MUKADDİME
Vitir, Allah Rasulu s.av’ in özen gösterdiği azim bir kulluk eylemi ve büyük itaatlerden biridir. Öyle ki Allah Rasulu s.a.v ne yolculukta nede yolculuk dışında vitir namazını terk etmemiştir.
عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فِي السَّفَرِ عَلَى رَاحِلَتِهِ، حَيْثُ تَوَجَّهَتْ بِهِ يُومِئُ إِيمَاءً صَلاَةَ اللَّيْلِ، إِلَّا الفَرَائِضَ وَيُوتِرُ عَلَى رَاحِلَتِهِ
[رواه البخاري في صحيحه : 1000]
İbn Ömer r.a şöyle demiştir: “Allah Rasulu s.a.v yolculuk sırasında bineğinin üzerinde namaz kılardı. Bineği ne tarafa yönelirse yönelsin namazına devam eder ve gece namazını ima ile eda ederdi. Ancak farz namazlarını binek üzerinde kılmazdı. Vitir namazını da yolculuk sırasında binek üzerinde kılardı.” [ Sahih-i Buhari: 1000 ]
عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ زَادَكُمْ صَلَاةً، فَحَافِظُوا عَلَيْهَا، وَهِيَ الْوِتْرُ
[ رواه أحمد في مسنده : 6919 ]
[ حكم الألباني صحيح ]
Amr b. Şuayb babası kanalıyla dedesinin şöyle dediğini bildirmiştir: Allah Rasulu s.a.v şöyle buyurmuştur: “ Şüphesiz Allah namazlarınıza bir namaz ziyade etmiştir bu namazı koruyun. Bu namaz vitirdir.” [ Müsned-i Ahmed : 4919 ], [ El- Elbani: Sahih ]
عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: يَا أَهْلَ الْقُرْآنِ، أَوْتِرُوا، فَإِنَّ اللَّهَ وِتْرٌ، يُحِبُّ الْوِتْرَ
[رواه ابي داود في سننه : 1416 ]
[ حكم الألباني صحيح ]
Ali r.a’dan rivayete göre Allah Rasulu s.a.v şöyle buyurmuştur: “Ey Kur’an ehli! Vitir kılın. Çünkü Allah vitirdir (tektir) vitri (tek) olanı sever.” [ Sünen-i Ebu Davud: 1416 ], [ El- Elbani: Sahih ]
قال صالح بن الإمام أحمد رحمه الله وسألته عن الرجل يترك الوتر متعمدا ما عليه في ذلك قال أبي هذا رجل سوء هو سنة سنها رسول الله وأصحابه
[ 216 : مسائل الإمام أحمد بن حنبل رواية ابن أبي الفضل صالح ]
Salih b. İmam Ahmed rahimehullah şöyle demiştir: “Ona (babam İmam Ahmed’e) kasten vitir namazını terk eden bir kimse hakkında sordum:
Bunun hükmü nedir? Babam şöyle dedi: Bu kötü bir adamdır. Vitir Allah Rasulu ve ashabının icra ettiği bir sünnettir.” [ Mesailu İmam Ahmed İbn Hanbel Rivayetu’l ibn Ebi Fadli Salih : 206 ]
Lügat Ve Istılah Yönünden Kunut’ un Tarifi
Lügat Tarifi :
قال ابن حجر رحمه الله : القنوت يطلق على الدعاء والقيام والخضوع والسكون والسكوت والطاعة والصلاة والخشوع والعبادة وطول القيام
[ ابن حجر فتح البارِي : ج 1 ص 176 ]
İbn Hacer rahimehullah şöyle demiştir: “Kunut; dua, kıyam, boyun eğme, sükünet, susma, itaat, namaz, tazim, ibadet, uzun bir şekilde kıyamda durmak olarak adlandırılır.” [İbn Hacer Fethu’l Bari: Cild 1 Sayfa 176]
İtaat:
وَلَهُ مَنْ فِي السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِؕ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ
Göklerde ve yerde kim varsa hepsi O´nundur. Hepsi de O´na itaat etmektedirler. [ Rum Suresi: 26. Ayet ]
اِنَّ اِبْرٰهٖيمَ كَانَ اُمَّةً قَانِتاً لِلّٰهِ حَنٖيفاًؕ وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكٖينَۙ
Şüphesiz ki İbrahim tek başına bir ümmetti; Allah’a gönülden itaat eden, hanif (tevhide yönelmiş) idi ve müşriklerden değildi. [ Nahl Suresi: 120. Ayet ]
Namaz:
اَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ اٰنَٓاءَ الَّيْلِ سَاجِداً وَقَٓائِماً يَحْذَرُ الْاٰخِرَةَ وَيَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهٖؕ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذٖينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذٖينَ لَا يَعْلَمُونَؕ اِنَّمَا يَتَذَكَّرُ اُو۬لُوا الْاَلْبَابِࣖ
Yoksa geceleyin secde ederek ve kıyamda durarak ibadet eden, ahiretten çekinen ve Rabbinin rahmetini dileyen kimse (o inkarcı gibi) midir? De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Doğrusu ancak akıl sahipleri bunları hakkıyla düşünür. [ Zümer Suresi: 9. Ayet ]
Dua:
عَنْ أَنَسٍ: أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَنَتَ شَهْرًا يَدْعُو عَلَى أَحْيَاءٍ مِنْ أَحْيَاءِ الْعَرَبِ، ثُمَّ تَرَكَهُ
[ رواه مسلم في صحيحه : 304 – 677 ]
Enes b. Malik r.a’ın bildirdiğine göre “Allah Rasulu s.a.v bir ay boyunca Arap kabilelerinden bir kabileye beddua etti, daha sonra bunu terk etti.” [ Sahih-i Müslim : 304 – 677 ]
Kıyam:
عَنْ جَابِرٍ، قَالَ: سُئِلَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أَيُّ الصَّلَاةِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: طُولُ الْقُنُوتِ
[ رواه مسلم في صحيحه : 165 – 756 ]
Cabir r.a şöyle demiştir :“Allah Rasulu s.a.v’e Hangi namaz daha faziletlidir? diye soruldu : Bunu üzerine Allah Rasulu s.a.v ‘ Kıyamı uzun olandır’ buyurdu.” [ Sahih-i Müslim : 756 – 165 ]
Istılah Tarifi:
قال ابن حجر رحمه الله : القنوت يطلق على معان والمراد به هنا الدعاء في الصلاة في محل مخصوص من القيام
[ ابن حجر فتح البارِي : ج 2 ص 490 ]
İbn Hacer rahimehullah şöyle demiştir: “Kunut kelimesinin birçok anlamı vardır. Burada kastedilen anlam ise kıyamda iken namazın belli bir bölümünde yapılan duadır.” [ İbn Hacer Fethu’l Bari: Cild 2 Sayfa 490 ]
Sünnet’te Geçen Vitir’deki Kunut Dualarının Lafızları
قَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ رَضِيَ عَنْهُمَا: عَلَّمَنِي رَسُولُ صَلَّى عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَلِمَاتٍ أَقُولُهُنَّ فِي الْوِتْرِ، قَالَ ابْنُ جَوَّاسٍ: فِي قُنُوتِ الْوِتْرِ: اللَّهُمَّ اهْدِنِي فِيمَنْ هَدَيْتَ، وَعَافِنِي فِيمَنْ عَافَيْتَ، وَتَوَلَّنِي فِيمَنْ تَوَلَّيْتَ، وَبَارِكْ لِي فِيمَا أَعْطَيْتَ، وَقِنِي شَرَّ مَا قَضَيْتَ، إِنَّكَ تَقْضِي وَلَا يُقْضَى عَلَيْكَ، وَإِنَّهُ لَا يَذِلُّ مَنْ وَالَيْتَ، وَلَا يَعِزُّ مَنْ عَادَيْتَ، تَبَارَكْتَ رَبَّنَا وَتَعَالَيْتَ
[ رواه ابي داود في سننه : 1425]
[ حكم الألباني صحيح ]
Hasan b. Ali r.a’dan rivayete göre, şöyle demiştir: “Allah Rasulu s.a.v bana vitir namazında ibn Cevvas’ın dediğine göre vitir namazının kunutunda şöyle söylememi öğretti:” Allah’ım hidayete erdirdiklerinin arasında benide hidayete eriştir. Afiyete eriştirdiklerinin arasında bana da afiyet ver. Gözettiklerinin arasında beni de kollayıp gözetle. Verdiğin şeylerde benim için bereketler kıl, hakkında şer hükmettiğin kimselerin şerrinden beni koru, şüphesiz Sen hükmedersin, Senin takdirine karşı gelinmez Senin işini üzerine aldığın kimse asla alçalamaz. Senin düşman olduğun kimse de asla şeref bulamaz. Rabbimiz Senin hayrın pek çoktur ve Sen layık olmayan şeylerden münezzehsin. [ Sünen-i Ebu Davud : 1425 ], [ El- Elbani: Sahih ]
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ عَنْهُ، أَنَّ رَسُولَ صَلَّى عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ فِي آخِرِ وِتْرِهِ: اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سُخْطِكَ، وَبِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ، لَا أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ
[ رواه ابي داود في سننه : 1427]
[ حكم الألباني صحيح ]
Ali b. Ebi Talib r.a’dan rivayete göre, Allah Rasulu s.a.v vitir namazının sonunda şöyle derdi: “Allah’ım! Senin gazabından rızana cezalandırılmaktan affina, Senden, Sana sığınırım. Seni övmeyi sayıp bitiremem sen kendini nasıl övdün ise öylesin.” [ Sünen-i Ebu Davud : 1427 ], [ El- Elbani: Sahih ]
Kişi Kunutta İstediği Gibi Dua Edebilir Mi ?
وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونٖٓي اَسْتَجِبْ لَكُمْؕ
Rabbiniz şöyle buyurdu: Bana dua edin, kabul edeyim. [ Gafir : 60 ]
عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِنَّمَا أَقْنُتُ لِتَدْعُوا رَبَّكُمْ، وتَسْأَلُوهُ حَوَائِجَكُمْ
[ رواه الطبراني في معجم الأوسط : 7027 ]
[ حسنه الهيثمي في معجم الزوائد : ج 2 ص 138]
Aişe r.anha ‘dan rivayete göre Allah Rasulu s.a.v şöyle buyurmuştur: “Dua edip ihtiyaçlarınızı Rabbinizden istemeniz için kunut yapıyorum.” [ Tabarani Mu’cemu’l-Evsat : 7027 ], [ El-Heysemi Mecmu’uz Zevaid’de Cild: 2 Sayfa: 138 Hasen Demiştir: ]
سئل فضيلة الشيخ العثيمين رحمه الله : نرجو من فضيلتكم توضيح السنة في دعاء القنوت، وهل له أدعية مخصوصة؟ وهل تشرع إطالته في صلاة الوتر؟
فأجاب فضيلته بقوله: دعاء القنوت منه ما علمه النبي صلى الله عليه وسلم للحسن بن علي بن أبي طالب: “اللهم اهدني فيمن هديت، وعافني فيمن عافيت ، إلى آخر الدعاء المشهور. والإمام يقول: اللهم اهدنا بضمير الجمع؛ لأنه يدعو لنفسه ولمن خلفه، وإن أتى بشيء مناسب فلا حرج، ولكن لا ينبغي أن يطيل إطالة تشق على المأمومين، أو توجب مللهم لأن النبي صلى عليه الصلاة والسلام غضب على معاذ رضي الله عنه حين أطال الصلاة بقومه وقال: أفتان أنت يا معاذ
[ مجموع فتاوى ورسائل العثيمين : ج 14 / ص 135 ]
Değerli Şeyh El Useymin rahimehullah’a şöyle soruldu: “Sizden kunut duası konusundaki sünneti açıklamanızı rica ediyoruz. Kunuta ait özel dualar var mıdır? Vitir namazında kunutu uzatmak meşru mudur?”
Değerli Şeyh Şöyle Cevap verdi: Kunut duası Allah Rasulu s.a.v’in , torunu Hasan’a öğrettiği şu duadır: “Allah’ım! Hidayet verdiklerinin arasında bana da hidayet ver. Afiyet verdiklerinin arasında bana da afiyet ver…” Bu meşru bir duadır. İmam bu duayı yaparken “bana” yerine “bize” diye çoğul sigası kullanır. Çünkü hem kendisi, hem de başkası için dua etmektedir. Dua ederken uygun bir şeyler isterse bunda sakınca yoktur. Fakat cemaate meşakkat verecek ve onları bıktıracak şekilde uzatmamalıdır. Çünkü Allah Rasulu s.a.v , Muaz’a, kavmine kıldırdığı namazı uzattığı zaman Sen fitneci misin Ey Muaz! demiştir. [ Mecmuu Fetava ve Resailu El Useymin : Cild 14 / Sayfa : 135 ]
Kunutta Elleri Kaldırmak
عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ فِي قِصَّةِ الْقُرَّاءِ وَقَتْلِهِمْ قَالَ: فَقَالَ لِي أَنَسٌ: لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُلَّمَا صَلَّى الْغَدَاةَ رَفَعَ يَدَيْهِ يَدْعُو عَلَيْهِمْ، يَعْنِي عَلَى الَّذِينَ قَتَلُوهُمْ
[ رواه البيهقي في سنن الكبري : 3188 ]
[ قال ابن الملقن رحمه الله في تحفة المحتاج ج 1 ص 307 إسناده جيد ]
Sabit bildiriyor: Enes b. Malik bana öldürülen Kur’an hafızlarının kıssasını anlatırken: “Allah Rasulu s.av’in her sabah namazında onları öldürenlere ellerini kaldırarak beddua ettiğini gördüm dedi.” [ Beyhaki Sünen-ul Kübra: 3188 ], [ İbn Mulakkin rahimehullah Tuhfetü’l-Muhtac Cild : 1 Sayfa 307 ‘de İsnadı ceyyiddir demiştir ]
قال البيهقي رحمه الله إن عدداً من الصحابة رضي الله عنهم رفعوا أيديهم في القنوت مع ما رويناه عن أنس بن مالك عن النبي صلى الله عليه وسلم
[ السنن الكبرى : ج 2 ص 299 ]
Beyhaki rahimehullah şöyle demiştir: “Allah Rasulu s.a.v ‘den olan rivayetin yanında sahabeden birden fazla kişi kunutta ellerini kaldırmıştır. [ Es-Sünen -ul Kübra : Cild 2 Sayfa : 299 ]
عَنْ أَبِي عُثْمَانَ ، قَالَ : كَانَ عُمَرُ يَقْنُتُ بِنَا بَعْدَ الرُّكُوعِ وَيَرْفَعُ يَدَيْهِ حَتَّى يَبْدُوَ ضَبْعَاهُ وَيُسْمَعَ صَوْتُهُ مِنْ وَرَاءِ الْمَسْجِدِ.
رواه ابن أبى شيبة في مصنفه : 7144
162 :والبخارى فى رفع اليدين
[ قال البيهقي رحمه الله في : السنن الكبرى : ج 4 ص 155 وهذا عن عمر رضي الله عنه صحيح ]
Ebu Osman r.a şöyle demiştir : “ Ömer r.a , bize rükudan sonra kunut okur ve mescidin ötesindekilere sesini işittirirdi ve pazularının altı gözükecek derecede ellerini kaldırırdı. [ İbn Ebi Şeybe Musannef: 7114 ve Buhari, Rafu’l-Yedeyn : 162 ], [Beyhaki rahimehullah şöyle demiştir: Ömer r.a’dan gelen, sahih bir rivayettir. Es-Sünen -ul Kübra : Cild 4 Sayfa : 155 ]
Kunut Duasından Cemaatin Amin Demesi
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: قَنَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَهْرًا مُتَتَابِعًا فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَالْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ وَصَلَاةِ الصُّبْحِ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ، إِذَا قَالَ: سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ مِنَ الرَّكْعَةِ الْآخِرَةِ، يَدْعُو عَلَى أَحْيَاءٍ مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ، عَلَى رِعْلٍ، وَذَكْوَانَ، وَعُصَيَّةَ، وَيُؤَمِّنُ مَنْ خَلْفَهُ
[ رواه ابي داود في سننه : 1443]
[ حكم الألباني حسن ]
İbn Abbas r.a şöyle demiştir “Allah Rasulu s.a.v bir ay boyunca her gün öğle, ikindi, akşam, yatsı ve sabah namazlarında son rekatta Semiallahu limen hamideh dedikten sonra kunut yapıp Süleym oğullarından olan Ri’l Zekvan ve Usayye kabilelerine beddua etti. Arkasındaki cemaat de bu bedduaya Amin diyordu.” [ Sünen-i Ebu Davud :1443 ], [ El- Elbani: Hasen ]
Kunut Rukudan Sonra mı Okunur Yoksa Rukudan Önce mi Okunur ?
عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ: أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَنَتَ شَهْرًا بَعْدَ الرُّكُوعِ فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ يَدْعُو عَلَى بَنِي عُصَيَّةَ
[ رواه مسلم في صحيحه : 300 – 677 ]
Enes b. Malik r.a bildirdiğine göre “Allah Rasulu s.a.v bir ay boyunca sabah namazında rukudan sonra kunut yapıp Usayye oğullarına beddua etmiştir.” [ Sahih-i Müslim : 030 – 677 ]
عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، كَانَ يُوتِرُ فَيَقْنُتُ قَبْلَ الرُّكُوعِ
[ رواه ابن ماجة في سننه : 1182]
[ حكم الألباني صحيح ]
Übey b. Ka’b r.a ‘dan rivayete göre “Allah Rasulu s.a.v vitir namazını kılar , son rekatta ruku’dan önce kunut okurdu.” [ Sünen-i İbn Mace : 1182 ], [ El- Elbani: Sahih ]
عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ: سُئِلَ عَنِ الْقُنُوتِ فِي صَلَاةِ الصُّبْحِ، فَقَالَ: كُنَّا نَقْنُتُ قَبْلَ الرُّكُوعِ وَبَعْدَهُ
[ رواه ابن ماجة في سننه : 1183]
[ حكم الألباني صحيح ]
Enes b. Mâlik r.a’den rivayete göre, “Kendisine sabah namazındaki okunan kunuttan soruldu: O da: Biz ruku’dan önce de ruku’dan sonra da kunut okurduk dedi.” [ Sünen-i İbn Mace : 1183 ], [ El- Elbani: Sahih ]
قال ابن تيمية رحمه الله: وأما القنوت فالناس فيه طرفان ووسط, فمنهم من لا يرى القنوت إلا قبل الركوع, ومنهم من لا يراه إلا بعد, وأما فقهاء أهل الحديث كأحمد وغيره فيجوزون كلا الأمرين لمجيء السنة الصحيحة بهما
[ مجموع الفتاوي ج 23 ص 100 ]
İbn Teymiyye rahimehullah şöyle demiştir: “Kunuta gelince , bu konuda insanlar iki çeşittir bunun içinde vasat olanlarda vardır. İçlerinden kunutu ancak rukudan önce yapılması gerektiğini düşünenler olduğu gibi, Yine içlerinden kunutun ancak rukudan sonra olacağını düşünenlerde vardır. Ahmed gibi ve diğer Hadis ehlinin fakihlerine gelince, rukudan önce de sonra da kunut caizdir demişlerdir. Çünkü her ikiside sahih sünnete sabit olmuştur.” [ Mecmu’ul Fetava : Cild 23 Sayfa 100 ]
قال ابن عثيمين رحمه الله : أكثر الأحاديث والذي عليه أكثر أهل العلم أن القنوت بعد الركوع ، وإن قنت قبل الركوع فلا حرج ، فهو مخيَّر بين أن يركع إذا أكمل القراءة ، فإذا رفع قال : ربنا ولك الحمد قنت ، كما هو أكثر الروايات عن النبي صلى الله عليه وسلم وعليه أكثر أهل العلم ، وبين أن يقنت إذا أتم القراءة ثم يكبِّر ويركع ، وكل هذا جاءت به السنة
[ الشرح الممتع على زاد المستقنع ج 4 ص 47 ]
İbn Useymin rahimehullah şöyle demiştir: “Hadislerin çoğu, ilim ehlinin de üzerinde olduğu görüşe göre Kunut duası, rukudan doğrulduktan sonradır. Bir kimse, rükudan önce Kunut duasını okursa, bunda bir sakınca yoktur. Kıraatını tamamladığı zaman rukuya eğilir, rukudan doğrulduktan sonra: Rabbena ve leke’l-hamd dedikten sonra Kunut duasını okur. Allah Rasulu s.a.v’ den gelen rivâyetlerin çoğu ve ilim ehlinin büyük çoğunluğu bu yöndedir veya kıraatını tamamladıktan sonra kunut duasını okuyup tekbir getirerek ve rukuya gidebilir. Allah Rasulu s.a.v’in sünneti, her iki şekilde de gelmiştir.” [ Eş Şerhu’l Mumti ala Zadi’l Müstakni : Cild 4 Sayfa 47 ]
Hazırlayan: Onur Dinçer
Makalemizi Türkçe-Arapça PDF halinde indirebilirsiniz:
