dönüp o rüknü yapar ve devam eder.
👉 Her iki durumda da sehiv secdesi gerekir ve yeri selamdan sonradır.
4-Namazda Şüpheye Düşmek
Kişi kaç rekât kıldığında şüpheye düşerse (örneğin iki mi üç mü?):
- Eğer bir taraf ona daha kuvvetli gelirse, o görüşle amel eder, namazını tamamlar ve selam verir.
- Eğer hiçbir taraf ağır basmazsa, kesin olana yani daha aza göre hareket eder ve tamamlar.
👉 İlk durumda sehiv secdesi selamdan sonra,
👉 İkinci durumda ise sehiv secdesi selamdan önce yapılır.
5-İlk Teşehhüdü Terk Etmek:
Eğer kişi ilk teşehhüdü unutur (diğer vacipler de bunun hükmündedir):
- Ayağa tamamen kalktıktan sonra hatırlarsa geri dönmez, namazına devam eder.
- Kalkışa başladıktan sonra fakat tamamen doğrulmadan önce hatırlarsa geri dönüp oturur, teşehhüdü yapar ve namaza devam eder.
- Henüz ayağa kalkmadan, uylukları baldırlarından ayrılmadan önce hatırlarsa oturmaya devam eder, teşehhüdü yapar ve devam eder. Bu durumda sehiv secdesi gerekmez çünkü ne eksiklik ne de fazlalık olmuştur.
👉 Sehiv secdesi burada selamdan önce yapılır.
Muhammed Karasu tarafından derlenmiştir.
